Argos

Onvoldoende controle en zicht op vervuiling oppervlakte- en rioolwater

In Nederland wordt zo’n 40 procent van het drinkwater gewonnen uit oppervlaktewater uit bijvoorbeeld de rivieren de Maas en Rijn of uit het IJsselmeer. Met enige regelmaat worden er vervuilingen aangetroffen waardoor de inname van water moet worden gestaakt en een ingewikkelde zoektocht begint om welke stof het precies gaat en wie de veroorzaker is.

Over het algemeen komt de vervuiling door lozingen door bedrijven. Soms kost het weken of maanden om vast te stellen om welke stof het precies gaat. De industrie produceert honderdduizenden stoffen. Ook is het niet altijd duidelijk welk bedrijf de stof heeft geloosd. Daarbij is het ook de vraag of dat bedrijf wel een vergunning heeft voor die lozing. Waterleiding Maatschappij Limburg (WML) moest dit jaar de inname bij haar innamestation in Heel, vlakbij Roermond, een recordaantal dagen staken. Gelukkig heeft WML een grote voorraad en kan er altijd overgeschakeld worden naar het oppompen van meer grondwater.

Drinkwaterbedrijven hebben onvoldoende inzicht in welke vergunningen er allemaal zijn afgegeven, waardoor het soms moeilijk is een lozing te achterhalen. Dat komt door een ingewikkeld vergunningenstelsel en omdat veel van die informatie lang niet altijd beschikbaar is.

Minister Mark Harbers van Infrastructuur  en Waterstaat stuurde op 25 november een brief naar de Tweede Kamer waarin hij aangeeft dat water en bodem sturend moet zijn bij de toekomstige indeling van Nederland. De vraag naar  drinkwater zal toenemen, maar hij wil dat het gebruik met twintig procent afneemt. 

 

Zaterdag 10 december, 14 uur, NPO Radio 1
video

Drinkwater wordt elke dag getest op gevaarlijke en/of onbekende stoffen. Dat gebeurt in laboratoria, waarvan er in Nederland vijf zijn. Argos ging op bezoek bij een van die vijf: Aqualab Zuid, dat in het hart van de Biesbosch ligt. Senior adviseur waterkwaliteit Gerard de Kock vertelt ons meer over wat de ongeveer 120 medewerkers van het waterlaboratorium dagelijks doen om het water in Nederland schoon te houden.

 

reacties op de uitzending
Vragen Argos

Bij Rijkswaterstaat is eerder geconstateerd dat een deel van de vergunningen die door hen zijn uitgegeven niet actueel zijn. D.w.z. dat in sommige gevallen bedrijfsprocessen inmiddels veranderd zijn of dat de vergunde stoffen voor lozing niet altijd meer overeenkomen met de stoffen in het bedrijfsproces. Dan wel dat de vergunningen op andere manier bijvoorbeeld administratief niet meer actueel zijn.

Geldt een dergelijke situatie ook voor de vergunningen die afgegeven zijn door de Omgevingsdiensten? Kunnen jullie daar een toelichting opgeven over wat voor percentage we het hebben en wat er aan schort?

Rijkswaterstaat heeft besloten extra middelen en mensen vrij te maken om de achterstand bij het herzien en bezien van de vergunningen in te lopen. Klopt het dat de Omgevingsdienst ook te weinig middelen en mensen heeft waardoor achterstanden zijn ontstaan? Wat gaat daar aan gebeuren en denken jullie dat je de achterstanden in kunt lopen? Op wat voor termijn?

Er zijn ook mensen uit het veld die zeggen dat het de Omgevingsdienst aan kennis en kunde ontbreekt. Wat is daarop jullie commentaar?

Uit eerdergenoemd onderzoek bij Rijkswaterstaat en uit een enquête die Argos uitvoerde blijkt dat informatie over de vergunningen voor een belangrijk deel niet digitaal en openbaar beschikbaar is, niet actief doorzoekbaar en ook niet ‘met een druk op de knop’ kan worden aangeleverd. Terwijl dat eigenlijk wel zou moeten. Hoe verklaren jullie dit, wordt daar aan gewerkt en wanneer is die informatie wel digitaal beschikbaar, actief en eenvoudig doorzoekbaar.

Reactie Omgevingsdienst NL

Het klopt dat er ook bij omgevingsdiensten een achterstand is. De omvang is niet eenvoudig in beeld te brengen, omdat het bij indirecte lozingen ook gaat over zeer grote aantallen bedrijven die vallen onder het gemeentelijk bevoegd gezag.

