Het jaar is 2034. Vanaf de zijlijn kijkt Europa toe hoe zich een enorme machtsstrijd afspeelt in het belangrijkste economische gebied van de wereld: de Indo-Pacific.

 

 

 

 

Door een lokaal conflict in de Zuid-Chinese Zee zijn de Verenigde Staten verwikkeld geraakt in een totale oorlog met China. Beide mogendheden gebruiken vergevorderde militaire technologie.

 

 

 

 

 

 

China heeft allianties. Rusland saboteert Amerikaanse internetverbindingen, Iran neemt Amerikaanse soldaten gevangen. India wil ondertussen koste wat kost de vrede terugbrengen.

 

 

 

 

 

 

Maar het conflict escaleert tot nucleaire proporties wanneer China wil voorkomen dat Amerika een eiland inneemt waar ze zich jaren terug al mee hadden ‘herenigd.’

 

 

 

 

Is Taiwan de volgende?

William de Bruijn - 2 april 2022 | Vormgeving door Job Claassen

 

 

 

 

Gaat Xi Jinping het voorbeeld van Poetin volgen, en zich binnenkort vergrijpen aan Taiwan? Hoe zou dat in zijn werk gaan? We lopen de scenario’s door met een science-fictionschrijver.

 

Dit verhaal ervaar je beter op een desktop

 

Elliot Ackerman lacht me toe via Zoom, vanuit zijn appartement in de Upper East Side. ‘Aanvankelijk hadden we onze geopolitieke thriller gesitueerd rond 2050. Maar de ontwikkelingen noopten ons tijdens het schrijven in 2019 al om het toekomstscenario eerder te laten plaatsvinden. Uiteindelijk kozen we voor het jaar 2034.'

Deze tijd is voor iedereen een tijd van ‘door de ontwikkelingen overvallen worden’. De kijk van Ackerman en zijn co-auteur admiraal James Stavridis is gevat in de thriller 2034: a novel of the next World War. ‘Zó realistisch dat het leest als een waarschuwing,’ schreef het NRC.

Wij spreken met Ackerman over het toenemend belang van de geopolitieke arena die de laatste jaren bekend staat als ‘de Indo-Pacific’.

Even terug naar het nu

De plek waar de Indische Oceaan en de Stille of ‘Pacific’ Oceaan in elkaar overvloeien heet de Straat van Malakka. Voor de bewoners van Singapore loopt deze zeeroute praktisch voor de deur langs. De Straat ligt ongeveer in het midden op de zeestraat tussen de olierijke Perzische Golf en Japan, langs de kust van China. De Amerikaanse admiraal William Fallon noemde het ooit een chokepoint: een plek waar mondiale spanningen zich kunnen ophopen.

 

 

 

 

 

 

Zo’n 40 procent van de wereldhandel wordt inmiddels getransporteerd over deze zeeroute, en door de aangrenzende Zuid-Chinese Zee. In de Indo-Pacific liggen cruciale knooppunten van het Chinese Belt & Road programma: de ‘nieuwe zijderoute’ die sinds 2013 zowel over land als over zee voert.

Daarmee is het economische en geopolitieke zwaartepunt van de wereld hard bezig op te schuiven naar het Oosten, gezien vanuit Europa dan. Samen met Oost-Europa zou deze Indo-Pacifische regio wel eens het internationale schaakbord van de toekomst kunnen worden. Met Taiwan als mogelijke eerste bedreigde pion in de frontlinie.

een door het Westen gesteund Taiwan dicht voor de kust van de Volksrepubliek is een flinke doorn in het oog van China

De vergelijking met Oekraïne dringt zich op: Xi Jinping is al tien jaar net zo oppermachtig als  Vladimir Poetin. Met zijn one country-doctrine ambieert hij een totale nationale ‘re-unificatie’ van alle woongebieden van Chinezen, middels de onderwerping van Xinjiang, Hongkong en uiteindelijk Taiwan. Net zoals de president van Rusland geen anti-Russisch land aan z’n Europese voordeur wil, zo ook is een door het Westen gesteund Taiwan dicht voor de kust van de Volksrepubliek een flinke doorn in het oog van mainland China.

In zowel Taiwan als Oekraïne is momenteel een president aan de macht die zich sterk op het Westen oriënteert en zich verzet tegen een toekomstige ‘omhelzing’ door het grote 'broederland.' De Zelensky van Taiwan heet Tsai Ing-wen. Direct bij haar aantreden in mei 2020 liet zij al weten dat China en Taiwan ‘de plicht hebben om een manier te vinden om ook in de verre toekomst mét maar vooral ook naast elkaar te bestaan. Het intensiveren van verschillen en vijandschap dient te worden voorkomen’.

