Overzicht

Het is zowat zomer en weer tijd voor de grote tweedehands boekenmarkten. Terwijl je langs honderden meters kraampjes schuifelt ontstaat misschien het beeld dat je deelneemt aan een oude ontspannen traditie, maar het echte begin van de boekverkoop op straat is een eeuwenoud verhaal van armoede en afzien. Marten Minkema duikt in de geschiedenis van de straathandel in boeken in Het Spoor Terug.

Verder in OVT: dambreuk: een militaire strategie?, topchoreograaf Hans van Manen, de column van Micha Wertheim, de Indische doofpot, historische boeken en jonge veteranen over de sporen van oorlog.

Wie het hedendaagse nieuws leest kan zich nauwelijks voorstellen dat de relatie tussen Nederland en Iran in de jaren ‘60 en ‘70 erg goed was. Over de geromantiseerde fascinatie met Iran en hoe dat beeld in duigen viel schreef Maaike Warnaar, politicoloog en Irandeskundige aan de Universiteit Leiden, het boek ‘Onze vriend op de pauwentroon’. De auteur is te gast.

Verder in OVT: de wetenschapper die AI voorzag, 150 jaar Hindostaanse migratie, tegen welke prijs verdwijnt cash geld? en in het Spoor Terug: Moeder der Geuzen, een reconstructie van het leven van Petronella van Praet.

In het oude Scheveningen namen de vissersvrouwen een heel belangrijke plaats in. De micromaatschappij die eeuwenlang maar weinig veranderde bestaat nu niet meer. Wat weten we over de vissersvrouwen? Wat is er over hun levens bewaard gebleven? Katinka Baehr maakte een Spoor Terug over de vissersvrouwen van Scheveningen.

Verder in OVT: de nieuwe baas van Nigeria Bola Ahmed Tinubu, de prinsessenfilms van Disney, de column van Ellen Ombre, de tentoonstelling Phallus en de diepere boodschap achter de morna's van Cesária Évora.

Maai mei niet! Zo worden we deze meimaand vermaand. Omwille van insecten en vogels is er een nationale actie om het gras met rust te laten zodat nectarbloemen kunnen groeien en bloeien. Waarom zijn wij eigenlijk gaan maaien? Want hoewel gras natuur is, is het gemaaide gazon cultuur. Te gast over de geschiedenis van ons gazon is journalist en schrijver Mathijs Deen, die werkt aan een boek over gras.

Verder in OVT: ooggetuigenverslag uit de gaskamers van Auschwitz, de Wagner Groep en de rol van huurlingenlegers, ophef over de Europese vlag en de vergeten Nederlandse gijzelaars van de Balkan in Het Spoor Terug.

De staat Israël bestaat deze zondag precies 75 jaar. Een goed moment om ook eens te kijken naar de rol van Nederland, meent historicus David Wertheim. Want hoe werd Israël van natie-breed knuffeldier tot politieke splijtzwam? En welke consequenties heeft dat voor het huidige Israël? David Wertheim is auteur van het boek 'Waar gaat het over als het over joden gaat?' en is te gast.

Verder in OVT: clandestiene radio in dictatoriaal Roemenië, de morele ziekte in Shell, de geschiedenis achter het lied The Lion Sleeps Tonight en deel 4 van de Jurk en het Scheepswrak in het Spoor Terug.

Cleopatra verbeeld als Zwarte vrouw in een nieuwe Netflix-documentaire? Onbestaanbaar volgens een Egyptische advocaat die een rechtszaak tegen de streamingdienst aanspande. Waarom is de discussie rondom de iconische koningin zo explosief? Egyptoloog en conservator van het Rijksmuseum van Oudheden Daniel Soliman is te gast.

Verder in OVT: False flag-operations na de - vermoedelijk - geënsceneerde drone-aanval op het Kremlin, de Nederlandse Jack the Ripper, de Bende van Nijvel en deel 3 van de Jurk en het Scheepswrak in het Spoor Terug.

Deze week werd bekend dat de vrouwtjesbeer JJ4, in afwachting van een uitspraak van de rechter, voorlopig niet wordt doodgeschoten. JJ4 bracht eerder deze maand een hardloper in de bossen van de Noord-Italiaanse provincie Trento om het leven. Een rechtszaak tegen een dier klinkt absurd, maar ooit was dit heel gewoon, vertelt dierenfilosoof Erno Eskens.

Verder in OVT: verzwegen oorlogstrauma’s van Roma en Sinti, een podcast over de verdwenen joodse winkels van de familie Menko, het vergeten Kamp Erika en deel 2 van de Jurk en het Scheepswrak in het Spoor Terug.

Het was de bedoeling geweest dat het als monument zou dienen, ergens op Curaçao. Een twee meter hoog bronzen beeld van Tula, de man die de grote slavenopstand van 1795 had geleid. Maar 50 jaar nadat het beeld werd gemaakt, staat het niet op Curaçao, maar in een opslagloods in Oost-Groningen. Journalist Lodewijk Dros schreef er een boek over. Hij is te gast, samen met Afro-Curaçaoënaar Laurindo Andrea van het Nationaal Archief, een historicus met een specialisatie in de koloniale geschiedenis.

Verder in OVT: Staken op leven en dood in 1943, de zware mantel van King Charles, de column van John Jansen van Galen en historische boeken met Wim Berkelaar.

Twintig jaar geleden trokken Irakezen in Bagdad het standbeeld van Saddam Hoessein voor het oog van de wereld omver. Althans, dat dachten we te zien. Met Laila al-Zwaini, jurist en Midden-Oosten-kenner met Irakese roots, gaan we terug naar het moment waarop journalisten samen met Amerikaanse militairen een overwinning veinsden, terwijl 'de grootste culturele misdaad van de geschiedenis' die plaatsvond op de volgende dag uit de collectieve herinnering lijkt te zijn verdwenen.

