De luxe van het identiteitsdenken
Marokko speelde de afgelopen weken tijdens het WK-voetbal tegen Nederland en Frankrijk. De uitslagen verschilden. Het maatschappelijk debat rond de wedstrijden nog veel meer. In Nederland ging het al snel over loyaliteit. In Frankrijk juist over de kracht van de eigen voetbalopleiding. Beide gesprekken zeggen veel over Nederland en Frankrijk en niet zoveel over Marokko.
In Marokko is talentexport geen identiteitsvraag, maar een overlevingsvraag. Dat voetbalster Lamine Yamal voor Spanje koos, net als tientallen andere spelers met Marokkaanse roots voor een Europees nationaal elftal, leidt er niet tot eindeloze discussies over loyaliteit. De echte zorgen gaan uit naar de artsen, ingenieurs en andere professionals die naar datzelfde Europa vertrekken.
(tekst loopt door onder foto)
Trotse Fransen
Eerst even terug naar het voetbal. Le Monde rekende eind juni uit dat Frankrijk met afstand de grootste exporteur van WK-voetballers is. Van de 1248 geselecteerde spelers op dit WK zijn er 99 geboren in Frankrijk. Slechts 23 daarvan spelen daadwerkelijk voor Les Bleus.
Het gros komt uit voor Afrikaanse landen als Algerije, Marokko, Senegal, Ivoorkust, DR Congo en Tunesië. Allemaal opgeleid in Frankrijk.
Nederland volgt op ruime afstand. 67 WK-spelers zijn op Nederlands grondgebied geboren, onder wie veel internationals van Curaçao.
Je kunt je inmiddels afvragen hoe Afrikaans sommige Afrikaanse elftallen nog zijn. Niet omdat de Afrikaanse identiteit van de spelers ter discussie staat; die wordt niet bepaald door waar je bent geboren en opgegroeid.
Wel omdat een verrassend groot deel van hun voetbalcultuur is gevormd in de Europese opleidingssystemen.
(tekst loopt door onder foto)
En hoe reageert Frankrijk? Met trots. Hubert Fournier, technisch directeur van de Franse bond, noemt het 'C'est un indicateur prouvant la qualité de la formation française, une reconnaissance du savoir-faire français.'
Frankrijk exporteert voetballers zoals het wijn en vliegtuigen exporteert. Niet als verlies, maar als bewijs van nationale kwaliteit.
Twee totaal verschillende gesprekken
ergelijk dat eens met Nederland. Hier is een speler met twee paspoorten zelden alleen een voetballer. Hij wordt al snel een loyaliteitsvraagstuk. Waarom kies je niet voor Oranje? Waar ligt je hart? Ben je wel Nederlands genoeg? Mustafa Esadik hekelde dat debat onlangs nog terecht in de podcast Achter de Frontlinie.
Natuurlijk, ook in Frankrijk klinkt dat geluid. Vooral op radicaal-rechts, bij Jordan Bardella en Éric Zemmour: hoe kan iemand die Frans is, tegen Frankrijk juichen? Maar daar blijft het grotendeels op de politieke flanken.
In de Franse media overheerst een ander verhaal. De spelers worden vooral gezien als een vanzelfsprekend product van een postkoloniale migratiesamenleving.Twee landen. Dezelfde spelers.
Twee totaal verschillende gesprekken.
(tekst loopt door onder foto)
Schoonpapa Boulos
Maar draai de spiegel nu eens om.
Want er is nog een talentstroom tussen Marokko en Frankrijk. Alleen loopt die de andere kant op.
Zo vertrekt een derde van de Marokkaanse geneeskundestudenten direct na het afstuderen naar het buitenland.
Ik schreef er eerder over in De Groene Amsterdammer: Marokko leidt artsen op met belastinggeld en het rijke Westen plukt ze gratis van de internationale markt. Alsof de grondstoffen van het land voor niets worden verhandeld.
Ondertussen schreeuwen tienduizenden vacatures in de Marokkaanse zorg om invulling.
Minder waard
De regering greep in het verleden naar een wanhoopsmiddel. Minister van Hoger Onderwijs Abdellatif Miraoui kortte de studie geneeskunde met een jaar in.
Niet om de opleiding te verbeteren, maar om ervoor te zorgen dat Marokkaanse diploma's niet meer voldoen aan de startkwalificaties van Frankrijk en Canada.
Kortom: je eigen artsen minder waard maken zodat ze blijven.
De studenten gingen staken. En de ironie druipt er trouwens van af, want Miraoui werkte zelf jarenlang in Frankrijk, als directeur van een instituut in Rennes.
Nationale crisis
Hierin zit de crux: Frankrijk verliest voetballers aan andere landen en noemt ze ambassadeurs. Het kan zich die royaliteit veroorloven, want het systeem produceert meer toptalent dan Les Bleus ooit kunnen selecteren.
Marokko verliest zijn artsen en noemt het een nationale crisis. Want daar is geen overschot. Daar is alleen tekort.
(tekst loopt door onder foto)
Echte Marokkanen
En let op wat er níet gebeurt. In Marokko leidt de uittocht van artsen niet tot een identiteitsdebat.
Niemand in Marokko vraagt of die arts in Parijs nog wel een echte Marokkaan is. Niemand twijfelt aan zijn loyaliteit. Het land heeft geen tijd voor die luxe. Het debat gaat niet over wie erbij hoort, maar over wie er nog is.
Dat is de les van dit WK. De speler die voor Marokko kiest, kost Frankrijk helemaal niets. De arts die voor Frankrijk kiest, kost Marokko alles.
Toch gaat ons debat over de eerste, en zwijgen we over de tweede.
Identiteit is een debat voor landen die het zich kunnen permitteren. Braindrain is een rekening voor landen die dat niet kunnen.
Tot snel,
Abdou
