Als niemand meer terugpraat: hoe lang blijven de dialecten op Terschelling nog bestaan?

Op Terschelling, een eiland met twaalf dorpen en 4800 bewoners, worden maar liefst drie dialecten gesproken: Aasters, Meslânzers en Westers. De vraag is alleen hoelang die talen nog blijven bestaan. Slechts een handvol ouderen spreekt ze nog vloeiend, jonge eilanders kennen ze hooguit nog van een liedje op school.

In de audiodocumentaire Als niemand meer terugpraat portretteert regisseur Babette Rijkhoff een aantal Terschellingers die proberen hun dialect in leven te houden. Wat drijft deze laatsten der Mohikanen? Hoeveel kans op succes hebben ze nog? En hoe erg is het eigenlijk als een taal verdwijnt?

Rijkhoff groeide zelf op op Terschelling. Na de middelbare school trok ze naar Utrecht om journalistiek te studeren, en bleef daar vervolgens hangen. Eerder vertelde ze al mooie verhalen over Terschelling in de podcastserie Sterk Water. Wat dreef haar om nog eens terug te keren voor deze productie?

‘Een vriendin van vroeger bezocht me in Utrecht en gaf me een woordenboek Meslânzers cadeau,’ vertelt Rijkhoff telefonisch. ‘Toen dacht ik: o ja, die dialecten, worden die nog steeds gesproken? Want toen ik op de basisschool zat, leek dat al een aflopende zaak. Bijna alle kinderen spraken thuis gewoon Nederlands; ikzelf ook, mijn ouders kwamen allebei uit Amsterdam. Maar die vriendin vertelde dat het hier en daar weer een opleving heeft. Zij groeide zelf op met Meslânzers, maar inmiddels waren alle familieleden met wie ze dat sprak overleden. Via een lokale toneelvereniging was ze er weer mee in aanraking gekomen, waarop ze besloot het weer actief op te pakken. Ik vond dat intrigerend, dook er een beetje in, en stuitte zo al snel op mooie verhalen.’

In de docu merkt iemand op dat het eigenlijk een handicap is om op Terschelling op te groeien. Want vroeg of laat gaan alle jongeren verlangen naar het vasteland. Rijkhoff zegt dat wel te herkennen: ‘Als tiener stapte ik soms op de boot om naar Amsterdam te gaan, zonder idee waar ik zou slapen, puur omdat ik zo’n zin had om uit te gaan en het avontuur op te zoeken. Maar andersom blijft het eiland ook aan je trekken als je eenmaal weg bent. Opgroeien in de natuur is zo’n groot goed. Het kostte mij veel tijd om in Utrecht een beetje te aarden – je hoort hier altijd verkeer, zelfs in een natuurgebied, dat vind ik zo storend. Mede daarom blijf ik graag naar Terschelling gaan om verhalen op te nemen. Ook al denk ik daarna soms: nu ben ik er wel klaar mee, nu ga ik ook eens andere plekken opzoeken.’