Verder in OVT: Operatie Mincemeat, de eeuwige zoektocht naar buitenaards leven en Surinaamse voetbalteams in de jaren dertig.

Finlandisering werd in de naoorlogse politiek een bekend diplomatiek begrip. ‘De kunst van buigen naar het oosten zonder het westen te "moonen"’, zo beschreef de cartoonist Kari Suomalainen het uitzonderlijke Finse buitenlandbeleid. Met Finlands toetreding tot de NAVO wordt hier definitief een punt achter gezet. Clara van de Wiel, historicus en Europa-correspondent van NRC, bezocht het Finse grensgebied en vertelt meer.

Verder in OVT: de bloedwenende Maria in Limburg, de wonderlijke geschiedenis van een kleine kraal, historische boeken met Bart Funnekotter, de column van Ellen Ombre en hoe Italiaans is de Italiaanse keuken?

On-Afrikaans, zo noemen politici in Oeganda homoseksualiteit. Vorige week nam het land de strengste anti-LHBTI-wet aan van het hele continent. De anti-homowetten hebben wortels in de koloniale tijd, en kunnen indirect worden gezien als een westers importproduct zegt antropoloog en Afrikanist Loes Oudenhuijsen. Ze is te gast.

Verder in OVT: de Sovjet-oorsprong van het spelletje Tetris, de maan als nieuw koloniaal wingewest, de jurk en het scheepswrak, de column van Micha Wertheim en historische boeken met Lotfi El Hamidi.

Op zondag 26 maart nemen Jos Palm en Paul van der Gaag afscheid van OVT als presentatoren. Om hen te eren organiseert OVT een feestelijke uitzending. Met historische en actuele onderwerpen zoals u gewend bent, en met ruimte voor de persoonlijke historische interesses van Jos en Paul.

Verder in OVT: de Taxioorlog in Amsterdam, vrijdenker Anton Constandse, Netanyahu's instrumentalisering van de geschiedenis, de mogelijke revival van de videotheek en historische politieke dubbelgangers.

Op zondag 26 maart wordt OVT voor één keer gepresenteerd door alle vier presentatoren van OVT. Met reden: Jos Palm en Paul van der Gaag nemen in deze speciale uitzending vanuit Studio Desmet in Amsterdam afscheid als presentatoren van OVT.

Wie had dat gedacht, anno 2023? Een klassieke bankrun. Die vond onlangs plaats bij de Silicon Valley Bank in Amerika, waar mensen samendromden in een manmoedige poging om hun geld veilig te stellen. Hoe ontstaan bankruns eigenlijk? En hoe komt het dat mensen toch nog voor een bankgebouw in de rij gaan staan terwijl fysiek geld nauwelijks meer in omloop is? Te gast hierover gedragseconoom Johan de Jong.

Verder in OVT: de nooit vertelde geschiedenis van weduwen, waarom de heksenjacht 'viral' ging, de 'Ambonse moord' uit 1623, de column van Sana Valiulina en een radiodocumentaire over de oermens in de polder.

De namen Umm Kulthum, Asmahan, Warda en Fairuz brengen vrijwel elke Arabier in vervoering. Zij groeiden op met deze diva’s als soundtrack. De gemiddelde Nederlander zeggen deze namen waarschijnlijk niets. Daar komt nu verandering in, door een nieuwe tentoonstelling, die historica Nadia Bouras voor ons bezocht.

Verder in OVT: de controverse omtrent een Russische game, vergeten oorlogsdagboeken, de column van Abdelkader Benali, ons romantische beeld van de boer en de geschiedenis van de pacifistische aanpak van Extinction Rebellion.

Afgelopen week besloot Tennessee als eerste Amerikaanse staat dragshows te verbieden in het openbaar of voor kinderen, én ook elke vorm van transgenderzorg voor minderjarigen. Dit alles onder het mom van kinderbescherming. Deze retoriek hebben we eerder gezien, zegt literatuurwetenschapper Looi van Kessel. Anti-homoactivisten in de jaren 1970 zeiden namelijk precies hetzelfde... 

Verder in OVT: een vergeten scheepsramp uit 1917, de geschiedenis van stroomlijnen, de verhouding van de mens tot de natuur, de column van Ellen Ombre en een radiodocumentaire over de fiets van Marten Minkema.

Hildegard van Bingen heeft van de middeleeuwse componisten een van de grootste repertoires die we nu nog kennen. En dat is niet eens het meest opvallende aan deze vrouw uit 1098. Ze is namelijk een van de weinige vrouwen die in de katholieke kerkgeschiedenis een soort theologenstatus kreeg. Ze schreef over haar visioenen, over geneeskrachtige planten en... over seks.

Verder in OVT: het Koreaanse wonder, de vele levens van Rosey Pool en historische boeken met Nadia Bouras.

De oorlog van Rusland tegen Oekraïne is op 24 februari één jaar oud. Een treurig jubileum, want in dat jaar gebeurde het onvoorstelbare: een klassieke landoorlog op het Europese continent. Maar naast de fysieke oorlog vindt er ook een culturele oorlog plaats waarin de geschiedenis wordt ingezet om de eigen positie te legitimeren. Ivo van de Wijdeven, Olga Burlyuk en Hanco Jürgens zijn te gast in deze OVT-special die in het geheel over deze oorlog gaat.

Verder: de column van Sana Valiulina en in Het Spoor Terug een documentaire over fotograaf Karine Zenja Versluis op zoek naar haar Oekraïense familiegeschiedenis.