Componisten ordenen geluid
In de resterende maanden van Vrije Geluiden op NPO Klassiek hoor je, op verzoek van luisteraars, muziek die absoluut nog moet klinken ‘nu het nog kan’. Dus als je nog baanbrekende muziek de ether in wilt slingeren, mail naar vrijegeluiden@vpro.nl ! Luisteraar John tipte Gesang der Jünglinge van Karlheinz Stockhausen. ‘Heel fascinerend en ook een beetje eng’, aldus Anne-Maartje. Niet een stuk om met een theetje op de bank te ploffen, ‘maar je hoort dat er een componist aan het werk is geweest en die doet wat componisten doen: geluid ordenen’.
70 jaar geleden, in 1956, was de wereldpremière van Stockhausens elektronische compositie Gesang der Jünglinge. Het stuk wordt ook wel het eerste meesterwerk van de elektronische muziek genoemd. Het publiek werd geconfronteerd met een volledig nieuwe vorm van muziek: een mix van elektronisch gegenereerde klanken elektronisch gegenereerde klanken die via vijf luidsprekergroepen door de ruimte werden geprojecteerd en de gemanipuleerde stem van de toen 12-jarige Josef Protschka.
Er ontstond tumult na de uitvoering van het stuk en gingen mensen elkaar zelf te lijf met paraplu’s, zo herinnert Protschka zich die bewuste dag. Gesang der Jünglinge is ergens een vervreemdend muziekwerk. Stockhausen liet de piepjonge jongenssopraan woorden en frasen uit de Bijbelse tekst Lied van de drie jongemannen in de vuuroven in talloze toonhoogtes, ritmes en variaties zingen, waarna hij het materiaal elektronisch verwerkte. Twee jaar lang liet de experimentele componist Protschka, soms wekelijks, opdraven om de stukken in te zingen. Het leverde de jonge zanger geen windeieren op, want hij kocht zijn eerste piano met het geld dat hij hieraan verdiende.
Het originele verhaal draait om het idee dat het leven je soms in situaties brengt waarin alleen Gods hulp nog overblijft. Stockhausens idee achter de compositie was dat van een mis voor elektronische klanken en stemmen: een religieus werk, geschreven vanuit een diep persoonlijke overtuiging. Daarbij speelde mogelijk ook mee dat beide ouders van Stockhausen een tragisch levenseinde kenden.
Volgens Stockhausen zelf lijkt zijn stuk het op engelenzang en 'als je je ogen sluit, kan je misschien wel zo'n engel zien'.
Accepteer de 'social' cookies voor deze 'youtube'-embed.
cookie-instellingen aanpassen
Over tragische levens gesproken: op 30 augustus 1797 kwam Maray Godwin Wollstonecraft, later bekend als Mary Shelley, ter wereld. Haar leven stond in het teken van de dood; ze groeide op aan het graf van haar moeder, lezend in diens boeken. Toen ze 19 was bedacht ze haar bekendste verhaal: dat van het monster van Frankenstein. En dat is veel meer dan gewoon een goed griezelverhaal.
Anne-Maartje maakte er een mooie Vrije geluiden op NPO Klassiek van.
