Overzicht

De geschiedenis van nu: uit de Russischtalige media

Hoe speelt de geschiedenis een rol in het Rusland van nu? In een land wiens leider een gewelddadige oorlog in Oekraïne voert, en waar toch al beperkte vrijheden nog verder onder druk worden gezet?

Poetin bezigde deze week opnieuw macabere taal in een toespraak op de Russische televisie: de dictator had het over de 'zelfreiniging' van het land om met 'nationale verraders' af te rekenen. Die woorden roepen associaties op met de terreur en zuiveringen onder Stalin. Met welk doel refereert de Russische president nu aan dit zwarte verleden?

Verder: het graan van Oekraïne, Tsjetsjeense moordcommando’s, de Oekraïense kozakkenidentiteit, historische boeken met Nadia Bouras en de column van Abdelkader Benali.

Marten Minkema maakte een radiodocumentaire over design in de Nederlandse trein, die is uitgezonden in geschiedenisprogramma OVT op NPO Radio 1. Deze documentaire 'Het gezicht van de trein' is de player hierboven terug te luisteren. Hieronder vind je de lange versies van drie interviews die niet volledig in de documentaire pasten, maar wel de moeite van het beluisteren waard zijn.

Het Oekraïne van regisseur Sergej Paradzjanov is autarkisch en eigenzinnig. Klaagzangen, enge geluiden en spookachtige beelden vormen het decor van zijn film 'Schaduwen van vergeten voorouders' uit 1965. In het Oekraïne van nu is Paradzjanovs film een klassieker. Wat vertelt het filmsprookje ons over de geschiedenis van Oekraïne en over de Sovjetdictatuur?

Verder: Poetin en de oligarchen, dehumanisering van vluchtelingen vroeger en nu, de dierentuin in oorlogstijd, de column van Micha Wertheim.

In memoriam: Kees Schaepman

Europa keert zich tegen Poetins oorlog in Oekraïne. Toen deze week bekend werd dat Duitsland Oekraïne ruimhartig met militair materieel gaat steunen en een historische monsterinvestering doet in de eigen herbewapening, concludeerde de Oekraïense ambassadeur dat Duitsland uit een Doornroosje-slaap is ontwaakt.

Verder: de PR-machine van Rusland, belegeringen in het verleden als perspectief op Kyiv, de angst voor een nucleaire Doomsday en de column van Sana Valiulina.

Oorlog in Europa: zelden werd de geschiedenis zo schaamteloos misbruikt en vervormd als door Vladimir Poetin deze week, in de speeches waarmee hij de invasie in Oekraïne probeerde te legitimeren.

Met historici en betrokkenen bespreken we hoe Poetin de geschiedenis als politiek wapen inzet. Verder: waarom Poetin de VS als vijand ziet, de column van Sana Valiulina en in Het Spoor Terug: 'Lemberg, Lvov, Lwow, Lviv. Eén stad, vele gezichten'.

Hier vind je het transcript van Als geschiedenis in je opstaat #1: ik herken en herbeleef

Hier vind je het transcript van Als geschiedenis in je opstaat #2.

Hier vind je het transcript van Als geschiedenis in je opstaat #3: de nachtzeereis

Nederland gebruikte tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog structureel extreem geweld, en heeft dat sindsdien stelselmatig ontkend. Dat concludeert het onderzoek ‘Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld en oorlog in Indonesië, 1945-1950’, dat donderdag gepresenteerd werd. Met betrokkenen met deze geschiedenis en het onderzoek bespreken we deze conclusies en de implicatie ervan.

Verder: de verhalen van de spin Anansi verteld door Anton de Kom, de column van Sana Valiulina en in Het Spoor Terug: Als geschiedenis in je opstaat #2.

Deze week de eerste aflevering van de driedelige podcast 'Als geschiedenis in je opstaat', die aansluit bij de tentoonstelling 'Revolusi!, Indonesië onafhankelijk' in het Rijksmuseum. Marjolijn van Heemstra onderzoekt samen met Iris van Santen, projectleider bij het Rijksmuseum, hoe trauma’s uit het koloniale verleden door kunnen werken in het heden.

Verder: ontwapeningsspijt van Oekraïne, de betrokkenheid van De Nederlandsche Bank in het slavernijverleden, de column van Nelleke Noordervliet en historische boeken met Bart Funnekotter en meer.

Op 29 januari opent de Hermitage Amsterdam haar deuren voor 'Russische avant-garde. Revolutie in de kunst'. Michal Citroen was ter voorbereiding van deze tentoonstelling in St. Petersburg. Daar brak in 1917 een groep radicale kunstenaars met elke gangbare opvatting over de kunst en het leven. Meer hierover in Het Spoor Terug.

Verder onder meer: de LSD-behandelingen van Jan Bastiaans, de tragiek van de bufferstaat, Laila al-Zwaini bespreekt 'De Nijl', en de column van Abdelkader Benali.

Het was groot nieuws deze week. Na jaren speuren heeft een internationaal 'coldcase-team' ontdekt wie Anne Frank zou hebben verraden: een bestuurslid van de Joodse Raad. Maar het onderzoek bevat wel heel veel losse eindjes en aannames, vinden historische deskundigen. Een gesprek met David Barnouw en Bart van der Boom.

Verder onder meer: Sinan Çankaya over Edward Saids beroemde boek 'Oriëntalisme', de Nederlander als karikatuur in 'Kikkers en kaaskoppen', de column van Micha Wertheim en in Het Spoor Terug: Bloody Sunday in Roermond #4 De brief.

Het zorgde voor veel beroering eerder deze week: het besluit van het Rijksmuseum om de term 'Bersiap' niet te gebruiken bij de tentoonstelling 'Revolusi! Indonesië onafhankelijk'. Met historici Lara Nuberg en Remco Raben bespreken we de herkomst van 'Bersiap' en of dit besluit terecht is.

Verder onder meer: een Chinees-Russisch monsterverbond, Adrianus VI: de vergeten Nederlandse paus, de column van Sana Valiulina, en Maaike van Charante over 'Het verdriet van de Schilderswijk'.

De Olympische Zomerspelen in München van 1972 zouden de 'vrolijke' Spelen worden. Maar alles veranderde toen elf Israëlische atleten en een Duitse politieman omkwamen tijdens een gijzeling door een Palestijnse terreurbeweging. Rolf Bos schreef er 'Een Duitse zomer' over.

Verder: Ad van Liempt over 'De roaring fifties', de column van Nelleke Noordervliet, Madeleijn van den Nieuwenhuizen over 'The Dawn of Everything', historische boeken met Nadia Bouras en in Het Spoor Terug: aflevering #2 'Dood spoor' van 'Bloody Sunday in Roermond'.

De term ‘vrijheid’ valt sinds het begin van de coronacrisis bijna constant, maar wat bedoelen we er eigenlijk mee? Over de betekenis van vrijheid wordt immers al eeuwen gedebatteerd. Met Annelien De Dijn en Kasper C. Jansen.

Verder: de foto's van ondekkingsreizigster freule Alexine Tinne, de column van John Jansen van Galen, en in Het Spoor Terug aflevering 1 van 'Bloody Sunday in Roermond'.