Bewegingspuzzel voor stadskrijgers

Anne Nguyen: Kata

, Francine van der Wiel

In Frankrijk kent het hiphoptheater een rijke traditie. Choreografe Anne Nguyen is een van de interessantste 'onderzoekers' van het genre. In Kata combineert ze breakdance met Braziliaanse capoeira en Chinese Wing Chun. ‘De vloer is heilig voor mij.’

Massy is een van de uit de grond gestampte voorsteden van Parijs. Veel kantoorgebouwen bij het station (verrassend genoeg een TGV-halte), veel torenflats en een bunkerachtig cultureel stadshart met een theater zoals alleen Franse architecten dat kunnen bedenken. Een uitstekend decor dus voor urban dance, al heeft choreografe Anne Nguyen (39) een hekel aan die term. Zelf beschouwt zij hiphop als een vorm van hedendaagse gevechtskunst, en haar dansers als stadskrijgers.

Massy is een van de bescheidener aanlegplaatsen van Nguyens voorstelling Kata. Als artiste associée van het grote Parijse Theatre National du Chaillot wordt zij regelmatig uitgenodigd op de grote podia van Frankrijk. Ook op internationale theaters en festivals is Compagnie Par Terre, haar gezelschap, geen onbekende meer sinds zij in 2007 haar eerste voorstelling Square Root presenteerde. Met die solo, waarin zij een relatie legt tussen de hoekige lijnen van breakdance en zijn stedelijke biotoop, liet ze meteen zien dat zij zou uitgroeien tot een van de interessantste 'onderzoekers' van de theatrale hiphop.

In Frankrijk is die stroming inmiddels bijna veertig jaar oud. In 1984 presenteerde het gezelschap Black, Blanc, Beur zijn eerste officiële voorstelling in een ondergrondse parkeergarage. Nog altijd ligt Frankrijk op dit gebied straatlengtes voor op Nederland, waar de theatrale ontwikkeling pas rond 2000 goed op gang kwam en de interesse lange tijd meer leek te liggen bij de inhoud van hiphop dan bij de vormeigenschappen van de stijl. ‘Volgens mij omdat jullie Engels veel beter is,’ zegt Nguyen. ‘De teksten deden er voor ons niet toe, die verstonden we niet. In Frankrijk ging het dus in eerste instantie meer over vorm en veel minder om de sociale lading van hiphop.’

Zelf danste de choreografe ook enige tijd bij de fameuze grondleggers van de Franse theaterhiphop. In de loop der jaren sloot ze zich aan bij diverse crews en groepen waarmee ze in het werk van andere choreografen optrad. Ze combineerde het met individuele breakdance-battles.

Kata

Compagnie par terre, Anne Nguyen

Stadsschouwburg Amsterdam

Zaterdag 9 juni 20.00 uur

Meer info

Dance des Guerriers de la Ville

Compagnie par terre, Anne Nguyen

Stadsschouwburg Amsterdam

Zaterdag 9 juni 12.00 – 20.00 uur; 21.00 – 22.00 uur; zondag 10 juni, 12.00 – 20.00 uur

Meer info

Wereldkampioen

Met dat laatste bereikte zij de wereldtop. 'Wereldkampioen breakdance' staat zelfs in sommige biografieën. ‘Dat bestaat helemaal niet,’ lacht ze. ‘Wel heb ik de belangrijkste internationale battles gewonnen.’ Last van de machocultuur die in de hiphop heerst, heeft ze daarbij niet gehad. Het was eerder een voordeel. ‘Ook al was ik goed, ik was geen rivaal voor de jongens. De vrouwelijke point of view is toch anders. Gelijkwaardig, maar anders.’

De enige vrouw in het stuk heeft dan ook geen andere rol dan haar zeven mannelijke collega's. De competitie – het battelen – is het laatste wat haar interesseert in Kata. Eerder lijkt het een zorgvuldig ontleden en combineren van bewegingen met breakdance, Braziliaanse capoeira en Chinese Wing Chun. Langzaam transformeert het speelse en solistische karakter van een hiphopdans tot een gecodificeerde stijl, een behendig in elkaar gezette bewegingspuzzel voor twee of meer dansers, bedoeld om het gevecht of de ontmoeting aan te gaan. Zo worden breakdance-improvisaties de hedendaagse evenknie van de vastgelegde kata (series zelfverdedigingstechnieken) uit de vechtkunst. Een zuivere, rijke bewegingstaal.

