Perzisch geduld
In de zestiende eeuw arriveerde een Ottomaanse gezant met een schaakbord bij de Perzische sjah Tahmasp: ‘Laten we dit diplomatieke conflict uitspelen.’ Tahmasp nam de uitdaging serieus, maar speelde niet zelf. Hij liet zijn beste hofschaker aantreden en gaf hem vooraf één opdracht: ‘Win niet te snel. Laat hem denken dat hij overheerst.’ Zo kreeg de Turkse ambassadeur een les in Perzisch geduld.
Het schaakspel dat Trump nu tegen Teheran begint, zou zomaar de laatste zet kunnen zijn in het bestaan van de Islamitische Republiek.
Daarom schuift de Iraanse machtselite zijn slimste tacticus naar voren: Ali Larijani. Hij is ook architect van de recente bloedige repressie waardoor duizenden Iraniërs het leven lieten.
Net als de zestiende-eeuwse hofschaker krijgt deze strateeg duidelijke instructies mee: je mag stukken opofferen. Remise is geen nederlaag. Niet winnen, maar overleven is het doel.
Comeback kid
De terugkeer van de 67-jarige Larijani is opmerkelijk. Hij werd in 2021 én vier jaar later nog zonder pardon geweigerd als presidentskandidaat.
Officieel zonder opgaaf van reden, al wijzen Iraanse media op zijn pragmatische profiel. Of beter gezegd: zijn openheid richting het Westen. Dat is iets wat de hardliners hekelen.
Toch is hij inmiddels geïnstalleerd als hoofd van Irans Veiligheidsraad. In die raad zitten onder meer vijfsterrengeneraals, spionnenbazen en politieke zwaargewichten. Allemaal maken zij aantekeningen als Larijani spreekt.
Sinds de Twaalfdaagse Oorlog van vorig jaar, waarin Israël een groot gedeelte van de luchtverdediging uitschakelde en generaals bij bosjes sneuvelden, heerst er namelijk paniek in Teheran.
Larijani is naar voren geschoven als crisismanager: klaar voor onderhandeling, maar ook voor escalatie.
(tekst loopt door onder kader)
Schrijf je in voor de nieuwsbrief van Abdou Bouzerda
In de nieuwsbrief Bureau Bouzerda geeft Bureau Buitenland-journalist Abdou Bouzerda iedere twee weken zijn blik op de wereld. Dat doet hij in zijn kenmerkende stijl: analytisch, kritisch en met een scherp oog voor systemische absurditeit. Abdou ziet details die je doen beseffen dat het ook maar een raar wereldje is waarin we leven.
Je bent er bijna...
Om de nieuwsbrief te ontvangen doe je het volgende:
- Open je e-mail en zoek naar een bericht van ons
- Bevestig je e-mailadres
- Je ontvangt nu regelmatig onze nieuwsbrief 🥳
De islamitische Kant
De jonge Larijani begon zijn loopbaan als computer engineer, maar zijn hart lag bij iets abstracters: de filosofie. Hij verdiepte zich in het werk van Immanuel Kant en schreef uitgebreid over thema’s als rede, plicht, kernbegrippen in de westerse moraalfilosofie. Hij probeerde die rationele denktraditie te verzoenen met zijn islamitische denkbeelden.
Larijani doceerde aan een universiteit, werkte als redacteur bij de Iraanse staatstelevisie en sloot zich aan bij de Revolutionaire Garde ten tijde van de bloedige oorlog tegen Irak.
Daar werd hij verantwoordelijk voor propaganda en media. De perfecte ervaringsplek voor zijn latere functie als hoofd van de Iraanse staatsomroep en minister van Cultuur.
Maar zijn finest hour beleefde Larijani als diplomaat. In de jaren 2000 leidde hij namens Teheran de nucleaire gesprekken met het Westen.
Onder zijn leiding werd een strategie ontwikkeld die niet draaide om opgeven, maar om rekken, vertragen en diplomatiek verankeren. Kortom: het kernprogramma behouden, zonder de deur naar onderhandelingen dicht te gooien.
(tekst loopt door onder afbeelding)
Meedogenloos hard
Die ietwat saai ogende Larijani die graag klassieke filosofen leest, is dezelfde Larijani die onlangs een ongekend meedogenloos harde repressie lanceerde tegen de recente protesten.
Zelfs voor Iraanse begrippen zijn de doden van afgelopen weken extreem hoog. Volgens de Iraanse staatstelevisie zijn het er inmiddels ruim drieduizend.
Mensenrechtenorganisaties spreken over een dodengetal boven de vijfduizend.
Aan de lange tafel van de Iraanse Veiligheidsraad botsten de eerste dagen de meningen. De sfeer was aarzelend. President Pezeshkian sprak nog in verzachtende termen, riep op tot kalmte en tot dialoog. De procureur-generaal waarschuwde openlijk dat aanvallen op regeringsgebouwen niet geaccepteerd zouden worden.
Terwijl de protesten aanzwollen – beter georganiseerd, landelijker, brutaler – en Trump zich openlijk met Iran begon te bemoeien, kantelde het moment.
De zachte woorden verdwenen. De stoelen schoven dichter naar Larijani. En toen viel het besluit: de ordetroepen kregen carte blanche.
Dubbelspel
Binnen de machtselite is de angst toegeslagen. Niet omdat de straatprotesten het regime direct zullen omverwerpen – dat gevaar lijkt voorlopig geweken – maar omdat Teheran zichtbaar terrein heeft verloren aan de straat.
Een Amerikaanse aanval kan dat vuur opnieuw aanwakkeren. Want, zo vertelde journalist Yaghoub Sarhani in ons gesprek onlangs, hopen veel demonstranten openlijk op een ingreep van Trump.
Voor een deel van de Iraniërs voelt dat als de laatste kans op een toekomst zonder islamitische theocratie, zelfs als die door een autocraat wordt bezorgd.
Tegelijk speelt Trump een dubbelspel. In dezelfde week dat duidelijk wordt dat Amerikaanse gevechtsvliegtuigen naar het Midden-Oosten zijn verplaatst en dat een vliegdekschip koers zet naar de regio, laat de president ook iets anders doorschemeren: hij wil praten met Teheran.
(tekst loopt door onder afbeelding)
Remise
Voor Larijani ligt het bord nu volledig open. Elke zet - praten, dreigen, vertragen - heeft gevolgen buiten Teheran én op straat. In dit spel tegen Washington bestaat geen winstmoment.
Uit zijn tijd als hoofdonderhandelaar blijkt dat deze tacticus onbuigzaam is: hij dwingt de tegenpartij het tempo te volgen, tijd te verliezen en posities prijs te geven.
Als Trump inzet op maximale druk, zet Larijani in op maximale vertraging, ook als dat oorlog voeren wordt.
Niet om te winnen, maar om tijd te kopen. Met als doel een diplomatieke remise. Voor de gewone Iraniërs betekent dit dat zij een hoge prijs betalen.
Tot snel,
Abdou