Bob is verkozen tot de beste podcast ooit

Aldus stemmer Jean Mirgaux in het opmerkingenveld bij zijn inzending voor de verkiezing van de beste podcast ooit. Aangezien de term podcast dit jaar twintig jaar bestaat, besloot de redactie van de VPRO Podcastgids een verkiezing uit te schrijven. Luisteraars konden online stemmen op hun favoriete verhalende podcast van de afgelopen twintig jaar. Een commissie van vier podcast-experts stelde een lijst van ruim 200 titels samen, waaruit luisteraars minimaal drie, en maximaal tien favorieten konden kiezen.

Al snel kwamen de campagnes op gang. Podcastmakers spoorden hun fans via sociale media aan om te stemmen, en dan het liefst op hen natuurlijk. Ook luisteraars prezen hun lievelingspodcasts aan.

En er werd massaal gestemd. Ruim 4400 mensen stelden hun favorietenlijst samen. Ze beantwoordden ook enkele achtergrondvragen, die een interessant beeld geven van de stemmers en hun luistergedrag.

Leeftijd
De jongste stemmer die zijn leeftijd invulde was 11 jaar en de oudste 90 jaar. De gemiddelde leeftijd van de stemmers was 45,9 jaar.

Luisteruren
De meeste stemmers (ongeveer dertig procent) luisteren één tot drie uur per week naar podcasts. Tien procent luistert minder dan een uur, twintig procent luistert drie tot vijf uur en nog eens twintig procent luistert meer dan vijf uur per week.

Waar en wanneer
Podcasts zijn ideaal om te luisteren tijdens andere activiteiten die minder hersencapaciteit vergen. Veel respondenten luisteren tijdens het wandelen, onderweg, tijdens huishoudelijke klusjes of tijdens het sporten of handwerken. Al zijn er ook mensen die ‘de hele dag door’ luisteren, of ‘wanneer niet?’

Liever Nederlands
Ongeveer de helft van de podcasts in de lijst om uit te kiezen was Engelstalig, de rest Nederlandstalig. Maar de Nederlandse podcastluisteraar heeft duidelijk een voorkeur voor diens eigen taal. De eerste Engelstalige podcast verschijnt pas op plek 16 in de lijst. Dat is S-Town, een verhaal over een oude klokkenmaker in het zuiden van de VS. Ook de toonaangevende Amerikaanse podcasts Heavyweight en Serial scoren hoog, maar halen het allemaal niet bij de toppers uit Nederland en Vlaanderen.

1. Bob

Audiocollectief Schik, VPRO Dorst, 2017
De Vlaamse Elisa is 85 jaar en dementerend. De laatste jaren praat ze steeds over ene Bob, een buurjongen op wie ze als tiener verliefd was. Ze beweert zelfs dat ze een kind van Bob heeft gekregen, dat ze af moest staan. Siona Houthuys, Mirke Kist en Nele Eeckhout, samen Audiocollectief Schik, proberen te onderzoeken wat er klopt van het verhaal van de oude vrouw. Dat doen ze met veel respect voor Elisa en op een haast poëtische manier, maar toch blijft deze podcast zes afleveringen lang spannend. Voor veel luisteraars was Bob de eerste kennismaking met het fenomeen podcast en is het nog steeds de beste die ze ooit gehoord hebben.

2. De plantage van onze voorouders

Maartje Duin i.s.m. Peggy Bouva, Prospektor/VPRO/NPO Radio 1, 2020
In deze invloedrijke podcast duikt Maartje Duin in haar familiegeschiedenis. Ze ontdekt dat haar voorouders mede-eigenaar waren van suikerplantage Tout Lui Faut in Suriname en zoekt contact met de nazaten van de tot slaafgemaakten op die plantage: de familie Bouva. Samen met Peggy Bouva ontsluit ze de geschiedenis en gaat daarbij geen enkele pijnlijke of persoonlijke kwestie uit de weg. De serie verscheen bijna tegelijk met de Black Lives Matter-protesten en maakte ontzettend veel los. Hij deed veel luisteraars anders naar ons gedeelde verleden en onze verdeelde maatschappij kijken – een enorme verdienste.

3. De brand in het landhuis

© Lisanne Hakkers

Simon Heijmans en Marion Oskamp, NTR/NPO Radio 1, 2018
In 2003 komt grootgrondbezitter Ewald Marggraff om het leven door een brand in zijn landhuis in Vught. De rijke Brabander bezat onder meer een kunstcollectie van ruim 500 schilderijen en een vermogen van 160 miljoen in verschillende belastingparadijzen. Na zijn dood is er geen spoor te bekennen van de schilderijen of het geld. Podcastmaker en acteur Simon Heijmans gaat op onderzoek uit.

