Overzicht

In de laatste uitzending van het jaar kijken we traditiegetrouw terug naar bijzondere mensen die ons het afgelopen jaar ontvallen zijn. Met Wim Berkelaar, Fresco Sam-Sin en Madeleijn van den Nieuwenhuizen als gasten.

Terwijl in het Westen de voetbalsport professionaliseerde, kwam ook in het Oostblok de topclub op. Maar in contrast met de clubs hier, waren clubs vaak eigendom van Ministeries van Defensie en Binnenlandse Zaken, konden spelers in het dagelijks leven geheim agent zijn, en probeerde de overheid grote invloed uit te oefenen op de clubs en haar spelers. Zuidoost-Europa correspondent Frank Elbers is te gast.

Uit een scheepswrak in de Waddenzee bij Texel haalden amateurduikers een 17de-eeuwse jurk bovenwater. De oranje gouden jurk was nog bijna volledig intact. Die vondst werd gedaan in het zogeheten Palmhoutwrak, een uitzonderlijk goed bewaard gebleven schip. Deze unieke ontdekking gaf het schip politieke aandacht dat heeft geleid tot meer opgravingen.

Texelaar en documentairemaker Arnold van Bruggen maakte een documentaire serie over de vondst van de jurk en heeft hier nu een vervolg op gemaakt met 'De redders van het scheepswrak'. Hij is te gast samen met maritiem archeoloog Nicole Schouten die betrokken was bij de meest recente opgravingen bij het Palmhoutwrak.

In vier jaar is het personeelsbestand van Defensie met bijna 20 procent gegroeid. Vooral het aantal reservisten zit in de lift. Burgers die vrijwillig paraat staan om “Als ’t Moet” ingezet kunnen worden om te vechten voor vrede en vrijheid. Hoelang bestaat deze traditie al? En hoe verhouden de huidige reservisten zich tot hun historische voorgangers?

Te gast is Tijmen Dokter, militair historicus en zelf reservist, die voor ons het Nederlandse naslagwerk over de voorloper van de Nationale Reserve las: Voor huis en haard. De geschiedenis van de Vrijwillige Landstorm geschreven door majoor Fred Warmer.

Het is misschien wel de bekendste gierigaard uit de literatuurgeschiedenis: de rijke Ebenezer Scrooge uit A Christmas Carol van Dickens voor het eerst verschenen op 19 december 1843. Sindsdien is deze kerstklassieker talloos opnieuw verteld, over het verhaal van de vrek die met tussenkomst van drie geesten weer gul wordt.

Bij ons over dit kerstverhaal is Daný van Dam, universitair docent Engelse literatuur aan de universiteit Leiden.

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken gaat stoppen met het gebruik van Calibri, het standaard lettertype van Microsoft Office. Het lettertype zou te divers en onprofessioneel zijn. De ontwerper van Calibri Lucas de Groot is te gast.

250 jaar geleden werd schrijfster Jane Austen geboren. Deze uitzending is een Jane Austen special. Ze is bekend van haar realistische romans over de Engelse landadel in de 18e en 19e eeuw, zoals dus Pride and Prejudice, Sense and Sensibility en Emma.

Deze week maakte de Europese Commissie bekend dat de EU gaat stoppen met het importeren van Russisch gas. Decennialang, hield het de Europese huizen warm en de industrie draaiende. In Nederland was het Russisch gas de oplossing toen het Groningerveld was uitgeput.

Deze week draait de nieuwe documentaire Two Plus Two Is Five over het gedachtegoed van George Orwell in de bioscopen. George Orwell, een pseudoniem van de Britse auteur Eric Arthur Blair, en zijn waarschuwingen over het gevaar van autoritair denken, machtsmisbruik en de kwetsbaarheid van democratie klinken nog altijd ongemakkelijk herkenbaar.

‘Maak een man vrij voor de vloot’. Met die slogan werden de eerste vrouwen bij de Koninklijke Marine gevraagd in 1944. In het nieuwe boek Zij durft vertellen 32 vrouwen die bij de marine zaten hun verhaal.

Neanderthalers deden aan kannibalisme. Door DNA-onderzoek weten we nu ook dat vrouwen en kinderen de slachtoffers waren.

Van de Badboyz Posse tot Ronnie Flex, allemaal komen ze voorbij in de nieuwe documentaireserie 'Iemand moet het doen'. Daarin zien we 50 jaar aan Nederlandse hiphopgeschiedenis. Te gast zijn regisseur Ivan Barbosa en hiphoppionier Jeffrey Roberts.

In het Europees Parlement blijkt samenwerken met radicaal-rechts niet langer een taboe, zo meldde de NOS afgelopen week. Daarmee komt een politiek principe onder druk te staan dat in delen van Europa decennialang vanzelfsprekend was: het zogenaamde ‘cordon sanitaire’, de afspraak om extreemrechtse partijen buiten de macht te houden. Hoe is dat cordon ooit ontstaan en moeten we het concept nieuw leven inblazen of is het achterhaald? Journalist Tom Naegels is te gast

Deze week komt er onverwacht rumoer uit de kosmos. Een Japanse sterrenkundige denkt in de metingen voor het eerst een spoor te hebben waargenomen van misschien wel het grootste moderne raadsel: donkere materie. Wetenschapsjournalist Govert Schilling is te gast.

In de nieuwe film Nuremberg volgen we de Amerikaanse psychiater Douglas Kelley. Hij zag er tijdens het proces op toe dat de overgebleven Nazi-kopstukken geen zelfmoord zouden plegen. Historicus Andrea Huntjes is te gast.

Op 25 november is het precies vijftig jaar geleden dat Suriname onafhankelijk werd. In Suriname ging het gepaard met twijfel, grote verwachtingen en tegelijkertijd een ongekende uittocht van mensen die niet wisten wat de toekomst zou brengen. In Nederland wordt het moment vaak herinnerd als een feestelijke ontknoping, met beelden van een jubelende nacht waarmee er een punt zou worden gezet achter een koloniaal tijdperk. Maar de onafhankelijkheid is nog altijd verre van een afgerond hoofdstuk, en de verhoudingen worden nog steeds getekend door keuzes die toen werden gemaakt, door beloftes die wel of niet zijn ingelost, en door een herinnering die aan beide kanten van de oceaan anders klinkt.

Een eeuwenoude Inuit-kajak, met draad geborduurde handschoenen, een wampum-riem: een kleine greep uit de 62 inheemse objecten die paus Leo XIV deze week aankondigde terug te geven aan Canada. Volgens het Vaticaan een gebaar van “dialoog, respect en broederschap”, want de voorwerpen zouden destijds als geschenk zijn verkregen. Roofkunstexpert Jos van Beurden denkt daar anders over en is te gast.

De Canon van Nederland-tentoonstelling verdwijnt uit het Openluchtmuseum in Arnhem, zo wist NRC vorige week te melden. Niet iedereen is blij, maar het ministerie van OCW zegt dat het geld na tien jaar goed besteed is. Waarom moet de Canon weg, en blijft er nog iets van over? Om dat te vertellen is museumdirecteur Amito Haarhuis te gast.