Zijn boek Geen taboe voor Theroux leert je de wereldberoemde awkward documentairemaker van heel dichtbij kennen. In gesprek met de VPRO Gids verklaart hij zich nader. 'Als je over jezelf schrijft, zorg dan dat jij het ergste personage bent.'

Ik was op camera niet in huilen uitgebarsten en had ook niet in mijn broek geplast. Dat was al meer dan ik had verwacht.

Zo beschrijft Louis Theroux (1970) zijn eerste schreden op het televisiepad, als verslaggever in Michael Moore’s satirische serie TV Nation. Altijd heerlijk om te lezen hoe stuntelig de groten der aarde begonnen zijn; Theroux’ nieuwe boek Geen taboe voor Theroux staat er vol mee. Al is bij hem de stunteligheid nooit echt verdwenen, en gelukkig maar: juist die onhandigheid maakt zijn documentaires zo bijzonder en Theroux zo’n goede interviewer. Via ongemak weet hij wezenlijk contact te maken.

We treffen Louis Theroux tijdens zijn boektournee; zijn optredens in Amsterdam en Utrecht verkochten razendsnel uit. Ondertussen was zijn nieuwste documentairereeks te zien bij de VPRO, waaronder het slotdeel van zijn drieluik over de haatsekte Westboro Baptist Church, en Mums on the Edge, een indringend portret van Britse vrouwen met postnatale psychoses en depressies.

Eerst wilde hij in zijn boek gewoon op zijn documentaires focussen, legt hij tijdens ons gesprek uit. Maar al snel merkte hij dat het verhaal over zijn werk, naarmate hij meer succes kreeg, saaier werd. ‘Ik las het terug: een serie professionele ups en downs, maar allemaal binnen de perken van een stabiele tv-carrière. Ik had niet opgeschreven wat er werkelijk aan de hand was: dat die carrière mijn gezinsleven en mijn huwelijk ontzettend onder druk zette.’

'Ik wilde geen oppervlakkige celebrity memoir schrijven, zo'n cheesy, commercieel kerstcadeauboek'

Louis Theroux
Geen taboe voor Theroux

Geen taboe voor Theroux

Juist zijn vrouw Nancy Strang, en zijn vader, schrijver Paul Theroux, stimuleerden hem om Geen taboe voor Theroux persoonlijker te maken. Met als resultaat een boek waarin werkelijk alles op tafel ligt. Als lezer kun je smullen van gênante puberperikelen, maar ook een traantje wegpinken bij de hoofdstukken over de miskramen van zijn vrouw en later hun huwelijkscrisis. Zelfs een ontstoken testikel van de gelauwerde filmmaker blijft niet onbesproken; een gereserveerde Brit kun je Theroux na het lezen van dit boek moeilijk nog noemen.

‘Ach, eigenlijk voel ik altijd al de drang om mezelf letterlijk en figuurlijk bloot te geven,’ zegt hij stoïcijns. ‘Je zag het al in de porno-aflevering van mijn serie Weird Weekends, waarin ik naakt te zien ben. En toen ik begon met schrijven, wist ik al snel dat die ontstoken, opgezwollen bal in het boek moest. Omdat het aan de ene kant grappig is, maar me tegelijkertijd confronteert met mijn sterfelijkheid. De dokter legde me uit dat je dood kan gaan aan zo’n te grote bal; een gruwelijk idee, maar ook heel geestig. En ik kreeg die aandoening op het moment dat de Scientology-kerk het op me voorzien had, dus de ontstoken testikel werd in het boek een soort metafoor voor tegenslag.’ 

Ijdel en onzeker

De enorme worsteling rond het maken van Theroux’ My Scientology Movie (2015) komt ook voorbij in het boek, maar meer nog het trauma van zijn ‘vriendschap’ met Jimmy Savile, over wie hij in 2000 de film When Louis Met… Jimmy maakte en waarin het hem niet lukte de ware aard van deze destijds gevierde, maar naar later bleek massaverkrachtende BBC-presentator te onthullen. Bizar detail: de stortvloed aan onthullingen over Savile kwam naar buiten op de avond dat Louis Theroux met zijn grote liefde Nancy trouwde, vrijdag 13 juli 2012. 

