'Ik kende het land niet, sprak haar taal niet en ik had geen zekerheid over mijn toekomst.’ Saptarshi (29) is in Nederland opgegroeid, haar ouders in Bangladesh. Maar het migratieverhaal van deze familie begint al een generatie eerder, bij Saptarshi’s opa.

Omar Diab

'Ik ben erg trots op alles wat de familie heeft bereikt, van mijn opa die als eerste de boot durfde te nemen om naar Nederland te komen voor een beter leven, tot mijn ouders die naar hier zijn gekomen.'

Saptarshi

Van buitenaf kun je het rijtjeshuis van familie Chowdhury Barua niet onderscheiden van andere huizen in hun straat, maar binnen voelt het alsof je een andere wereld bent binnengetreden. De Bengaalse cultuur heeft zich in elk hoekje van het huis genesteld. De boekenkast staat vol Bengaalse boeken.  De muren van de woonkamer zijn behangen met foto’s van de familieleden gekleed in traditionele Bengaalse kleding.

Zo wijst Sumana vol trots naar haar vader met toenmalig koningin Beatrix en prins Claus. Als we aan tafel zitten om het migratieverhaal van de familie te horen, krijgen we thee, Aziatische hapjes en koekjes doorgeschoven. Alles in het huis straalt een combinatie uit van liefde voor de eigen cultuur en trots op wat de familie in Nederland heeft bereikt.

trots, maar niet makkelijk

‘Ik ben erg trots op alles wat de familie heeft bereikt, van mijn opa die als eerste de boot durfde te nemen om naar Nederland te komen voor een beter leven, tot mijn ouders die naar hier zijn gekomen om mij en mijn broertje Atish (20) letterlijk een leven zonder zorgen te geven,’ zegt Saptarshi.

Trots, maar dat betekent niet dat het altijd makkelijk voor haar was om met twee culturen op te groeien. Toen ze jong was botsten de waarden die ze thuis van haar ouders heeft meegekregen, zoals respect voor ouderen zonder tegenspraak en het belang van trouwen, met de waarden die ze op de Nederlandse school leerde. Voor jezelf opkomen en zeggen wat je ergens van vindt, bijvoorbeeld. ‘Het is nog steeds een zoektocht voor mij.’ Ze geeft aan dat ook haar ouders nog altijd zoeken naar een balans tussen het meegeven van hun eigen cultuur en het toelaten van de Nederlandse cultuur.

de eerste migrant

Opa rechts en Sumana aan de linkerkant tijdens de verjaardag van Saptarshi.

Opa rechts en Sumana aan de linkerkant tijdens de verjaardag van Saptarshi.

Op zoek gaan naar een beter leven, zo begint het migratieverhaal van de familie. De grootvader van Saptarshi, Sunil Kanti Barua, vertrekt in 1966 naar Nederland, precies op de geboortedag van Sumana, het meisje dat later Saptarshi’s moeder zal worden. Hij laat zijn vrouw, drie zonen en zijn pasgeboren dochter achter. Sumana ziet haar vader voor het eerst als ze vier jaar is, tijdens zijn bezoek aan Bangladesh. Ze herkent hem niet als hij haar in zijn armen wil nemen. ‘Ik zei tegen hem: jij bent niet mijn papa. Hij moest daardoor huilen. Dat moment zal hij nooit vergeten.’

Omar Diab

‘Het was een moeilijke beslissing voor mij om naar Nederland te komen, ik kende het land niet, sprak haar taal niet en ik had geen zekerheid over mijn toekomst.’

Bikash

In 1982, ze is dan zestien, komt Sumana met de rest van de familie naar Nederland. Ze laat haar hele leven in Bangladesh achter om bij haar vader te zijn. ‘Ik had tot dan nooit bij mijn vader én moeder gewoond. Ik wilde heel graag naar Nederland om bij mijn vader te zijn en dingen met hem samen te doen.’ De dag dat ze op Schiphol aankomen, neemt haar vader Sumana meteen mee naar een winkelstraat. ‘Ik was doodmoe van de vlucht maar hij wilde mij alles laten kopen. Hij was erg blij dat ik kwam; ik was altijd speciaal voor hem.’

de liefde volgen

Bikash, de vader van Saptarshi

Bikash, de vader van Saptarshi

Iemand die niet op zoek was naar een beter leven, was Bikash, de vader van Saptarshi. Hij had het prima voor elkaar. Na een studie Engelse literatuur in Chittagong werkte hij als journalist voor een Engels dagblad in Bangladesh.