Nguyen is opvallend terughoudend met het exploiteren van de virtuoze kwaliteiten van haar uitstekende dansers. Alleen bij vlagen zijn staaltjes als een headspin of een razendsnelle windmill te zien. ‘Als ik de dansers een uur zou laten dansen als in een battle, wordt het snel vervelend. Of een soort folklore. Ik wil de dansers juist als herkenbare individuen laten zien, die breakdance gebruiken als taal om te reageren op de situaties waarmee zij worden geconfronteerd.'

Anne Nguyen: 'Zo worden breakdance-improvisaties de hedendaagse evenknie van de vastgelegde kata (series zelfverdedigingstechnieken) uit de vechtkunst.'

Vloergebonden moves

Haar voorkeur voor breakdance als hoofdstijl – in andere choreografieën gebruikte zij ook het schokkerige en meer rechtstandige popping en locking – is niet toevallig. Nguyen houdt van de aardse, vloergebonden moves; niet voor niets heet haar gezelschap Par Terre. ‘De vloer is heilig voor mij. Waarschijnlijk heb ik dat meegekregen vanuit de capoeira die ik beoefende voor ik rond mijn achttiende voor breakdance koos. Mijn man is docent martial arts – ik zit dus midden in die cultuur.”

Door breaking heeft de vloer nog meer betekenis voor haar gekregen. Die vertegenwoordigt, aldus Nguyen, de verbinding met onze wortels, met de natuur. Breakdance heeft wat dat betreft een spiritueel aspect, net als traditionele en rituele vechtkunsten, waarbij de aarde als goddelijk wordt beschouwd. ‘Breaking is de manier waarop de stadsmens zijn relatie met de aarde herbevestigt. Bij het dansen moet je de vloer aanraken en vertrouwen. Zo niet, dan krijg je blauwe plekken.’

Hiphopspeeltuin: ‘Trop cool!’

Een klein kereltje duwt een jongen weg die minstens een kop groter is dan hij. Die staat al veel te lang vooraan bij de Freestyle, een van de 'staties' van de installatie Guerriers de la Ville van Anne Nguyen. En nu wil hij wel eens de bewegingen nadoen die de danseres voordoet op het beeldscherm dat live is verbonden met de foyer op de begane grond van het Centre des Arts van Enghien-les-Bains. Die moonwalk, die wil hij nou eindelijk eens goed leren.

Ze zijn verbazingwekkend geruisloos binnengeloodst, de brugpiepers van het Collège Joliot-Curie uit het naburige Argenteuil. Eenmaal losgelaten op de interactieve installatie vullen ze de donkere ruimte op de derde verdieping van het kunstencentrum met hoge gilletjes, geschreeuw en opgewonden gelach. En masse storten ze zich op de verschillende technologische gimmicks die Nguyen in samenwerking met videoartiest Claudio Cavallari heeft bedacht.

Guerriers de la Ville is een vertaling van Nguyens wens om het publiek bij haar werk te betrekken, niet alleen door te laten zien wat hiphop is, maar ook door de ervaring van de danser te delen. Nguyen: ‘En dan niet door ze de namen van de moves te leren, maar door de energie te laten voelen. Ik wil identificatie.’

En zo ontwikkelde ze met Cavallari een installatie als een hiphopspeeltuin voor jong en oud. Want ook een toevallige bezoekster van tegen de zeventig laat zich – als de klas is verdwenen – verleiden tot wat moves bij het onderdeel Freestyle. Degenen die niet willen bewegen, wanen zich bij Flow zelf choreograaf door op een mashup table (een glasplaat voor het mixen van video, muziek en geluid) met kaartjes te manoeuvreren. Die beïnvloeden de variabelen van de choreografie die op een beeldscherm verschijnt: het aantal dansers, hun plaats in de ruimte, de stijl (break, house, hype, popping, locking of whacking), het kleurfilter, spiegeling, verdubbeling et cetera.

Grappig is dat jongens vooral zelf willen – en kunnen! – dansen, met de 'dansjuf' in de foyer of bij onderdelen met videoprojecties. Ook als die behoorlijk pittig zijn, zoals bij het snelle Bounce. De meiden verzamelen zich rond de VR-installatie Jam. Een paar minuten is ieder meisje daar, uitgerust met VR-bril en koptelefoon, het middelpunt van een hiphopfeest waar iedereen speciaal háár wil imponeren. ‘Trop cool!’

advertentie