muziek

Twee teams musici staan tegenover elkaar en dagen elkaar uit: messcherpe ritmes en een eindeloze stroom energie. Geen moment rust, 25 minutern pure focus en volle vaart vooruit. Ontdek waarom Hoketus van Louis Andriessen na 50 jaar nog altijd klinkt als een stoot adrenaline.

Als je aan jazzinstrumenten denkt, komen waarschijnlijk saxofoon, trompet of piano als eerste in je op. Maar een harp? Jazeker. In deze aflevering duiken Koen en Kika in de verrassende geschiedenis van de jazzharp en ontdekken we hoe dit klassieke instrument zijn weg vond naar swing, bebop, spiritual jazz, avant-garde en zelfs hiphop.

Deze aflevering staat in het teken van de Zuid-Afrikaanse pianist en componist Abdullah Ibrahim (1934-2026), een van de belangrijkste stemmen uit de jazzgeschiedenis van Zuid-Afrika.

Met de stevige zuiderwind in de haren begint de Zweedse band Fauna aan hun set tijdens onze VPRO aan Zee sessie tijdens het Into The Great Wide Open festival. Vanaf het moment dat de bas inzet, is de opzwepende energie tussen de band en het publiek voelbaar. Fauna maakt 'organic dance music' en brengt een organische, psychedelische danservaring naar Vlieland.

Als je aan jazzinstrumenten denkt, komen waarschijnlijk saxofoon, trompet of piano als eerste in je op. Maar een harp? Jazeker!

Een eeuwenoud instrument, twee eigenzinnige muzikanten en een flinke dosis humor. De Estse band Puuluup blaast de traditionele talharpa (ook bekend als de hiiu kannel) nieuw leven in. Met strijkstokken, effecten, loops en een grenzeloze fantasie bouwen Marko Veisson en Ramo Teder een wonderlijke wereld waarin folk, punk, experiment en poëzie samenkomen.

Billy Strayhorn geldt als een van de meest invloedrijke, maar tegelijk meest onderschatte componisten uit de jazzgeschiedenis. Als rechterhand van Duke Ellington schreef hij talloze meesterwerken die uitgroeiden tot standards, vaak zonder de erkenning te krijgen die hij verdiende. In deze aflevering duiken Koen en Kika in het leven en de muziek van de man achter klassiekers als Lush Life, Take the “A” Train, Chelsea Bridge en Isfahan.

Diyet & The Love Soldiers nemen je mee naar het Canadese Yukon Territory, waar familiegeschiedenis, tradities en de band met het land samenkomen in een intieme mix van folk, roots en alternative country.

In de resterende maanden van Vrije Geluiden op NPO Klassiek hoor je, op verzoek van luisteraars, muziek die absoluut nog moet klinken ‘nu het nog kan’. Dus als je nog baanbrekende muziek de ether in wilt slingeren, mail naar vrijegeluiden@vpro.nl !

Luisteraar John tipte Gesang der Jünglinge van Karlheinz Stockhausen. ‘Heel fascinerend en ook een beetje eng’, aldus Anne-Maartje. Niet een stuk om met een theetje op de bank te ploffen, ‘maar je hoort dat er een componist aan het werk is geweest en die doet wat componisten doen: geluid ordenen’.

Wie de naam Frank Zappa kent, maar zijn muziek nog nauwelijks heeft verkend, zit goed bij deze aflevering. Kika Sprangers en Koen Graat duiken in het eigenzinnige universum van de Amerikaanse gitarist, componist, saatiricus en muzikale alleseter Frank Zappa.

Een vrijegeluiden sessie die voelt als een ritueel, een muziekmeditatie voorbij het alledaagse, naar een wereld waar zang, poëzie en traditie samensmelten, opgenomen tijdens festival Rewire in de Koningsbalzaal van societeit De Vereeniging.

Ustad Noor Baksh is een meester van de Balochi Benju. Zijn ongeëvenaarde vaardigheid is geworteld in de rijke Balochi muziektraditie en verrijkt met zijn kennis van Perzische, Koerdische muziek en Noord Indiase raga’s. In zijn regio staat Noor Bakhsh bekend als een legendarische instrumentalist. Voor deze sessie tijdens Le Guess Who? 2023 reisde Vrije Geluiden af naar de Utrechtse Bibliotheek Neude.

In deel 2 van deze tweeluik over jazz in Japan pakken Kika Sprangers en Koen Graat de draad weer op met saxofonist en Japan-kenner Benjamin Herman. Waar het in de vorige aflevering ging over de geschiedenis en ontwikkeling van de Japanse jazzscene, richten ze zich nu op het heden: een nieuwe generatie muzikanten en de totstandkoming van Hermans album Tokyo Sessions.

De Belgische jazz-tromboniste en componiste Nabou Claerhout wordt niet alleen haar vaderland, maar ook internationaal genoemd als "definitely one to watch out for". Ze zorgt met innovatieve effecten en frisse composities voor een eigen geluid.

Anne-Maartje gaat in gesprek met actrice Olga Zuiderhoek over haar in 2010 overleden man Willem Breuker. Willem Breuker schreef en speelde muziek over de hele bandbreedte van het Nederlandse muziekleven en zijn nalatenschap is nog altijd voel- en hoorbaar.

Als eerste vrouwelijke meester van de inanga, een traditioneel Rwandees snaarinstrument, brak Sophie Nzayisenga al op jonge leeftijd door barrières heen. Ze begon te spelen op haar zesde, trad op haar negende op voor publiek op, en liet zich daarbij niet tegenhouden door culturele normen die bepaalden dat dit instrument alleen voor mannen was. Haar boodschap is even krachtig als haar muziek: “Mensen moeten weten dat wat een man kan doen, een vrouw ook kan doen.”

Koen en Kika duiken in het werk en oeuvre van George Gershwin. Zijn composities, vaak geschreven samen met zijn broer Ira, vormden de basis voor talloze jazz standards. Nummers als The Man I Love en I Got Rhythm groeiden uit tot onmisbaar repertoire, waarbij vooral die laatste met zijn beroemde ‘rhythm changes’ een fundament werd voor generaties jazzmuzikanten.

Ali Doğan Gönültaş zingt en speelt Koerdische tembûr en akoestische gitaar. Hij werd geboren in Kiğı, Oost-Anatolië, in een gezin waar, net als in de meeste alevitische families, muziek een essentiële manier is om de geschiedenis van het volk over te dragen.