Overzicht

NAVO beschermheer Amerika spreekt openlijk over de annexatie van Groenland. Wat gebeurt er als de aanval op een bondgenootschap van binnenuit komt?
Historicus Laurien Crump vertelt meer.

Op 11 januari 1466, 560 jaar geleden, zijn een Boheemse baron en zijn gevolg in Brussel. Zij staan versteld van een spektakel op een bevroren vijver. 28 edellieden gaan het ijs op en schaatsten aan het imposante hof van de Bourgondische hertog Filips de Goede. Mediëvist Mario Damen is te gast.

Tijdens de jaarwisseling is de Vondelkerk in Amsterdam afgebrand. Een grote schok natuurlijk, sowieso zo een grote brand, maar zeker ook voor architectuurliefhebbers. Want de architect van de Vondelkerk is Pierre Cuypers, de architect ook van het Centraal Station in Amsterdam en het Rijksmuseum. En het was niet de eerste keer dat de kerk in brand vloog, ook in 1904 ging de kerk in vlammen op.

Trump mengt zich de afgelopen tijd in verregaande mate in Zuid-Amerika. En deze week ging hij weer een stap verder: hij beweerde dat de VS ook Venezolaans grondgebied heeft aangevallen. In hoeverre doet dit nu denken aan de Amerikaanse aanval in 1989, toen de strijd tegen drugs werd gebruikt om de toenmalige president van Panama af te zetten, die bekend staat als het Amerikaanse schoolvoorbeeld van regime-change?

Te gast is Edwin Koopman, Latijns-Amerika journalist en analist voor VPRO Bureau Buitenland.

Thuis: een plek van gezelligheid en samenkomst. In de nieuwe bundel 'Venster op thuis' blijkt dat dat thuis niet zo vanzelfsprekend en eenduidig is als het lijkt. Thuis is niet altijd een veilige plek en het hoeft niet één plaats te zijn. Maar het gevoel van thuis is ook gemaakt, bijvoorbeeld met de gasvlam en het koken daarop. Maar hoe worden symbolen zoals de gasvlam ingezet? En wie bepaalt wat het thuisgevoel is?

Religiewetenschapper en etnoloog Ernst van den Hemel schreef voor de bundel 'Venster op thuis' de bijdrage 'De gasvlam als thuisgevoel' en is te gast.

De film Metropolis uit 1927 is een van de eerste grootschalige science fiction films en voorloper van de moderne blockbuster. Over een futuristische stad waarin een hevige klassenstrijd wordt gevoerd. En regisseur Fritz Lang liet de film afspelen in het jaar 2026. Reden voor ons dus om de film met de ogen van 2026 te bekijken. Wat voor beeld wordt er van ons heden geschetst? En: wat zegt dat over de tijd waarin de film werd gemaakt?  
Daar gaan we het over hebben met mediawetenschapper Dan Hassler-Forest.

In de podcast Het Beloofde Bos gaat fotograaf Rachel Corner samen met podcastmaker Mandula van den Berg op zoek die ene boom die haar vader plantte. Rachel is te gast.

Al jaren verslindt Erik van den Berg dagboek na dagboek voor zijn rubriek in de Volkskrant. Elke doordeweekse dag is er weer een historisch dagboekfragment met de datum van die dag. In een krant vol actualiteit geeft zijn rubriek de lezer een inkijk in het verleden.

In de laatste uitzending van het jaar kijken we traditiegetrouw terug naar bijzondere mensen die ons het afgelopen jaar ontvallen zijn. Met Wim Berkelaar, Fresco Sam-Sin en Madeleijn van den Nieuwenhuizen als gasten.

Terwijl in het Westen de voetbalsport professionaliseerde, kwam ook in het Oostblok de topclub op. Maar in contrast met de clubs hier, waren clubs vaak eigendom van Ministeries van Defensie en Binnenlandse Zaken, konden spelers in het dagelijks leven geheim agent zijn, en probeerde de overheid grote invloed uit te oefenen op de clubs en haar spelers. Zuidoost-Europa correspondent Frank Elbers is te gast.

Uit een scheepswrak in de Waddenzee bij Texel haalden amateurduikers een 17de-eeuwse jurk bovenwater. De oranje gouden jurk was nog bijna volledig intact. Die vondst werd gedaan in het zogeheten Palmhoutwrak, een uitzonderlijk goed bewaard gebleven schip. Deze unieke ontdekking gaf het schip politieke aandacht dat heeft geleid tot meer opgravingen.

Texelaar en documentairemaker Arnold van Bruggen maakte een documentaire serie over de vondst van de jurk en heeft hier nu een vervolg op gemaakt met 'De redders van het scheepswrak'. Hij is te gast samen met maritiem archeoloog Nicole Schouten die betrokken was bij de meest recente opgravingen bij het Palmhoutwrak.

In vier jaar is het personeelsbestand van Defensie met bijna 20 procent gegroeid. Vooral het aantal reservisten zit in de lift. Burgers die vrijwillig paraat staan om “Als ’t Moet” ingezet kunnen worden om te vechten voor vrede en vrijheid. Hoelang bestaat deze traditie al? En hoe verhouden de huidige reservisten zich tot hun historische voorgangers?

Te gast is Tijmen Dokter, militair historicus en zelf reservist, die voor ons het Nederlandse naslagwerk over de voorloper van de Nationale Reserve las: Voor huis en haard. De geschiedenis van de Vrijwillige Landstorm geschreven door majoor Fred Warmer.

Het is misschien wel de bekendste gierigaard uit de literatuurgeschiedenis: de rijke Ebenezer Scrooge uit A Christmas Carol van Dickens voor het eerst verschenen op 19 december 1843. Sindsdien is deze kerstklassieker talloos opnieuw verteld, over het verhaal van de vrek die met tussenkomst van drie geesten weer gul wordt.

Bij ons over dit kerstverhaal is Daný van Dam, universitair docent Engelse literatuur aan de universiteit Leiden.

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken gaat stoppen met het gebruik van Calibri, het standaard lettertype van Microsoft Office. Het lettertype zou te divers en onprofessioneel zijn. De ontwerper van Calibri Lucas de Groot is te gast.

250 jaar geleden werd schrijfster Jane Austen geboren. Deze uitzending is een Jane Austen special. Ze is bekend van haar realistische romans over de Engelse landadel in de 18e en 19e eeuw, zoals dus Pride and Prejudice, Sense and Sensibility en Emma.

Deze week maakte de Europese Commissie bekend dat de EU gaat stoppen met het importeren van Russisch gas. Decennialang, hield het de Europese huizen warm en de industrie draaiende. In Nederland was het Russisch gas de oplossing toen het Groningerveld was uitgeput.

Deze week draait de nieuwe documentaire Two Plus Two Is Five over het gedachtegoed van George Orwell in de bioscopen. George Orwell, een pseudoniem van de Britse auteur Eric Arthur Blair, en zijn waarschuwingen over het gevaar van autoritair denken, machtsmisbruik en de kwetsbaarheid van democratie klinken nog altijd ongemakkelijk herkenbaar.

‘Maak een man vrij voor de vloot’. Met die slogan werden de eerste vrouwen bij de Koninklijke Marine gevraagd in 1944. In het nieuwe boek Zij durft vertellen 32 vrouwen die bij de marine zaten hun verhaal.