De beste wetenschapspodcasts uit binnen- en buitenland

De jonge wetenschapsjournalisten Syb Faes en Rennette Kwakkelenbos gaan met wetenschappers op pad om met hen mee te kijken. Soms zijn ze zelf onderdeel van een experiment, zoals wanneer Faes in een MRI-scanner gaat liggen om te zien of de emotionele waarde van een nare herinnering kan veranderen. Het zijn leuke reportages die echt een inkijkje in de wetenschap bieden en laten zien hoeveel leuke en boeiende onderzoeken er in Nederland gedaan worden.

Hoe weet je eigenlijk iets écht zeker? Daar houden waaromvragende kinderen én wetenschappers zich dagelijks mee bezig. In deze podcast worden in vijf afleveringen de belangrijkste principes van de wetenschap toegelicht: aantonen, herhalen, bijstellen, controleren en voortbouwen. Dat gebeurt met allerlei leuke voorbeelden. Er is een voice-over, een kinderpanel van ‘Zekerweters’ en geacteerde scènes. Daardoor gebeurt er elke minuut wel iets en zullen de luisteraars zich geen seconde vervelen.  

Diede Vonk (De eierwekker) maakte deze podcast voor het Teylers museum in Haarlem en Sara de Monchy (van haar mysteries) deed de eindredactie. Samen lukt het ze om wetenschap toegankelijk te maken voor kinderen van een jaar of zeven en hun ouders te enthousiasmeren om de bijbehorende tentoonstelling te bezoeken.

Deze Amerikaanse podcast is de wetenschapspodcast aller wetenschapspodcasts. Hij bestaat al sinds 2002 en de invloed ervan op de podcasts die we nu allemaal zo graag beluisteren is moeilijk te overschatten. Medeoprichter Jad Abumrad is opgeleid als componist en weet als geen ander ingewikkelde wetenschappelijke concepten inzichtelijk te maken met behulp van geluid. Inmiddels werken er andere mensen aan Radiolab, maar het concept is hetzelfde gebleven: zorgvuldig opgebouwde en prachtig geproduceerde verhalen die ervoor zorgen dat we de wereld om ons heen beter begrijpen.

Deze wekelijkse podcast van de Volkskrant gaat niet alleen over verre sterrenstelsels, maar vooral over het leven op aarde. Vaak spreekt wetenschapsjournalist Tonie Mudde met een collega over een artikel dat diegene geschreven heeft. Andere afleveringen bestaan niet alleen uit gesprekken, maar zijn meer een lopend verhaal. De aflevering over lachende muizen met Maarten Keulemans vraagt bijvoorbeeld om grappige audiofragmenten en die zitten er dan ook volop in.

Maker Wendy Bos neemt in deze podcast de belangstelling van kinderen als uitgangspunt om verhalen te vertellen over verschillende thema’s. De podcastmaker heeft een team van ‘stokstaartjes’, oftewel nieuwsgierige kinderen om zich heen die elke aflevering beginnen met een vraag. Vervolgens gaan ze op pad en leggen ze hun vraag neer bij wetenschappers. Er zijn nu drie seizoenen: over dinosaurussen, over de ruimte en over het oude Egypte. De nieuwste reeks, over robots, is net verschenen.

Ook NRC heeft al acht jaar een wekelijkse wetenschapspodcast. Kortgeleden is er een nieuw presentatieduo aangetreden: Karlijn Saris en Peter van der Ploeg. De afleveringen zijn vaak aan de lange kant; soms wel rond de drie kwartier. De presentatoren spreken met andere wetenschapsjournalisten, zoals hun collega Hendrik Spiering. Maar regelmatig zijn er ook ‘echte’ wetenschappers te gast in de studio. Naast exacte wetenschap en geschiedenis komen ook actuele kwesties en gezondheidsonderwerpen, zoals ijzertekort, aan bod.

Waarom is eten uit de magnetron niet ongezond? Hoe werkt seks bij zeedieren? En hoe groot is eigenlijk de kans dat je op straat iemand tegenkomt die je kent? Het zijn geen vragen waar je dagelijks wakker van ligt, maar wel vragen waarop de Universiteit van Nederland graag een wetenschapper loslaat. De stichting wil universitaire kennis toegankelijk maken voor iedereen. Dat gebeurt onder andere in een podcast die meerdere keren per week online verschijnt. De afleveringen duren zo’n twintig minuten. Soms zijn de vragen zo specifiek dat je je afvraagt wie ermee kwam. Maar dat is precies het aardige: je weet tenslotte niet wat je niet weet. Dat Nederlanders in de verkeerde tijdzone leven, bijvoorbeeld.

De Australische Wendy Zukerman kreeg het idee voor deze podcast toen ze Gwyneth Paltrow hoorde spreken over de voordelen van vaginale stoombaden. Inmiddels ontkracht ze al meer dan tien jaar mythes met behulp van wetenschap. Actuele kwesties uit het dagelijks leven, zoals de proteïnehype, het uitsterven van insecten en de destructieve kracht van AI komen aan bod. Het tempo ligt hoog en Zukerman klinkt altijd vrolijk en opgeruimd. Maar elke aflevering is gebaseerd op tientallen wetenschappelijke onderzoeken en gaat heel wat dieper dan wanneer explainers op sociale media diezelfde onderwerpen behandelen. Bovendien zijn er vaak waardevolle tips te horen, bijvoorbeeld over remedies tegen stress.

Hoewel Nederland een relatief veilig land is, geeft zeker de helft van onze landgenoten aan ooit een traumatische gebeurtenis te hebben meegemaakt. Ook online vliegen termen als trauma, stoornis en grenzen je om de oren. Dat viel ook journalist Sophie Frankenmolen op. Samen met filosoof Damiaan Denys spreekt ze over trauma-inflatie in de tweede aflevering van Even denken, een nieuwe podcast van Universiteit van Nederland. Qua concept lijkt de podcast erg op Wie ben ik? (ook van Universiteit van Nederland), waarin ook vragen over jezelf worden onderzocht. Het verschil zit hem vooral in de manier waarop dat gebeurt. Even denken voelt veel meer als een doorlopend gesprek, in plaats van een opeenvolging van hapklare feitjes en duidelijke uitleg.