Overzicht

Fascisme. Het wordt de laatste tijd zo vaak gebruikt dat het bijna betekenisloos lijkt. Maar wanneer is het eigenlijk wel redelijk om te spreken van fascisme? Wat als er wel degelijk lijnen lopen van de nazi-ideoloog Rosenberg via de Franse denker De Benoist naar de denkbeelden van Forum voor Democratie? Historicus en NSB-kenner Robin te Slaa, schreef erover in zijn nieuwe boek Flirten met Fascisme: het gedachtegoed van Forum voor Democratie. Hij geeft een analyse van wat Forum wél en niet deelt met het fascisme van de vorige eeuw.

Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Wim Berkelaar, Sanne Frequin, Bart Funnekotter, Fresco Sam-Sin, Nadia Bouras en Lotte Houwink ten Cate. Deze week is de beurt aan Dore van Duivenbode. Zij bespreekt twee boeken een een tentoonstelling:
- Crime Passionnel - Masha Alexandra van der Heyde
- Fentanyl - Teun Voeten 
- Broodnodig - Stedelijk Museum Schiedam

Nooit meer Auschwitz. Decennialang was dat in Nederland de maatstaf voor goed en kwaad, maar volgens historicus David Wertheim heeft de Holocaust als moreel kompas afgedaan. Bij de opening van het Nationaal Holocaustmuseum werden overlevenden uitgejouwd, en sinds 7 oktober roepen beide kampen hetzelfde: ‘Never again is now’. Hoe kunnen we dat begrijpen, en wat komt er voor ‘Nooit meer Auschwitz’ in de plaats? Daarover gaan we in gesprek met Wertheim. Hij is naast historicus ook directeur van het Menasseh ben Israel Instituut voor Joodse Studies en auteur van het nieuwe boek Auschwitz is dood.

‘Probleemwolf’ Bram kwam vorig jaar veel in de media door zijn aanvallen op mensen in de bossen van de Utrechtse Heuvelrug. In december werd hij uiteindelijk doodgeschoten. Deze zondag wordt hij opgezet in Naturalis, en het plan is nu dat bezoekers kunnen meekijken. Waar komt onze fascinatie vandaan om dieren op te zetten? En hoe zijn de technieken veranderd door de tijd?  Sophie Kiela, meervoudig Nederlands kampioen taxidermie, schuift aan.

Dinsdag kiest Amerika een nieuw Congres. Voor Trump staat zijn meerderheid op het spel, maar de spannendste strijd woedt aan de andere kant: binnen de Democratische Partij. Daar rukken de Democratic Socialists of America op. Ze wipten zittende Democraten van hun zetel en leveren sinds januari de burgemeester van New York. Tien jaar geleden had de DSA een paar duizend leden, nu meer dan honderdduizend. Socialisme, in Amerika? Hoe kan dat en hoe is die organisatie zo gegroeid? Daarover gaan we in gesprek met journalist en Amerikadeskundige Laila Frank.

Maite Karssenberg wint de Libris Geschiedenis Prijs 2026, met het boek Dubbelleven, zo werd zondag 25 oktober 2026 bekend gemaakt in OVT. Maite schreef een biografie over Geertruida Kapteyn-Muysken, een radicale denker en feminist die haar tijd ver vooruit was, maar tegelijkertijd ook de taken van een negentiende-eeuwse huisvrouw op zich moest nemen.  Volgens de jury toont Dubbelleven ‘de schrikbarend ondergeschikte rol van de vrouw aan’. Maite vergeet niet haar eigen bevindingen toe te voegen aan het verhaal. ‘Het is een volstrekt originele manier waarop ze de biografie heeft geschreven’, aldus de jury.  
Tijdens de speciale slotuitzending van de Maand van de Geschiedenis in de OBA maakte juryvoorzitter Frits Spits de winnaar bekend. 
Voor de bekendmaking van de winnaar, praten we met de genomineerde auteurs en onze afgevaardigde in de jury, schrijver Abdelkader Benali vertelt waarom deze boeken genomineerd zijn.
Dit jaar zijn de genomineerden van de Libris Geschiedenis Prijs:  
- Isabel Casteels: De kronieken van de dood  
- Maarten van Ginderachter: Arm Vlaanderen  
- Dik Verkuil: De ongenaakbare Bolkestein  
- Maite Karssenberg: Dubbelleven  
- Dik van der Meulen: Meester in het paradijs

Het werd groots uitgemeten in de media: de presentatie van het meerjarige onderzoek naar de rol van het Huis Oranje-Nassau. Onder meer met een live-uitzending door de NOS. Prachtig natuurlijk die aandacht voor de geschiedenis, maar ergens knaagt het ook, vindt onze gast en vaste recensent Fresco Sam-Sin. 



