Grensgeval: geslaagde combinatie van een roadmovie en onderzoeksjournalistiek
Grensgeval is te beluisteren in alle podcastapps

Noortje Smeltink en Wisse Beets overschreden vele Europese grenzen voor een lichtvoetige podcast over een serieus onderwerp. Smeltink: ‘Ik kreeg het idee dat we deze verworvenheid langzaam aan het weggeven zijn.’
Niemand zit erop te wachten om gecontroleerd te worden bij de grens. Ook al heb je een geldig paspoort en niets aan te geven, het oponthoud en de strenge blikken van de grenswachten blijven vervelend. De enigen die wel graag aangehouden willen worden, zijn podcastmakers /activatie en Wisse Beets. En hoewel er op steeds meer plekken binnen Europa grenscontroles zijn mogen zij juist telkens doorrijden. Zelfs in de beruchte Flixbus naar Polen vindt bij hen geen controle plaats; de douaniers zijn net aan het eten als ze de grens passeren.
Het is een van de vele grappige scènes in de vierdelige VPRO-podcast Grensgeval, een geslaagde combinatie van een roadmovie en onderzoeksjournalistiek. Het duo reist door Europa om de stand van zaken rond de binnengrenzen te onderzoeken. ‘Via de officiële weg was het heel moeilijk om contact te krijgen met de grenswachten,’ zegt Smeltink. ‘Daarom gingen we maar op de bonnefooi de grens over. Elke keer dat er geen controle was, was het weer een deceptie. We probeerden van alles: we hebben gare stickers op de auto geplakt, Wisse zette een capuchon op en ik ging achterin zitten, omdat we hadden gehoord dat je dan eerder aangehouden wordt.’
De meeste mensen die we aan de grens spraken vinden het wel best: even wachten voor een gevoel van veiligheid
Smeltink is journalist en houdt zich veel bezig met asiel en migratie. In de podcast wil ze uitzoeken waarom steeds meer grenzen tussen Europese landen bewaakt worden en wat de gevolgen daarvan zijn. Beets maakte eerder podcasts over onder meer hiphopmuziek en is verantwoordelijk voor het ‘Woordgraptogram’ in de Volkskrant. Dankzij de creatieve montage, vlotte voice-overs en fijne muziek is Grensgeval geen moment saai en steek je er veel van op.
Verworvenheid
Smeltink was al een tijd bezig met het onderwerp voordat ze samen met Beets op pad ging, vertelt ze. ‘Het basisprincipe van het Schengenakkoord is het vrije verkeer van personen tussen de landen. Toch worden hier steeds meer uitzonderingen op gemaakt. Bij Europese politici en wetenschappers zijn hierover veel zorgen, maar de meeste mensen die we bij de grens aanspraken vinden het wel best: even wachten voor een gevoel van veiligheid. Ik kreeg het idee dat we deze grote verworvenheid langzaam aan het weggeven zijn.’
‘Grenzen dicht’ is voor rechtse politici een makkelijke, maar totaal niet effectieve manier om hun antimigratieretoriek in de praktijk te brengen, leren we in de podcast. ‘Volgens anderen zijn de grenscontroles een teken dat de Europese Unie niet meer werkt en de lidstaten te veel macht naar zich toe hebben getrokken.’
Na twee afleveringen ongehinderd grenzen passeren lukt het de podcastmakers om in contact te komen met een grenswacht – en hoe. Smeltink en Beets beleven een hachelijk avontuur tussen Polen en Belarus. Ze proberen de grens over te steken in een lijnbus, maar worden aangehouden als de grenswachten vermoeden dat ze journalisten zijn. Pas na een urenlang verhoor en het scannen van hun biometrische gegevens krijgen ze hun telefoon en paspoort terug en mogen ze ophoepelen: terug, Polen weer in. Zo ondervinden ze keihard grensbeleid aan den lijve. ‘Het is natuurlijk niet te vergelijken met wat migranten meemaken die asiel zoeken in Europa,’ zegt Smeltink over die angstige uren. ‘Maar het was wel interessant om te voelen hoe het is om iemand te zijn die ongewenst in een land is.’
Grensgeval

Grensgeval is te beluisteren in alle podcastapps.

VPRO Podcastgids
Wil je luisteren naar de beste verhalende podcasts uit binnen- en buitenland, maar zie jij ook door de bomen het bos niet meer? Abonneer je op de nieuwsbrief van de VPRO Podcastgids en ontvang elke week de beste tips in je mailbox.
Je bent er bijna...
Om de nieuwsbrief te ontvangen doe je het volgende:
- Open je e-mail en zoek naar een bericht van ons
- Bevestig je e-mailadres
- Je ontvangt nu regelmatig onze nieuwsbrief 🥳