Voor de duidelijkheid: Taiwan is niet één-op-één te vergelijken met Oekraïne. Niet alleen is het een eiland ter grootte van Nederland. Het wordt door veel minder landen op de wereld (namelijk nog maar dertien) als soevereine staat erkend. Ook wonen er de helft zoveel mensen: 23 miljoen tegen 44 miljoen.

In Oekraïne is 17 procent van de bevolking etnisch-Russisch, en zo’n 30 procent spreekt Russisch. Op Taiwan spreekt respectievelijk 85 procent de Chinese hoofdtaal Mandarijn. Slechts twee procent van de bevolking heeft nog ‘oer-roots’, die Filipijns-Maleisisch-Polynesisch-Aboriginal zijn.

Bij een eventuele toekomstige militaire actie zal de Chinese regeringsleider Xi Jinping niet zoals president Poetin 150 duizend voetsoldaten met artillerie aan de Zuid-Chinese grens zetten, want dat is natuurlijk een zee-grens. Wie in Xiamen op het strand staat kijkt in oostelijke richting naar ‘De Straat van Taiwan’: een zeestraat van gemiddeld 150 kilometer breed.

 

 

 

 

 

 

Vergeleken met Oekraïne zal de rol van gevechtsvliegtuigen, schepen en onderzeeërs bij een eventuele toekomstige militaire actie veel groter zijn. Het is ook maar de vraag of Poetin Oekraïne helemáál bij het Russische grondgebied zou willen trekken, iets dat uiteindelijk wél de wens lijkt van Beijing: volledige ‘her-eniging’.

Een ongewilde escalatie

Wat zou Taiwan te wachten kunnen staan? Terug naar 2034. Elliot Ackerman's thriller begint met een Amerikaans marineschip dat in de Zuid-Chinese Zee het Chinese vissersschip Wen Rui te hulp schiet, waarop brand is uitgebroken. Bij inspectie blijkt de vistrawler vol te zitten met geheimzinnige technologie. De interceptie komt bekend te staan als het ‘Wen Rui-incident’.

Ackerman: ‘Admiraal Stavridis en ik werden benaderd door uitgever Penguin Press. Of wij, als militaire en diplomatieke deskundigen een boek wilden schrijven over hoe de VS en China met elkaar in een oorlog verzeild zouden kunnen raken. Een beetje in de traditie van de bekende Koude-Oorlog-thrillers. De machtsverhoudingen tussen de Sovjet-Unie en de VS zijn onderwerp van vele boeken en films geweest, maar een eventueel toekomstig conflict met China was dat tot nu toe nog niet. Terwijl dat toch niet langer geheel ondenkbaar is.’

Ackerman en Stavridis besloten zich voor te stellen hoe een dergelijke oorlog vanuit een incident zou kunnen beginnen. De Zuid-Chinese Zee leek een realistische arena. ‘Er zou iets kunnen gebeuren dat weer iets anders uitlokt en langzamerhand in cycli escaleert. Een beetje zoals de confrontatie in de Golf van Tonkin in 1964, die uiteindelijk tot de Vietnamoorlog zou leiden.'

'Waag het niet om met een Aziatische NAVO Taiwan bij te staan'

Het wereldwijde belang van de Indo-Pacific

Afgelopen februari publiceerde het Witte Huis een strategiedocument voor de Indo-Pacific regio. Het document benadrukt het belang van precies dát deel van de wereld voor de toekomstige wereldvrede. Zoals president Biden het verwoordde: ‘We stellen ons een Indo-Pacific voor dat open, verbonden, voorspoedig, weerbaar en veilig is. En we zijn bereid om met elk van jullie samen te werken om het te bereiken.’

Voor wie het belang van de Indo-Pacific nog mocht dreigen te onderschatten: in de regio woont meer dan 50 procent van de wereldbevolking - waaronder 58 procent van alle jongeren op de wereld - en het vertegenwoordigt 60 procent van het mondiale economische product (waaronder tweederde van de economische groei).

Het strategiedocument erkent ook het militair-geopolitieke belang van het omvangrijke gebied: ‘We hebben een belangrijk nieuw tijdperk van Amerikaans buitenlandbeleid bereikt, dat meer zal eisen van de VS in de Indo-Pacific dan van ons is gevraagd sinds de Tweede Wereldoorlog.’