Want een paar dagen daarvoor bleef het hartstikke stil rond een ambtelijk adviesrapport over Chinese, Hindostaanse en Javaanse contractarbeid in Suriname, dat meer structurele aandacht voor dit onderdeel van onze geschiedenis bepleitte. Waarom dat verschil? 



Sam-Sin is nazaat van een Chinese contractarbeider die in 1858 van Macau naar Suriname werd vervoerd. Hij is bezig met een boek over de geschiedenis van de contractarbeid, en zal zondag ook een speech houden op de eerste Nederlandse herdenking van de aankomst van de eerste Chinese contractarbeiders in Suriname.

Singer-songwriter Suzy V speelt twee nummers, Sound of the Sea en L’Eredità. Zij neemt haar Siciliaanse roots mee in haar muziek, zowel instrumentaal als tekstueel. Haar nieuwste album vertelt het verhaal van een moordende vrouw, met veel verwijzingen en knipogen naar de Siciliaanse maffia.

In de zomer van 1924 loopt een jonge journalist over het Duitse eiland Rügen. Op huizen hangen bordjes die Joden de toegang ontzeggen, en aan een strandhotel wapperen grote hakenkruisvlaggen. Een jaar eerder had hij al een fictieve staatsgreep in München beschreven, een paar weken voordat Hitler er ook daadwerkelijk een pleegde. De journalist heet Joseph Roth. Hij zag het fascisme aankomen toen bijna niemand dat nog wilde zien. Wie hem nu leest, schrikt van hoe bekend het allemaal klinkt.

Daarover gaan we in gesprek met de Godfather van de verhalende geschiedenis Geert Mak. Hij is lid van het Joseph Roth-genootschap en schreef het voorwoord bij Hakenkruis in het knoopsgat, vertaald en samengesteld door Els Snick.

Op zondag 25 oktober vinden in Brazilië presidentsverkiezingen plaats. Zittende president Luiz Inácio Lula da Silva, beter bekend als Lula, neemt het op tegen de rechtse kandidaat Flavio Bolsonaro, de zoon van voormalig president Jair Bolsonaro.

Deze verkiezingen zijn verre van Lula’s eerste. Tussen 2003 en 2011 won de inmiddels 81-jarige al twee keer. Daarvoor heeft Lula ook drie tevergeefse pogingen gedaan om president te worden, startend bij de allereerste vrije verkiezingen van Brazilië in 1989. Hoe verliepen die verkiezingen toen? Welke gevolgen hebben die gehad? We praten erover met Mariana Françozo, Braziliaanse en hoogleraar Museumstudies op de Universiteit Leiden.

In de middeleeuwen, toen de allergrootste Europese steden net meer dan 100.000 inwoners hadden, lag er in het huidige Cambodja, een echte metropool. In de stad Angkor woonden 650.000 mensen. De hele stad besloeg een gebied zo groot als Drenthe. Het was een uitgestrekt stedelijk gebied waar rijstvelden en huizen elkaar afwisselden, met in het midden een indrukwekkende verzameling tempels.

Vanaf zaterdag 17 oktober vindt in het Drents Museum de tentoonstelling Angkor – Het mysterie van Cambodja plaats. Hier zijn meer dan honderd objecten te zien, voor het eerst in Europa, die samen het verhaal van de stad vertellen. Wat is dit verhaal? En wat kunnen wij ervan leren? We praten erover met Irini Biezeveld, curator archeologie bij het Drents Museum.

Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Dore van Duivenbode, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, Lotte Houwink ten Cate en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar. Hij bespreekt de film FRANZ, een biografische film over Franz Kafka.