4. De Deventer Mediazaak

© BIND

Annegriet Wietsma ism Joram Willink, BIND/VPRO/Argos, 2021
Over de meestbesproken moordzaak van Nederland bleek ruim twintig jaar na dato nog veel te zeggen. De verdachte ‘klusjesman’ Michael de Jong doet in deze podcast voor het eerst zijn verhaal en vertelt over de impact die de verdachtmakingen op hem hebben gehad. Dat de makers hem te spreken hebben gekregen is knap, maar nog knapper is dat ze ook zo veel andere belangrijke betrokken wisten te interviewen. De podcast legt de verbanden tussen de juridische feiten en de publieke opinie en ontrafelt zo in zes afleveringen hoe de Deventer moordzaak een mediazaak werd.

5. De kunst van het verdwijnen

© VRT Max

Bart Van Nuffelen en Lucas Derycke, VRT MAX/MartHa!tentatief, 2022
In deze onverwachte maar terechte hit neemt de Vlaamse theatermaker Bart van Nuffelen één straathoek in Antwerpen als uitgangspunt voor een fascinerende mozaïekvertelling. De podcast weet de spanning vast te houden en alle lijntjes steeds weer aan elkaar te knopen, zonder dat het geforceerd overkomt. Wat nog begint als een min of meer doorsnee true crime over een bankroof, wordt via een duik in het verborgen Joodse leven in het centrum van Antwerpen een ontroerend overleversverhaal.

6. Mina & mevrouw

Maartje Duin, Prospektor/VPRO OVT/NPO Radio 1, 2024
Maartje Duin schoot opnieuw in de roos met deze tweede serie over haar familiegeschiedenis, die nog dichterbij huis komt. In Mina & Mevrouw onderzoekt ze de complexe relatie tussen haar overgrootmoeder, Marietje gravin van Lynden-Calkoen, en haar dienstbode, Mina Marinusse. Kan er ondanks het grote machtsverschil sprake zijn van vriendschap en liefde tussen de twee? Aan de hand van het verhaal van de twee vrouwen stuit Duin op grote thema’s, zoals feminisme, de klassenmaatschappij en genderrollen. Maar de podcast zit ook vol intieme momenten tussen Maartje en de overgebleven familieleden.

7. El Tarangu

Audiocollectief Schik, VPRO/NPO Radio 1/ Sporza/ OpenVRT, 2019
In 2003 krijgt de Vlaamse wielerheld Lucien van Impe een vreemd telefoontje. Zijn oude rivaal José Manuel Fuente is in België en wil met hem afspreken. Op zich geen ongewoon verzoek, maar er is één probleem: wielrenner Fuente is officieel al zeven jaar dood. Audiocollectief Schik gaat op hun eigen manier achter de waarheid aan en betreedt daarbij gewillig allerlei zijpaden, tot ze uitkomen bij de spannende finale.

8. De erfenis

© From Form/Randy Vermeulen

Audiocollectief Schik, 2023
De sterren van Schik komen maar liefst drie keer in deze top tien voor. De Erfenis is hun meest recente project, dat ze in eigen beheer uitbrachten. Elke aflevering is een ander verhaal, met als centraal thema: de gevolgen van een nalatenschap. Daar kun je natuurlijk alle kanten mee uit, en dat doet het trio dan ook. Door zoektocht uit de eerdere series helemaal los te laten kunnen ze ons nu helemaal meenemen in diepe persoonlijke verhalen, prachtige teksten en knap sound design. 

9. Echt Gebeurd

Paulien Cornelisse en Micha Wertheim, 2013
Bij Echt Gebeurd vertellen mensen op een klein podium mooie, bijzondere of grappige verhalen over iets dat ze zelf hebben meegemaakt. Ook leest er maandelijks iemand voor uit zijn of haar puberdagboek. De podcast is niet meer dan een registratie van de verhalenmiddag, maar al meer dan tien jaar een succes.

10. In de ban van Rian

© Algemeen dagblad

Angelique Kunst, AD/Dagblad Tubantia
Onderzoeksjournalist Angelique Kunst schreef voor dagblad Tubantia vele stukken over ‘cybercharlatan’ Rian van Rijbroek, en maakte ook een podcast over haar met de toepasselijke titel In de ban van Rian. Die begint met het gênante optreden van Van Rijbroek in Nieuwsuur. Inmiddels heeft Rian de succesvolle (en puissant rijke) Twentse zakenman Gerard Sanderink in haar macht. Kunst dist haar bevindingen met veel gevoel voor detail op in deze smeuïge onderzoekspodcast.

De beste podcasts van het jaar