Nieuwe spanningen

De Verenigde Staten zijn niet alleen in hun militaire aanwezigheid. Er zijn wel vijf verschillende naties die de Zuid-Chinese Zee claimen. De laatste jaren is de ‘West-Pacific’ regelmatig het toneel van nieuwe multilaterale blokvorming.

Zo wordt China scherp in de gaten gehouden door de Five Eyes (de VS samen met het VK, Australië, Nieuw Zeeland en Canada), de QUAD (de Quadrilateral Security Dialogue: de VS met India, Australië en Japan) en AUKUS (Australië, UK en US).

Genoeg reden voor de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi om namens zijn land op te merken: ‘Perverse acties om een Indo-Pacific versie van de NAVO op te richten, gaan in tegen de gemeenschappelijke ambities van de regio en en zijn gedoemd om te falen.’ Oftewel: waag het niet om met een Aziatische NAVO Taiwan bij te staan.

Speculatieve fictie

Terug naar de scenario’s. Ackerman werkte zowel op het Witte Huis als bij de marine, dus lette erg op of het scenario accuraat en plausibel was. De alom betwiste Zuid-Chinese Zee is volgens hem het ideale strijdperk.

Ackerman: ‘We waren niet van plan om ‘voorspellende’ fictie te schrijven. Het is speculatieve fictie. En als dat gaat over de VS en China is de kans groot dat het op zee plaatsvindt. Daarom is de speelruimte van ons conflict het gebied tussen de Straat van Hormuz en Japan.’

In de escalatie rond het in beslag genomen Chinese schip komt Taiwan op een gegeven moment in het vizier. De Chinese personages in het boek drukken het als volgt uit: ‘zij hebben geweigerd om onze claim over Chinees Taipei [de naam waarmee Taiwan onlangs deelnam aan de Winterspelen in Beijing, red.] te erkennen, en zij hebben ons beledigd in de VN met hun aandringen op de naam "Taiwan".’

Europa is trouwens nagenoeg afwezig in het toekomstscenario

Een strop om Taiwan

Zestig bladzijden verder is het incident in de Zuid-Chinese Zee dusdanig geëscaleerd dat praktisch de hele Chinese marinevloot 'een strop om Taiwan' legt: een volledige blokkade. De Legislative Yuan in Taipei moet nu wel door de knieën, en akkoord gaan met de inlijving van Taiwan bij China.

Naast de Iraniërs spelen ook de Russen een rol die we wel herkennen in het huidige Oekraïne. ‘De Russen wisten dat ieder scenario dat de Amerikanen zou verzwakken, voordelig zou zijn,’ schrijft Ackerman. Ze overwegen zelfs de internetkabels onder de Pacific door te knippen. Maar de Amerikaanse president slaat terug. Steden als Zhangjiang, Xiamen, Fuzhou en Shanghai worden potentiële doelwitten.

Een rooskleurig 2034 is het niet. In de laatste hoofdstukken, waarin we snel schakelen tussen Beijing, Washington DC en de Oost-Chinese wateren, is er in het spannende plot ineens een bijzondere rol weggelegd voor India. Europa is trouwens nagenoeg afwezig in het toekomstscenario.

T-day: the battle for Taiwan

Eind vorig jaar publiceerde Reuters de indrukwekkende online infographicT-Day: the Battle for Taiwan’. Het Amerikaanse nieuwsagentschap vroeg aan militaire strategen hoe de Chinese annexatie van Taiwan zich in de toekomst eventueel zou kunnen gaan ontrollen. Volgens hen is China in dit verband eigenlijk al met ‘gray-zone warfare’ begonnen. De strategen bieden ons zes scenario’s:

Scenario 1
Een blokkade van de bij Taiwan horende Matsu-eilanden door Chinese oorlogsschepen en onderzeeërs.

Scenario 2
De inname van het Taiwanese eiland Kinmen, gelegen tegenover de stad Xiamen.

Scenario 3 en 4
Een 'douane-quarantaine' of een volledige militaire blokkade.

Scenario 5 en 6
Een Air and Missile Campaign of een All Out Invasion. China gebruikt alles wat het heeft en Taiwan komt zwaar onder vuur te liggen. De Chinese luchtmacht valt ten slotte ook Japan en Guam aan, waar zich een Amerikaanse basis bevindt. Vervolgens vragen de VS Japan en Australië om steun. Opvallende afwezige: India.