Wat gebeurt er als de overheid besluit dat sommige mensen zo ‘onaangepast’ zijn, dat ze eerst moeten worden opgevoed om in de samenleving te passen? Dat ze zo ‘asociaal’ zijn, dat ze letterlijk moeten 'leren wonen'? In de Utrechtse wijk Ondiep gebeurde dat, net als op veel andere plekken in Nederland, in zogenaamde 'woonscholen', speciale wijken waar zogenaamde 'asocialen' geleerd werd om brave burgers te worden.
Wat betekende dat voor de mensen die daar woonden? En wat betekende het voor de wijk Ondiep? We praten erover met podcastmaker en Argos-collega Hansje van de Beek. Zij dook voor haar podcast Met de beste bedoelingen in het verborgen verleden van Ondiep en stuitte op het verhaal van de woonscholen.

Trots was Nederland in 2017 toen de twee Chinese reuzenpanda’s, Wu Wen en Xing Ya, in Ouwehands Dierenpark aankwamen. Zij mogen nog tot 2033 in Nederland blijven, maar hun tweejarige pandajong Lang Yue wordt aan het einde van deze maand al teruggestuurd naar China.

Dat Nederland panda’s heeft is geen uniek fenomeen. In dierentuinen over de hele wereld verblijven de schattig ogende bamboe-eters uit China. En dat is het gevolg van doelbewust buitenlands beleid van China: de zogeheten pandadiplomatie. Wat wil China daarmee bereiken?

We vragen het aan Casper Wits, sinoloog en japanoloog aan de Universiteit Leiden.

De foto's kent iedereen. Bevrijdingsdagen, een plein, een joelende menigte en een jonge vrouw op een stoel die kaal wordt geschoren. Het zijn misschien wel de bekendste beelden van de schaduwkant van de bevrijding. Maar wat gebeurde er met die vrouwen nadat de schaar was neergelegd? Duizenden van hen werden opgesloten in kampen voor collaboratieverdachten, en daar begon voor velen pas het echte geweld.
Deze week kwam het onderzoek naar 'Seksueel geweld in de Nederlandse interneringskampen voor collaboratieverdachten 1944-1947' uit. Daarover gaan we in gesprek met Hinke Piersma, historicus en directeur onderzoek bij het NIOD.

In deel twee Burgerlijk idealist van het portret van Anton Constandse duiken kleinzoon Paul van der Gaag en historicus Wim Berkelaar de BVD-archieven in om te ontdekken hoe Constandse in de gaten werd gehouden door de veiligheidsdiensten. Dat terwijl hij zijn leven als anarchistisch revolutionair na de oorlog juist verruilde voor een relatief braaf en burgerlijk bestaan. Maar zijn idealen verloor hij nooit. Wat is de nalatenschap van Anton Constandse?

Bijna dertig jaar was het een van de beroemdste onopgeloste moordzaken uit de muziekgeschiedenis. Op 7 september 1996 werd Tupac Shakur in Las Vegas beschoten. Zes dagen later overleed hij, 25 jaar oud. Eind augustus achtte een jury in Las Vegas Duane "Keffe D" Davis, destijds een leidende figuur bij de Southside Compton Crips, schuldig aan die moord. Hij haalde niet zelf de trekker over, maar volgens justitie was hij het brein achter de aanslag. Komende dinsdag hoort hij zijn straf. 
Maar wie Tupac alleen kent als gangsterrapper die het slachtoffer werd van een bendeoorlog, mist het grootste deel van het verhaal. Daarover gaan we in gesprek met Steven Gilbers, universitair docent aan de Rijksuniversiteit Groningen, hiphop linguïst die promoveerde op de taal van Tupac Shakur.

Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Wim Berkelaar, Dore van Duivenbode, Bart Funnekotter, Fresco Sam-Sin, Nadia Bouras en Lotte Houwink ten Cate. Deze week is de beurt aan Sanne Frequin. Zij bespreekt twee boeken een een kunstwerk.
Dochter van de grote winter - Isabelle Autissier, vertaling: Paul Gellings
Legenda. Hoe vrouwen werden gebruikt in de mythevorming van Europa - Janina Ramirez, vertaling: Mario Molegraaf
Het kunstwerk van Yinka Shonibare - Lam Museum