Fear of Free jazz

“And now for something completely different”…free jazz. Een stroming die misschien niet meteen het grootste publiek trekt, maar wél een enorme invloed heeft gehad op hoe we naar jazz kijken. Want zeg het woord jazz en de kans is groot dat iemand denkt aan óf brave achtergrondmuziek, óf juist dat beruchte “piep-knor” geluid.

Beluister hier de bijbehorende playlist:

The Peter Brötzmann Octet – Machine Gun

Micha Mengelberg & Han Bennink – ICP Duo

Aan de hand van pioniers als Ornette Coleman en Cecil Taylor verkennen ze het ontstaan van free jazz eind jaren vijftig. Maar ook minder bekende voorlopers komen voorbij, zoals de visionaire pianist Lennie Tristano, die al vroeg experimenteerde met vrije improvisatie.

Je hoort hoe deze muziek brak met vaste akkoorden, vormen en toonladders, en waarom het daarbij niet alleen om noten draait, maar juist om klank, energie en emotie. Van de lyrische vrijheid van Lonely Woman tot de rauwe intensiteit van Free Jazz: A Collective Improvisation en de explosieve kracht van Machine Gun van Peter Brötzmann.

Ook de bredere context komt aan bod: de link met de burgerrechtenbeweging in de Verenigde Staten, de rol van collectieven als de Association for the Advancement of Creative Musicians in Chicago, en de levendige Europese scene met onder anderen Han Bennink en Misha Mengelberg.

Kika en Koen bespreken daarnaast de vooroordelen rond free jazz — “ze doen maar wat” — en stellen de vraag: hoe vrij is vrije improvisatie eigenlijk? En misschien nog belangrijker: hoe luister je hiernaar?

Tot slot kijken ze naar het heden. Want hoewel free jazz ooit radicaal en confronterend was, zijn de invloeden inmiddels overal terug te horen — vaak subtiel verweven in een veel breder muzikaal landschap. Met als voorbeeld hedendaagse artiesten als Anna Webber, die moeiteloos schakelen tussen genres.