VPRO Tegenlicht

Zien is geloven

Gaan we toe naar een wereld zonder waarheid? Door de opkomst van sociale media, informatiebubbels en de mogelijkheden van Deepfakes leven we niet langer in een gedeelde werkelijkheid. Hoe verder?

We leven in een ‘infocalyps’, zegt de Britse desinformatie-expert Nina Schick. In haar boek Deepfakes and the Infocalypse – What You Urgently Need to Know schetst ze een samenleving die overspoeld wordt door te veel informatie, waarbij er geen onderscheid meer gemaakt kan worden tussen 'informatie' en 'desinformatie'.

VPRO Tegenlicht: 'Zien is geloven'
7 maart, 22.05 uur NPO2

over de uitzending

Door de komst van de sociale media hebben verschillende groepen in onze samenleving de neiging om zich steeds meer terug te trekken in hun eigen 'echo kamers.' Hierin beleven zij hun eigen 'subjectieve waarheid.' Hierdoor wordt het steeds moeilijker om een consensus te bereiken over hoe de 'echte' wereld gezien moet worden. 

Een nieuwe effectieve en invloedrijke stap in de verspreiding van des- en misinformatie is de opkomst van synthetische media.

Hoe veranderen synthetische media onze beleving van de werkelijkheid?

lees meer over de uitzending en credits

Deek fakes zijn door computers en kunstmatige intelligentie (A.I.) gegenereerde audio- en/of videofragmenten die niet meer van ‘echt’ te onderscheiden zijn. Denk in dit verband aan de video van de Britse Queen Elizabeth, die (aanvankelijk) een serieuze kersttoespraak hield maar later dansend op de tafels van Buckingham Palace eindigde.

In deze uitzending onderzoekt VPRO Tegenlicht wat 'echt' is en wat 'nep'. En welke rol synthetische media spelen bij onze beleving van ‘de werkelijkheid’. Een toekomstverkenning met drie prominente denkers waarbij zowel de gevaren als het positieve potentieel van deze media voorbij komen. Denk in dit verband aan deep fake als therapie en als nieuwe artistieke uitingsvorm.

Regie: Shuchen Tan
Research: Soraya Pol
Productie: Jeroen Beumer
Montage: Christien Houbier
Eindredactie: Doke Romeijn en Geert Rozinga
Online redactie: Daan Kuys en Julia Veldman

over de sprekers

Nina Schick
Schrijver en adviseur

Yori Ettema
Product- ontwerper Deep Memory

David van den Berg
Klinisch psycholoog

Henry Ajder
Filosoof

Stephanie Lepp
Kunstenaar

wie zijn deze sprekers? ▾

Nina Schick

Schrijver en adviseur

In augustus 2020, in aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen, verscheen Nina Schick’s boek Deep Fakes and the Infocalypse: What You Urgently Need to Know.

Hierin stelt Schick dat we worden overspoeld door informatie, maar dat door Deepfakes en synthetische media er niet langer goed kan worden bepaald of deze informatie klopt of niet. Opzettelijke verspreiding van desinformatie is een gevaar voor de democratie, omdat het stemgedrag van burgers wijdverspreid kan beïnvloeden. Ook komen mensen steeds meer in hun eigen informatiebubbels en echokamers terecht, met ieder een eigen waarheid. 

Schick is politiek adviseur en commentator, en heeft gewerkt voor de Britse regering, en voor de verkiezingscampagne van Emmanuel Macron.

'Synthetische media kunnen ons ook helpen onze angsten te overwinnen'

Yori Ettema

Productontwerper Deep Memory

Kunstenaar-ontwerper Yori Ettema is bedenker van het project Deep Memory. Met deepfake-technieken creëert hij ‘nieuwe’ herinneringen die worden ingezet bij angsttherapie. Hij denkt dat een simulatie van een angstige gebeurtenis, op een positieve manier, kan helpen met het verwerken van een fobie. 

Vorige zomer studeerde Ettema af aan de Willem de Koning Academie met een onderzoek naar het gebruik van deepfake beeldmanipulatie. Het woord deepfake heeft vaak een negatieve lading, maar Ettema denkt dat het juist mensen kan helpen. Deep Memory is daar een voorbeeld van. Dit doet hij in samenwerking met klinisch psycholoog David van den Berg.

David van den Berg

Klinisch psycholoog

David van den Berg is klinisch psycholoog en cognitief gedragstherapeut. Hij werkt als behandelaar, onderzoeker en innovator bij GGZ-instelling Parnassia in Den Haag. Van den Berg doet voornamelijk onderzoek naar mensen met een psychotische aandoening. 

De klinisch psycholoog denkt dat ons brein geen groot onderscheid maakt tussen iets wat we echt beleven, of simpelweg hebben gevisualiseerd. Deep Memory is volgens hem daarom erg interessant, omdat je nu ‘echte’ herinneringen kan maken die je nog nooit hebt beleefd.

hoe kunnen we deep fakes inzetten om de wereld juist beter te maken?

Henry Ajder

Filosoof

Henry Ajder is hoofd communicatie en onderzoek bij Sensity (voorheen Deeptrace): een Amsterdams bedrijf met de missie om individuen en organisaties te beschermen tegen de bedreiging die deepfakes vormen. Het bedrijf ontwikkelt zelf AI technologie die deepfakes detecteert.

Ajder studeerde filosofie in Warwick en Cambridge. Hij heeft meerdere rapporten gepresenteerd over bijvoorbeeld Deepfake bots op Telegram en de rol van deepfake in cybersecurity en politiek.

Stephanie Lepp

Kunstenaar

Stephanie Lepp is een kunstenares die in haar werk gebruikmaakt van deepfake technologie. Dit doet ze met haar videoreeks Deep Reckonings. Hierin laat ze publieke figuren zoals Mark Zuckerberg, Brett Kavanaugh en Alex Jones hun excuses aanbieden aan de maatschappij. Zo wil Lepp ruimte maken voor persoonlijke groei in de publieke sfeer en het prosociale gebruik van deepfake bevorderen.

Ook pleit Lepp voor een nieuwe manier om met de waarheid om te gaan. Misschien is het tijd om het oude Verlichtingsdenken - waarin waarheid en kennis op een voetstuk staan - te relativeren, zo zegt Lepp. Niet om het waarheidsdenken zoals we dat kennen volledig los te laten. Maar zodat er ruimte ontstaat voor nieuwe vormen van nuttige ficties.

Bekijk hieronder Lepp's waarheidsessay.

meer lezen & luisteren

Toolkit voor synthetische media

Wil je zelf wel eens zien wat je allemaal kunt maken met A.I. ? We stelden een starterskit samen waar je meteen mee aan de slag kunt.

'synthetische media zijn nu nog het wilde westen, alles kan en regels zijn er nog niet'

De eerste verkenning van deep fakes door Tegenlicht is al weer drie jaar geleden

De term Deep Fake staat voor audio en videobeelden die door middel van kunstmatige intelligentie zijn gecreëerd. Met deze technologie is het mogelijk echte mensen dingen laten zeggen en doen die ze nooit gezegd of gedaan hebben. We gaan van Fake News naar Deep Fake News. Een onderzoek aan de frontlinie waar uitgevochten wordt wie onze werkelijkheid gaat beheersen.