Theroux spaart zichzelf bepaald niet in het boek, en niet alleen wat het betreft het dossier-Savile. Ook zijn eigen onzekerheid én ijdelheid meet hij breed uit – breder dan de meeste beroemdheden zouden durven. ‘Je weet wat ze zeggen: als je over jezelf schrijft, zorg dan dat jij het ergste personage bent. Ik wilde niet dat het een oppervlakkige celebrity memoir zou worden, zo'n cheesy, commercieel kerstcadeauboek. Daarin schrijft een ster dan: “En toen gingen mijn vrouw en ik scheiden”, en daar moet je het mee doen. Ik voel me dan nogal opgelicht, ik denk: vertel me meer, wat is er gebeurd? Ik lees graag over het lijden van andere mensen, daarom ben ik zelf ook openhartig in mijn boek. 

Ik leg de nadruk op mijn mislukkingen en mindere tijden, omdat die interessanter zijn en ook zorgen voor een band met de lezer, voor meer intimiteit. Ik kom er openlijk voor uit dat ik tegelijkertijd heel onzeker en heel ijdel ben. Dat ik snak naar succes en prijzen, maar die eigenschap ondertussen ook haat van mezelf. Ik heb het ene moment het gevoel dat ik meer succes heb dan ik verdien, en het andere moment vind ik juist dat ik nog veel meer succes waard ben. Het is zoals Nietzsche zegt: je persoonlijkheid is niet één iemand, maar een soort maatschappij. Met daarin je bewustzijn als de regerende klasse, maar daaronder zit ook nog de werkende klasse, die zich niet hardop uitspreekt. Zo vind ik het een heel gek idee dat er mensen zijn die Louis Theroux-tattoos hebben, maar er bestaat ook een duister hoekje in mij dat eigenlijk vindt dat nog veel méér mensen zo'n tattoo zouden moeten nemen.’

Op eigen benen

Ironische Louis-verering, zo noemt Theroux in zijn boek de cultstatus die hij inmiddels heeft onder een groeiende groep jongeren – soms dus met tattoos en al. De fans produceren Louis Theroux-merchandise, -feestjes en -memes; de originele titel van het boek, Gotta Get Theroux This, is aan zo’n meme ontleend. Ook het hilarische Twitter- en Instagramaccount @NoContextLouis, begonnen door een serveerster uit Ierland, is een begrip geworden. Doordat een aantal van zijn documentaires op Netflix verscheen, bereikte Theroux een nieuw publiek.

En dat publiek zal alleen maar groeien, want hij heeft net zijn eigen productiemaatschappij opgericht: Mindhouse. Na 21 jaar documentaires maken bij de BBC staat Theroux nu dus op eigen benen – samen met zijn vrouw, ook tv-maker, en met uitvoerend producent Arron Fellows. Ongetwijfeld met het oog op nieuwe kansen bij streamingdiensten als Netflix, al benadrukt hij dat zijn films nog gewoon op de BBC zullen komen, als aangekochte producties.

'Niet dat ik de BBC iets verwijt, maar als je daar als presentator onder contract staat kun je een beetje passief worden'

Louis Theroux

‘Ik stop niet met samenwerken met de  BBC, maar ik vond het wel tijd voor verandering. Een eigen productiemaatschappij geeft me de mogelijkheid om meer met mijn vrouw samen te werken en om ook documentaires te maken die ik niet zelf presenteer. En ik zie het als een vorm van volwassen worden. Niet dat ik de  BBC ook maar iets verwijt, maar als je daar als presentator onder contract staat kun je een beetje passief worden. Het werkt soort van infantiliserend, in die zin dat je gewoon meegaat in hoe alles daar altijd gaat, contract na contract; je ontwikkelt niet proactief nieuwe ideeën en je gaat niet de boer op met je producties. Ik wil met Mindhouse wat meer eigenaar worden van mijn films.’

