Het Indonesische Asmat-volk geeft overledenen terug aan de natuur

In de nauwelijks toegankelijke, moerasachtige wildernis zocht Jan Maarten Deurvorst in februari zijn vriend Jaap Timmer op, die hij leerde kennen tijdens hun studie antropologie. Waar Deurvorst al decennia actief is in de journalistiek, werd Timmer hoogleraar antropologie in Sydney en verdiepte hij zich als Oceaniëspecialist onder meer in de Asmat. Dit volk van 70 duizend zielen in de Indonesische provincie West-Guinea leeft van wat de natuur te bieden heeft. Omdat hun leefgebied erg drassig is, wonen de mensen in huizen op palen die verbonden zijn door steigers. 

De Asmat staan bekend om hun verfijnde houtsnijwerk en, tot de jaren zestig, ook om het koppensnellen. Het gebruik om zich te voeden met hersenen van de vijand behoorde eeuwenlang tot de rituelen, maar is inmiddels uitgebannen.

© Jaap Timmer

In de audiodocumentaire staat de ingebruikname van een zogenoemd longhouse centraal. Daar komen de dorpsbewoners bij elkaar om hun voorouders te eren. Weken van tevoren trekken de Asmat het gebied in om bomen te kappen, een reeks vlotten van de boomstammen te maken en die via de vloedstroom naar het dorp te loodsen. De bast dient als vloer en het dak wordt gemaakt van met lianen aan elkaar geknoopte bananenbladeren. Alle materialen komen uit de natuur en op het gebruik van een paar ijzeren bijlen na komt er bij de bouw geen gereedschap aan te pas.

Deurvorst was getuige van de inauguratie van het bouwwerk die 36 uur van onafgebroken zang, dans en geprevelde poëzie in beslag nam. Volgens hem houden de Asmat de westerse samenleving een spiegel voor. Deurvorst: ‘De gemeenschap is volkomen egalitair: er is geen leider of chief. Daarnaast geldt de cyclische benadering van de omgeving als leidend. Bomen, wolken, dieren en rivieren hebben volgens de Asmat net als mensen een “agens”, een eigen wil. En wat van de natuur wordt genomen, moet worden teruggegeven. Dat geldt ook voor de dood. Hoe hartstochtelijk er ook wordt gerouwd wanneer iemand overlijdt, daarna is het klaar. Want waarom zou je het rouwproces rekken? Het lichaam is immers terug naar de natuur.