Overzicht

Deze week in OVT: het overlijden van Alfredo Goeloe, een Keltisch onafhankelijkheidspact, onrust over de aankondiging van het Nationaal Archief, de identiteit van een Marktplaats-schedel in 'De vergeten ridder' en meer.

Het is 30 jaar geleden dat de laatste dienstplichtigen de kazernes verlieten. Al die parate dienstplichtigen leken niet meer nodig, de Koude Oorlog was voorbij en daarmee de dreiging van een oorlog. Maar de dienstplicht werd nooit afgeschaft, want je wist maar nooit of er opnieuw oorlogsdreiging zou komen. Nu die dreiging er weer is, vinden wij het een goed moment om de serie die Michal Citroen vijf jaar geleden maakte over de geschiedenis van de dienstplicht opnieuw uit te zenden. Vandaag herhalen we deel 4:'De Koude Oorlog'.

Als student evolutiebiologie zat Xander Bruins een avond te scrollen op Marktplaats, toen zijn oog viel op een schedel. Een menselijke schedel welteverstaan, die ‘heel oud’ en van een ‘ridder’ zou zijn. Zijn interesse was gewekt. Hij kocht de schedel en ging op zoek naar de identiteit ervan. En het lijkt hem gelukt te zijn, want er is nu een boek: De vergeten ridder. Het onbekende leven van Boudewijn van Heile (ca. 1254–1320). Xander Bruins is te gast.

Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Wim Berkelaar, Dore van Duivenbode, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, Lotte Houwink ten Cate en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Nadia Bouras. Zij bespreekt twee boeken een een podcast.

- Barbie- Het leven van een stijlicoon- Massimiliano Capella, vertal. Joost Zwart
- Wij, Aanmaakhout - Otoniya J. Okot Bitek 
- In de schaduw van de Bevrijding (aflevering 10)- De Bergse Podcast

Ons nationale geheugen is in rep en roer. De directie van het Nationaal Archief wil namelijk publiekstaken afstoten en stoppen met het opnemen van particuliere archieven. Dat zou grote gevolgen hebben, bijvoorbeeld dat scholen niet meer op bezoek kunnen komen en dat de persoonlijke archieven van staatslieden en van grote organisaties niet meer in het archief van de toekomst te vinden zouden zijn.

Dat dit niet alleen verontrustend voor de medewerkers die een brief naar de minister hebben gestuurd, maar ook voor historici, journalisten, archivarissen, en anderen, is duidelijk door de petitie die is gestart door Githa Biekman, voorzitter van ‘Stichting 30 juni-1 juli Den Haag’. Ook hoogleraar geschiedenis Jan Hein Furnee, voorzitter van de KNHG, de beroepsvereniging voor historici is ongerust. Beide schuiven aan

Vanaf deze week draait de Finse film The Kidnapping of a President in Nederland. Tijdens een meerdaags drankgelag geven extreemrechtse vechtersbazen Kurt Wallenius en Eero Kuussaari stomdronken de opdracht tot de ontvoering van de voormalig president. Vervolgens moeten zij, de leiders van de fascistische Lapua-beweging, met een flinke kater uitzoeken wat ze allemaal in werking hebben gesteld. De film is volgens regisseur Samuli Valkama grotendeels historisch correct, maar alsnog, of misschien wel júíst daarom, een absurdistische comedy.  Wat is de historische context van deze ontvoering? We praten erover met Anne-Grietje Franssen, historicus en voormalig Scandinavië-correspondent.

Deze week tekenden de nationalistische leiders van de grootste partijen in Schotland, Wales en Noord-Ierland een opzienbarend pact: ze roepen de Britse regering op zich voor te bereiden op het vertrek van alle drie de landen uit het Verenigd Koninkrijk. Van Schotland en Noord-Ierland hadden we dat misschien nog wel verwacht. Maar dat nu ook Wales meedoet, waar dit geluid van oudsher veel zachter klinkt, is verrassend. Zou het iets te maken hebben met de Engelse radicaal-rechtse politicus Nigel Farage, die mensen uit Wales onlangs nog 'sprekers van een buitenlandse taal' noemde? Al eeuwen zijn de Keltische talen en volkeren naar de randen van de Britse eilanden geduwd. Heeft dit nieuwe elan voor onafhankelijkheid zijn wortels in dat eeuwenoude verhaal van tegen wil en dank ingelijfde Kelten? Daarover spreken we met mediëvist en Keltoloog Nike Stam.

In Rotterdam overleed onlangs een man na een aanhouding door de politie. Alfredo Goeloe. Hij was op weg naar huis om medicijnen te halen en had niets gestolen. Toch ging het mis. Het onderzoek naar zijn dood loopt nog en met conclusies moeten we dus voorzichtig zijn. Maar de zaak raakt oude wonden, want de vraag hoe de Nederlandse politie omgaat met mensen met een migratieachtergrond is niet nieuw. Hierover gaan we in gesprek met Jair Schalkwijk, onderzoeker criminologie verbonden aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, en medeoprichter van ‘Controle Alt Delete’, een organisatie die actievoert tegen etnisch profileren en buitenproportioneel geweld.