De naam Mindhouse is een mix van associaties, legt Theroux uit. ‘Het klinkt intelligent, maar ook een beetje als grindhouse, plus het geeft het intieme gevoel van een huis. Kijk, we kwamen erachter dat alle woorden die ook maar vagelijk cool of interessant klinken – Sparky bijvoorbeeld, of Spectacle – al bezet zijn, meestal door een tv- of filmbedrijf. Het was dus een kwestie van zelf een woord verzinnen.’

In discussie

Ondertussen wordt Theroux nog in beslag genomen door zijn recentste reeks BBC-documentaires. De laatste daarvan, Selling Sex from Home, is uitgesteld, omdat de hoofdpersonen – Britse prostituees – niet tevreden zijn met de film. Iets wat Theroux niet vaak meemaakt, al is het in Groot-Brittannië eerder aan de hand dan in Amerika, waar zijn documentaires veel minder mainstreamzijn en hij ze van tevoren dan ook zelden laat zien aan de hoofdpersonen.

De filmmaker is vastbesloten eruit te komen met de hoofdpersonen – of contributors, zoals hij ze zelf noemt – en Selling Sex from Home alsnog op tv te krijgen. ‘Werk je met zulke kwetsbare hoofdpersonen, dan gaat dat gepaard met verantwoordelijkheid. Mensen moeten geen schade ondervinden van de uitzending. Ik kan niet in detail treden, maar het stigma dat rust op werk in de seksindustrie maakt dat deze documentaire bijvoorbeeld ook de kinderen van de hoofdpersonen kan raken.

‘Een duister hoekje in mij vindt dat nog veel meer mensen een Louis Theroux-tattoo moeten nemen’

Louis Theroux

We moeten ervoor zorgen dat zij geen last krijgen van de film. Maar ik wil hem zeker uitbrengen. Ik ben heel benieuwd hoe het publiek erop zal reageren, omdat dit onderwerp voor zoveel verdeeldheid zorgt. Ook in mijn eigen omgeving: mijn vrienden noemen zich bijna allemaal feminist, maar over het onderwerp sekswerk zie je twee compleet tegengestelde standpunten: de een vindt het per definitie uitbuiting, de ander ziet het als een basisrecht. En die discussies zijn heel fel.’

Zelf gaat Theroux in zijn documentaires ook meer in discussie dan voorheen. Bijvoorbeeld in het slot van zijn Westboro Baptist Church-trilogie, Surviving America’s Most Hated Family. Daarin komt hij er tot zijn schrik overigens ook achter dat twee nieuwe bekeerlingen van de haatsekte overtuigd raakten door onder meer Theroux’ documentaires. ‘Tegenover die bekeerlingen staan miljoenen kijkers die mijn films wél hebben gezien als een waarschuwing tegen fundamentalisme en religieuze indoctrinatie,’ relativeert hij. ‘Maar het was absoluut raar om te horen ja, dat ze zich mede door mijn programma’s hadden aangesloten. Al denk ik eigenlijk dat ze me gewoon op de kast wilden jagen, zo van: “Dankzij jou ben ik lid geworden – goed werk, Louis!” Ja, ik vermoed dat ze me zaten te trollen.’

Titel
Geen taboe voor Theroux

Uitgeverij
Ambo|Anthos

Auteur
Louis Theroux

Een groot deel van Louis Theroux' documentaires is terug te kijken op NPO Start Plus, via een VPN-verbinding zijn ze ook op de BBC iPlayer te bekijken. Op vpro.nl/theroux is de herhaling van Louis Theroux: A Different Brain (2016), over hersenschade, nog tot en met 13 december te zien. Volgens de BBC komt Selling Sex from Home in 2020 uit.