Aandacht + Geluid = Muziek
Hoe luister je in een tijd waarin alles om aandacht vecht? Terwijl algoritmes, meldingen en eindeloze informatiestromen voortdurend om onze blik vragen, lijkt geconcentreerd luisteren bijna een daad van verzet geworden.
Op de trappen van het KF Hein Foyer in Muziekpaleis TivoliVredenburg verzamelde zich woensdagavond 9 september, ondanks de landelijke staking van het openbaar vervoer, een flinke schare muziekavonturiers. Dat deze nieuwsgierige oren niet alleen uit Nederland kwamen, bleek toen Gaudeamus-festivaldirecteur Martijn Buser zich verontschuldigend tot het publiek richtte: "This part is unfortunately going to be in Dutch."Componist der Nederlanden Camiel Jansen krijgt het woord om De Staat van de Nederlandse Nieuwe Muziek 2026 uit te spreken. Uit zijn rede:
"Want het recept voor muziek, oh jonge componist, bestaat uit twee ingrediënten, en jij kookt nu maar met één. Muziek is een combinatie van geluid en aandacht. De aandacht van de maker, uiteraard, maar zeker ook de aandacht van de luisteraar. Alleen met deze twee ingrediënten, in een door jou te bepalen verhouding, ontstaat er muziek."
Aandacht van de luisteraar of kijker krijgen én vasthouden is, in een tijd van vluchtige contacten, algoritmegedreven sociale media en kunstmatige intelligentie, een flinke uitdaging. Jansen haalt ook Huba de Graaff aan, die onlangs de Buma Classical Lifetime Achievement Award ontving: "Er is eigenlijk geen sprake meer van klassieke muziek. We moeten het hebben over muziek met klassieke aandacht."
Maar hoe dan?
In onze podcast Hoezo Jazz?! was onlangs saxofonist Benjamin Herman te gast. Hij vertelde over het Japanse fenomeen Jazz kissa, zo geheten luisterbars, waar jazzliefhebbers terecht kunnen om te luisteren naar de nieuwste langspeelplaten. Er wordt niet gepraat en de muziek klinkt door kneiterdure geluidsinstallaties. Dat lijken toch ultieme omstandigheden om met volle aandacht te luisteren naar muziek. Is dat dan die klassieke aandacht waar de Graaff naar op zoek is? En hebben we daarvoor dan een luisterbar nodig? Of kan het ook anders?
Jazz in Japan met Benjamin Herman 1/2
Samen met saxofonist en Japan-kenner Benjamin Herman bespreken en beluisteren Kika Sprangers en Koen Graat de Japanse jazzscene. Waarom weten we hier in het Westen eigenlijk zo weinig van die scene? Deze aflevering zet die ‘blinde vlek’ centraal en nodigt uit om met nieuwe oren te luisteren.
Gaudeamus
De Javaanse zangeres en componist Peni Candra Rini opende deze editie (81!) van het Gaudeamus festival samen met het New European Ensemble met een deel van haar gloednieuwe compositie The Wheel. Het werk brengt de spirituele en existentiële fases van het menselijk leven in kaart. De klanken van het gamelanensemble vermengen zich met de instrumenten van het New European Ensemble en de stem van Peni Candra Rini tot een hypnotiserend ritueel. Soms vallen de verschillende muzikale werelden naadloos samen, soms schuren ze juist langs elkaar heen.
Muziek als luikje voor verbeelding en fantasie
Hoe toepasselijk zijn dan de woorden van Olga Zuiderhoek, die onlangs twee uur te gast was bij Anne-Maartje in Vrije Geluiden op NPO klassiek: 'muziek moet je zien als een luikje, wat je open kan doen, waar je doorheen kan kruipen, dat je dan ergens komt waar verbeelding en fantasie is'.
Olga Zuiderhoek over Willem Breuker
'Maar wat er ook gebeurt, er klinkt muziek', over de muziek die een rode draad vormde in haar leven en in dat van Willem
Dat luikje schuilt achter elke deur tijdens het Gaudeamus festival: klankwerelden die tot de verbeelding spreken, soms vervreemdend, dan weer ontroerend maar altijd prikkelend. Het festival loopt vandaag ten einde, maar wie zich nog eenmaal wil laten verrassen, vindt in Utrecht nog genoeg van die luikjes.