Deze week in OVT: Bayeux-Fever, de film Pressure, het einde van de Mercatorkaart, recensies met Wim Berkelaar, de vergeten hongersnood van Roemeens- en Sovjet-Moldavië in 'Het einde van de wereld is een trein' en het derde deel van de documentaire 'De Dienstplicht'.

Het middeleeuwse tapijt van Bayeux is in Groot-Brittannië op dit moment hotter dan ooit. Het beroemde tapijt beeldt in schitterende kleuren de verovering in 1066 van Engeland door de Normandische hertog Willem de Veroveraar uit, en is sinds donderdag voor het eerst in bijna 1000 jaar, te bezichtigen in het British Museum. En de Britten staan er massaal voor in de rij. Met correspondent Lia van Bekhoven praten we over de Britse Bayeuxkoorts en de bijzondere plek die het tapijt en de daarop afgebeelde veldslag inneemt in de Britse geschiedenis, en waarom die invasie zo'n legendarische rol is gaan spelen in het Britse zelfbeeld.

De dienstplicht is weer actueel. Alle 17-jarigen krijgen sinds dit jaar een brief van Defensie dat ze formeel zijn ingeschreven als dienstplichtige. Naar de kazerne hoeven ze vooralsnog niet. De laatste lichting dienstplichtigen die dat wel moesten, verlieten 30 jaar geleden de kazerne. 



In 2021 maakte Michal Citroen een 4-delige serie over de dienstplicht, aan de hand van OVT-archief, dagboekfragmenten en nieuwe interviews. In deze uitzending herhalen we deel 3: 'Het echte van een oorlog kun je niet oefenen'.

Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Dore van Duivenbode, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, Lotte Houwink ten Cate en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar. Hij bespreekt twee boeken een een tentoonstelling in stadsmuseum Woerden.
- Tegen het Westen: in gesprek met onze vijanden - Frédéric Martel, vert. Alexander van Kesteren e.a.
- Waarom ik Amerika afwijs - Menno ter Braak en Daan Heerma van Voss
- Bloed, zweet en tranen. De wereld van een zakdoek - Stadsmuseum Woerden

Vorige week vrijdag heeft de Algemene Vergadering van de VN voor een nieuwe wereldkaart gestemd, de Equal Earth-projectie. Hiermee stapt de VN af van de Mercator-projectie, in 1569 ontwikkeld door de Vlaamse wetenschapper Gerard Mercator. Met zijn projectie ontstaat er vervorming: daardoor lijkt bijvoorbeeld op de meeste wereldkaarten Groenland zo groot als Afrika, terwijl het in werkelijkheid veertien keer kleiner is. Wie was Mercator, waarom was zijn kaart zo lang zo populair? En waarom stappen we er nu pas vanaf? We praten erover met Martijn Storms, voorzitter van het Netwerk Historische Cartografie.

Op de weg ligt het lijk van een soldaat. De dorpelingen die het wegslepen kijken niet om, want een lijk is vlees, en vlees is voedsel. Zo opent Het einde van de wereld is een trein van de Roemeense schrijver Daniela Rațiu, een roman over de hongersnood die na de Tweede Wereldoorlog door Roemeens- en Sovjet-Moldavië trok, en die geen ramp van de natuur was maar mensenwerk. Het is een geschiedenis die lang taboe was, en die vandaag opnieuw dichtbij komt, nu de zogenaamde russificatie van Oekraïne meer dan een miljoen doden heeft veroorzaakt. Prijswinnend vertaler en historicus Charlotte van Rooden vertelt over de vergeten hongersnood en de treinen die redding en ondergang brachten, en waarom dit boek ook in Nederland moet worden gelezen.

In de dagen voor D-day legt James Stagg, een ijverige meteoroloog, het af tegen een minder wetenschappelijke concurrent en president Eisenhower. Want is de geplande dag voor D-day wel geschikt, of zal een storm roet in het eten gooien?

Dat is waar de nieuwe film Pressure om draait. Maar wie was Stagg, en was hij echt zo belangrijk als de film voorstelt? En hoe zit het met de Ierse Maureen Flavin Sweeney, de vrouw die een beslissende weerwaarneming deed, krijgt zij wel voldoende credits in deze film? We vragen het aan militair historicus Tijmen Dokter.

Op zaterdag 12 september wordt de Thea Beckmanprijs voor het beste historische jeugdboek uitgereikt. In de uitzending spreken we de winnaar over het winnende boek en over de vraag hoe je historische verhalen voor kinderen schrijft.

Oktober is de Maand van de Geschiedenis, het grootste geschiedenisevenement van Nederland. En OVT doet mee, vanaf de laatste zondag in september. Het thema dit jaar is ‘Lichaam & Geest’. Bij zijn? Meld je aan!

Deze week in OVT: de Reichsbürger, de nieuwe Robin Hood, de Joods-Surinaamse familiegeschiedenis in 'Wat verzwegen werd', recensies met Dore van Duivenbode en het tweede deel van de documentaire 'De Dienstplicht'.