Afvallige provincie

Hoe valide is die Chinese claim eigenlijk op Taiwan? Daarover valt te twisten, en ook de Taiwanezen zelf zijn er verdeeld over. Tussen 1885 en 1895 was Taiwan eerder een Chinese provincie, maar in de twintigste en eenentwintigste eeuw waren het achtereenvolgens Japan en de nationalistisch-Chinese Kuomintang (KMT) die de scepter zwaaiden over het eiland, dat het grootste deel van de tijd wél onafhankelijk bleef.

Alleen tussen 1945 en 1947 werd Taiwan als ‘oorlogsbuit’ onderdeel van Communistisch China. Maar in 1947 vielen de Chinese nationalisten binnen, op de vlucht voor de communisten. Het was een traumatische tijd voor de Taiwanezen die 75 jaar later in Taipei nog steeds wordt herdacht. Een schijnbaar steeds kleinere groep mensen grijpt de rouwplechtigheid nog aan om de soevereiniteit van Taiwan te herbevestigen. Maar wel een beetje tegen beter weten in.

'Laten we hopen dat het bij een koude oorlog blijft'

Het moment om terug te slaan

Als we de slachtoffers, de vluchtelingen en de verwoesting in Oekraïne overzien, is het natuurlijk te hopen dat Taiwan nooit het volgende front wordt. Maar mocht het wel gebeuren, weten we één ding zeker: als geschiedenis zich al herhaalt, dan herhaalt die zich nooit precies hetzelfde als voorheen.

Wat is er dan vooral zo anders dan ‘voorheen’? Michael Schuman van de Amerikaanse denktank Atlantic Council verwoordde het kernachtig in het rake artikel ‘Is Taiwan Next?’ ‘Autoritaire machten geloven dat het moment is aangebroken om terug te slaan tegen de VS en de wereld opnieuw vorm te geven.’

Rusland en China hebben immers nog nooit zo autocratisch en zo gezamenlijk kunnen optrekken als in het jaar 2022. Boze tongen beweren dat we nu zien dat tegen de Westerse mogendheden een tweefrontenschaakspel wordt uitgespeeld: Rusland in Oost-Europa, China in Oost-Azië.

Schuivende geopolitiek

‘De Chinese marinevloot is nu al groter dan de Amerikaanse,' aldus Ackerman. Hij vervolgt: ‘Ken je de zogenaamde valstrik van Thucydides? In de afgelopen tweeduizend jaar hebben we gezien hoe opkomende machten zich opmaken om gevestigde machten uit te dagen en over te nemen. Deze dynamiek leidt vaak tot oorlog. Sparta daagde Athene uit in de Peloponnesische oorlog. Duitsland daagde Groot-Brittanië uit in de Eerste Wereldoorlog. Et cetera.'

'Nu dat China de opkomende macht is en de VS de gevestigde, zijn wij allen verplicht om die dynamiek zo te navigeren dat het deze keer niet tot oorlog leidt. Dus laten we hopen dat het blijft bij een ‘koude oorlog’. In retrospect moeten we in het Westen misschien blij zijn dat China momenteel weinig vrienden heeft in Zuidoost-Azië.'

Wat de toekomst betreft staat vooral China momenteel op een kruispunt in buitenlands beleid. Het land dat (met z’n lange historie als wereldmacht) de nieuwe uitdager van de VS is, zou de mondiale geopolitiek behoorlijk aan het schuiven kunnen brengen. Alleen al daarom is het raadzaam om de komende jaren naast Kiev ook ‘Chinese Taipei’ scherp in het vizier te houden.

De toekomst van Taiwan - net als Oekraïne géén lid van de NAVO - zou wel eens de voorbode kunnen zijn van een nieuwe wereldkaart.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tekst en research: William de Bruijn

Beeld en vormgeving: Job Claassen

Eindredactie: Daan Kuys & Lotte Schuengel

Bronmateriaal: 2034: A Novel of the Next World War (2021), Elliot Ackerman en James Stavridis

© VPRO Tegenlicht

voor meer verhalen, klik hier

 

 

 

 

 

03

6 items

Aan het begin van de 21e eeuw lagen Koude Oorlog en Berlijnse Muur ver achter ons, de oorlogen in Joegoslavië en zelfs in het Midden-Oosten leken beslecht. Toen China mocht toetreden tot de WTO leek de geschiedenis definitief voorbij. Het was slechts de stilte voor de storm: de aanslag op de Twin Towers luidde het tijdperk van Poetin, Berlusconi en ...

Dossier