Wanneer wordt een regering een regime?
Ruim een maand na het uitbreken van de oorlog met Amerika en Israël probeert Iran vooral een andere vijand te verslaan: de eigen bevolking. Met arrestaties, executies en een overdaad aan veiligheidstroepen moet elke vorm van onrust worden gesmoord. Op straathoeken staan controleposten, soms bemand door jongens die eigenlijk huiswerk zouden moeten maken.
Het regime vreest niet alleen bommen van buiten, maar vooral woede van binnen.
Dat meldde Reuters deze week in voorbeeldig neutraal persbureaujargon. Want, lees maar eens goed: behalve in citaten wordt het Iraans regime vooral beschreven in termen als ‘the ruling system’, of simpelweg ‘Iran’.
In het Reuters-handboek staat dan ook dat ‘regime’ een negatieve term is en dat journalisten beter ‘regering’ kunnen schrijven.
Op dezelfde dag meldde hetzelfde persbureau dat Israël ophanging tot standaardstraf heeft gemaakt voor Palestijnen die door militaire rechtbanken worden veroordeeld voor dodelijke aanvallen.
Ook dat nieuws werd gebracht in taal die vooral beschrijft wat er gebeurt, en niet hoe we dat moeten noemen.
Dat is uiterst professionele journalistiek. Maar Iran een regime noemen ook! Als je dat tenminste consequent doet voor alle regimes.
(tekst loopt door onder foto)
De Reuters-methode
Want in een tijd waarin tirannie oprukt, ook in onze eigen windstreken, wordt de journalistieke vraag steeds minder wat er gebeurt, en steeds meer hoe we het opschrijven.
Ik moet denken aan de eerste weken van Trump in 2017. De kersverse president had de media tot vijand verklaard en redacties stonden voor een fundamentele keuze. Ook toen verkoos Reuters de neutrale weg, zoals te lezen in deze memo met de titel Covering Trump the Reuters Way.
Dat is geen laffe keuze, maar een praktische. Reuters werkt in landen waar je jouw toegang snel verliest als je machthebbers structureel ‘regimes’ noemt.
Journalistiek is geen exacte wetenschap, maar wel een ambacht. En een ambacht betekent dat je onder dezelfde omstandigheden dezelfde regels probeert toe te passen.
En dan komen we bij een ongemakkelijke vraag: wanneer wordt een regering een regime?
Verschil zit in het woord
In de politicologie heeft namelijk elk land een regime. Ook een democratie is een regime; het beschrijft simpelweg hoe macht is georganiseerd.
In de journalistiek is het woord minder onschuldig. Daar is het geen systeemomschrijving meer, maar een oordeel.
We gebruiken het woord vooral voor landen waar we tegenover staan, en vermijden het voor landen waar we mee samenwerken. Ook een land als Azerbeidzjan, waar Ilham Aliyev schijnverkiezingen houdt, heeft een ‘regering’. Oeganda, idem dito. En het monarchistische Saoedi-Arabië? Dat heeft ook een ‘regering’.
Het verschil zit dus niet altijd in het systeem. Het verschil zit in het woord. Toch is het goed te verdedigen dat journalisten landen als Iran wél een regime noemen.
De Iraanse staat onderdrukt al decennia structureel oppositie, sluit kandidaten uit van verkiezingen, censureert media en slaat protesten met geweld neer. De uiteindelijke macht ligt bij een niet-gekozen Opperste Leider en een revolutionaire garde die politiek, economie en justitie controleert.
(tekst loopt door onder foto)
Als we het woord ‘regime’ dus gebruiken voor staten waar oppositie structureel wordt onderdrukt, verkiezingen niet vrij zijn en geweld wordt gebruikt om politieke controle te behouden, dan is Iran zonder twijfel een regime. Aldus het vocabulaire van veel redacties.
Het woord ‘regime’ is dan geen scheldwoord, maar een poging om de politieke werkelijkheid in één woord samen te vatten.
Maar wat doen we dan met een staat die een bevolkingsgroep zonder volwaardige politieke rechten al decennialang onder controle houdt?
Eén politiek systeem
Volgens onder andere de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem maken we een denkfout wanneer we spreken over een democratie binnen Israël en een bezetting in de Palestijnse gebieden.
Er is namelijk één politiek systeem dat twee bevolkingsgroepen verschillend behandelt. Het Internationaal Gerechtshof kwam in 2024 tot een vergelijkbare conclusie.
En dat punt werd onlangs opnieuw zichtbaar in het ‘democratische parlement’ dat de Knesset heet, waar werd besloten dat Palestijnen ter dood veroordeeld kunnen worden door militaire rechtbanken.
Als we ‘regime’ gebruiken voor een staat die structureel één bevolkingsgroep zonder volwaardige rechten onder controle houdt, dan wordt het lastig om vol te houden dat dat woord alleen voor Teheran gereserveerd is.
Woorden kiezen
Dit is geen pleidooi om Iran en Israël gelijk te stellen. Dat zou analytisch lui zijn. Het gaat hier om het principe van woordkeuze en hoe we dat legitimeren.
En daar komt journalistiek om de hoek kijken. Journalistiek is geen stenografiedienst die alleen noteert wat er gebeurt, maar zeker ook geen meningenfabriek die de wereld in goed en fout verdeelt.
Het is het vak dat feiten weegt, systemen probeert te begrijpen en vervolgens woorden kiest die die werkelijkheid zo precies mogelijk beschrijven.
Uiteraard kunnen we het Reuters-handboek gebruiken onder alle omstandigheden. Maar de Iraniërs, Palestijnen, Israëliërs en uiteindelijk ook wij hier vragen om woorden die durven te beschrijven. Ook dat is onderdeel van onze professie.
Tot snel,
Abdou