Voor de Brzo/chemische bedrijven is in beeld gebracht welke ZSS worden geloosd. Met deze informatie worden nu de vergunningen aangepast. Minimaal 1x in de 10 jaar, maar bij bepaalde categorieën gebeurt dat vaker (bijvoorbeeld bij Europese verplichtingen vaak binnen 4 jaar). Op verzoek van IPO hebben de omgevingsdiensten uitvragen gedaan over het gebruik van ZZS bij afvalbedrijven (dit als vervolg op het onderzoek bij de BRZO-bedrijven). Hieruit komt naar voren dat dit geen sinecure is. In sommige bedrijfstakken (bijvoorbeeld in de afvalbranche) blijkt het lastig te achterhalen welke ZZS stoffen er vrijkomen en waar ze precies vrijkomen. Het ministerie van IenW start daarom met een Impulsprogramma chemische stoffen, om dit beter in beeld te krijgen. 

Wat betreft het digitalisering van de vergunningen lopen er op dit moment bij verschillende omgevingsdiensten al initiatieven om vergunningen digitaal beschikbaar te stellen. Bijvoorbeeld het project Altijd Actuele Digitale Vergunning bij de Zuid-Hollandse diensten, dat t.z.t. uitgevoerd gaat worden bij alle diensten.

Voor wat betreft de kennisachterstand zijn er – vanuit de landelijke Delta-aanpak waterkwaliteit (zie ook brief van de staatssecretaris in bijlage)– al opleidingen ontwikkeld en uitgevoerd. Ook zijn er in diverse regio’s al afspraken gemaakt met de waterschappen over intensivering van de samenwerking.

Het vullen van de openstaande vacatures is inderdaad – zoals in de meeste branches – een steeds grotere uitdaging.

Aanvullend op de acties die al in gang zijn gezet het volgende. Op 4 maart 2021 presenteerde de commissie Van Aartsen haar rapport “Om de leefomgeving. Omgevingsdiensten als gangmaker voor het bestuur”. De commissie doet hierin een aantal constateringen over het stelsel van omgevingsdiensten en draagt 10 aanbevelingen aan om het stelsel te verbeteren. Die 10 aanbevelingen worden met alle partners uit het VTH-stelsel gezamenlijk opgepakt in het Interbestuurlijke programma versterking VTH. In dit programma is o.a. aandacht voor:

  • het digitaliseren van de vergunningen.
  • het nog meer investeren in het opleiden van onze medewerkers
  • het werven van nieuwe mensen.

Bijlagen:

- Brief Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat

- Evaluatie ZZS-emissiebeleid 2016-2021

sprekers

Peter van Diepenbeek

Hydroloog drinkwaterproducent en -leverancier WML

Gerard de Kock

Senior adviseur waterkwaliteit bij Aqualab Zuid

Mark Harbers

Minister van Infrastructuur en Waterstaat (VVD)

Laura Bromet

Tweede Kamerlid GroenLinks

Roel Kwanten

Coördinator opkomende stoffen bij Rijkswaterstaat Zuid-Nederland

Peter van der Velde

Voorzitter Vereniging van drinkwaterbedrijven in Nederland (VEWIN)

Maarten van der Ploeg

Directeur koepelorganisatie RIWA-Maas (drinkwaterbedrijven die Maas als bron gebruiken)

Annemarie van Wezel

Hoogleraar milieuwetenschap en ecologie aan de Universiteit  van Amsterdam

Michael Noté

Operator proces B bij WML

Abonneer je op Argos-podcast

De wekelijkse radio-uitzending van Argos is ook te beluisteren als podcast via ►Spotify ►ApplePodcasts ►Stitcher ►RSS-feed. Meer weten? Klik hier.

achtergrond

Nederlandse wateren meest vervuild van heel Europa

In 2027 moeten alle wateren in Nederland van goede kwaliteit zijn. Europa heeft zichzelf ambitieuze doelen gesteld. Dan gaat het niet direct over drinkwater, maar over het oppervlakte- en grondwater. Met nog vijf jaar te gaan is het de vraag of we dat in Nederland gaan halen. We staan er niet best voor.

Het prijskaartje van de droge, hete zomers

Weersextremen zoals hagelbuien en forse regenval leiden tot economische schade. Maar ook aan hitte en droogte hangt een prijskaartje. Zo droog en heet als in de zomers van 2018 en 2019 is het niet vaak. Akkerbouwers werden geconfronteerd met tegenvallende oogsten, huizenbezitters met funderingsschade en ook verzekeraars zien de schadelast toenemen. Hoeveel hebben die zomers Nederland gekost?

Recordaantal innamestops Limburgs drinkwaterbedrijf door ‘natuurlijke vervuiling’

Waterleiding Maatschappij Limburg (WML) verwacht dat ze in de toekomst vaker te maken zullen krijgen met ‘natuurlijke vervuiling’ door extreme hitte en droogte. Dat zegt Peter van Diepenbeek, hydroloog bij WML in Argos. Het afgelopen jaar werden tot twee keer toe ‘natuurlijke’ onbekende stoffen aangetroffen in het water van de Maas waardoor de inname bij het station in Heel gestopt moest worden.