Hij leerde Sumana kennen op haar zestiende, vlak voor ze naar Nederland vertrok. In 1990 zijn ze getrouwd via een gearrangeerd huwelijk. Bikash gaf zijn baan en leven in Bangladesh op voor zijn liefde, om bij Sumana te zijn. ‘Het was een moeilijke beslissing voor mij om naar Nederland te komen, ik kende het land niet, sprak haar taal niet en ik had geen zekerheid over mijn toekomst.’

Toch besloot hij het te proberen. Hij had de mogelijkheid om met Sumana naar Bangladesh terug te keren als het hem niet lukte een nieuw leven in Nederland op te bouwen. Maar al snel vond hij werk bij het nieuwsagentschap IPS, via een Nederlandse journalist die hij nog uit Bangladesh kende. Toen Saptarshi werd geboren, besloot Bikash met Sumana definitief in Nederland te blijven om een goed leven voor haar en later haar broertje te garanderen.

Omar Diab

'Heimwee heb ik nog steeds, elke dag eigenlijk. Ik weet nog niet wanneer ik terug ga, maar ik ga wel terug.'

Bikash

cultuurshock

Sumana en Bikash werden allebei geconfronteerd met nieuwe normen en waarden waar ze niet aan gewend waren toen ze naar Nederland kwamen. Kinderen die naast hun ouders roken en drinken had Bikash bijvoorbeeld nooit eerder meegemaakt: ‘Het was voor mij een cultuurshock, in het begin vond ik het absurd. Mijn kinderen mogen van mij roken en drinken na hun 18e, maar niet waar ik bij ben. In die zin ben ik conservatief.

Omdat ze in een vreemd land wonen, vinden ze dat ze zich moeten openstellen en zich aanpassen aan de Nederlandse cultuur. Toch vinden ze het moeilijk om de Nederlandse cultuur volledig te omarmen: ‘We zijn heel erg open, maar we kunnen onze cultuur niet honderd procent opgeven. Ik vind het heel belangrijk om een stukje van onze cultuur aan mijn kinderen mee te geven', zegt Sumana.

heimwee

Voor zijn liefde moest Bikash veel opgeven, zegt hij. Hij liet een stukje van zijn hart in Bangladesh achter. Nederland is voor hem een goed land om in te wonen, maar hij heeft zich er nooit echt thuis gevoeld: ‘Zelfs als je in de hemel woont, zou je alsnog je thuis missen.’

Dat thuis is voor hem Bangladesh: ‘Bangladesh is in mijn hart’, zegt hij geëmotioneerd als hij zijn heimwee naar zijn land van herkomst beschrijft. De heimwee die hij bij zich draagt sinds het moment dat hij het verlaten heeft. Voor hem was het extra moeilijk omdat hij een sterke band met zijn familie had en altijd betrokken was bij de familiegebeurtenissen. Daarom probeert hij elk jaar samen met Sumana naar Bangladesh te gaan. ‘Ik vind het heel belangrijk dat mensen niet vergeten waar hun wortels liggen, en dat probeer ik mee te geven aan mijn kinderen.’

Omar Diab

‘Ik sta vaak stil bij hoe ik leef en door wie ik dit leven heb. Dit is het verschil met mijn Nederlandse vrienden die het soms zo vanzelfsprekend vinden wat ze allemaal hebben. 

Saptarshi

Sumana voelt zich erg verbonden met Bangladesh. Het zien van haar familie, het spreken van haar moedertaal en het bezoeken van bekenden vindt ze fijn aan in Bangladesh zijn. Maar het gevoel van thuis zijn, zit bij haar anders. ‘Ik voel me erg blij en fijn als ik op vakantie in Bangladesh ben, maar thuis is voor mij de plek waar mijn kinderen, mijn baan en mijn huis zijn.' 

Saptarshi weet van de verlangens die haar ouders hebben naar Bangladesh. Ze merkt het in de Bengaalse televisie die ze bekijken, hoe vaak ze naar Bangladesh willen gaan en hoe ze daar genieten. Als we daar zijn, dan zie ik mijn ouders opbloeien.’ Thuis is voor Saptarshi in Nederland. Haar leven, studie en relatie zijn allemaal hier.

dankbaarheid

Saptarshi is erg dankbaar voor wat haar ouders hebben doorgemaakt. Omdat ze met het migratieverhaal van haar ouders bekend is, weet ze dat het leven dat ze in Nederland heeft niet voor iedereen vanzelfsprekend is. ‘Ik sta vaak stil bij hoe ik leef en door wie ik dit leven heb. Dit is het verschil met mijn Nederlandse vrienden die het soms zo vanzelfsprekend vinden wat ze allemaal hebben. Het verhaal van mijn ouders motiveert mij om mij in te zetten voor een betere wereld, door bijvoorbeeld te werken voor maatschappelijke organisaties die gelijke kansen voor jongeren nastreven.'