Musiceren met de hik

Op 16 oktober fietste ik door de regen naar een loods in Amsterdam-Noord. Het repetitiehonk van Het Muziek ligt niet bepaald op de meest romantische plek van de stad. Maar wat erbinnen stond te gebeuren, maakte veel goed: Hoketus van Louis Andriessen, een van mijn lievelingsstukken, in een uitvoering van 'hét grensverleggend ensemble voor nieuwe muziek' Het Muziek.

De musici waren op hun hoede, geconcentreerd en vooral vol verwachting. Want Hoketus is niet zomaar een stuk. Het is muziek die je niet alleen hoort, maar ook voelt. Muziek die bruist, schuurt en klinkt alsof ze ieder moment uit de bocht kan vliegen. Bijna vijftig jaar na de première in 1977 heeft het werk niets aan zijn kracht verloren.

Andriessen schreef Hoketus in het kader van een project over de Amerikaanse avant-garde en de minimal art. Hij wilde deze stroming niet alleen bestuderen, maar ook kritisch bevragen. In zijn eigen woorden: “Het doel van dit project was om de geschiedenis van de Amerikaanse avant-gardebeweging zowel theoretisch als praktisch te bestuderen. Ik wilde het project afsluiten met een compositie die gebruikmaakt van bepaalde stijlkenmerken van minimal art, maar tegelijkertijd ook kritiek levert op deze stijl.”

Een belangrijk kenmerk van minimal art was volgens Andriessen de consequente beperking van het muzikale materiaal. Met Hoketus onderzocht hij wat je met die beperking kon doen — én waar hij die wilde doorbreken. Zijn muzikale uitgangspunt was de middeleeuwse hoquetus: een techniek waarbij een melodie wordt verdeeld over verschillende stemmen, die elkaar afwisselend aanvullen. Je zou het kunnen omschrijven als musiceren met de hik.

In Hoketus staan twee groepen musici tegenover elkaar. Ze spelen elkaar razendsnel korte muzikale frases toe. De ene groep zet in, de andere antwoordt. En dan weer terug. Nooit tegelijkertijd, maar in een voortdurende, messcherpe wisselwerking. Het vraagt om uiterste precisie en concentratie: één moment van verslapping en het zorgvuldig opgebouwde spel kan ontsporen.

In de uitvoering van Het Muziek is aan de oorspronkelijke bezetting — panfluit, Fender-piano, piano, basgitaar en conga’s — een saxofoon toegevoegd. Resultaat: nog meer power. De ritmische motor blijft onverbiddelijk draaien. Geen zweverige kosmos, maar muziek die met beide voeten op de grond staat — en ondertussen flink gas geeft.

Tijdens de opname kwam die energie opnieuw tot leven. Het was een droom om dit eigenzinnige, onvoorspelbare werk samen met Het Muziek vast te leggen. Hoketus klinkt nog altijd verrassend actueel: eigenwijs, compromisloos en vol vuur.