Fascinerende en gelaagde podcastserie over de lelijkste flat van Amsterdam

‘We voelen ons niet onveilig, we zíjn onveilig. We worden gegijzeld!’ roept een wanhopige bewoner van de Klokkenhof in het intro van De lelijkste flat van Amsterdam. Even daarvoor hebben we in de podcast gehoord hoe krakers hun intrek namen in de flat terwijl die nog bewoond werd. Aanvankelijk ging dit prima, maar na verloop van tijd werd het samenleven grimmig en gewelddadig. Op 1 oktober 2025 werd de Klokkenhof ontruimd en inmiddels is de renovatie gestart, maar daar ging veel ophef in de landelijke media en de Amsterdamse gemeenteraad aan vooraf.

De Klokkenhof – geopend in 1962 en vernoemd naar het carillon aan de zijkant – was destijds een vooruitstrevend appartementencomplex voor alleenstaande werkende vrouwen boven de 35 jaar. Het verrees op het Surinameplein, op de grens tussen Amsterdam-West en Amsterdam-Zuid, en was met veertien verdiepingen de tweede ‘wolkenkrabber’ van Amsterdam. Onderin zat het toen chique hotel-restaurant Belfort, waar menig koppel zijn huwelijksreceptie hield, terwijl Belfort in de 21ste eeuw juist helemaal onderaan de Amsterdamse ranglijst van hotelrecensies bungelde.

In 1974 kwam het pand in handen van verzekeringsmaatschappij Nedlloyd, het latere Delta Lloyd, dat het in 2018 verkocht aan vastgoedbelegger Vesteda. Vesteda wilde de flat, waar 144 socialehuurwoningen in zaten, slopen en vervangen door middenhuurwoningen. Dat plan sneuvelde toen het gebouw in 2020 een monument werd. Vervolgens wilde Vesteda renoveren en daarom liet men de honderd tijdelijke bewoners vertrekken. De vaste huurders bleven, maar de renovatie kwam niet op gang, Vesteda liet het pand verloederen en nadat zeven appartementen waren gekraakt, trokken grotere groepen krakers het gebouw in. Bewoners klaagden tevergeefs bij Vesteda over overlast en onveiligheid.

Hoe kon dit zo uit de hand lopen? Om die vraag draait podcastserie De lelijkste flat van Amsterdam, die verschijnt bij Het Parool. De reeks is gemaakt door Pietro Tramontin, onder eindredactie van Annet Röst, die ook verantwoordljik was voor het scenario. Tramontin stelt in de podcast: de Klokkenhof staat symbool voor hoe de stad, de kraakbeweging en de woningnood sinds de jaren zestig zijn veranderd. Een jaar lang was Tramontin te vinden rond de flat, waar hij sprak met betrokkenen binnen en buiten het gebouw.

Emoties

Vandaag zoeken we Tramontin op in het hippe koffiezaakje Chef, pal naast de flat, die nu een bouwplaats is. Ook voormalig bewoner Joyce (68), die een prominente rol speelt in het verhaal van de Klokkenhof – ze zorgt in aflevering 3 zelfs voor een heuse plottwist – schuift even bij ons aan. De meeste bewoners van de Klokkenhof zijn inmiddels met een verhuisvergoeding van Vesteda vertrokken naar een nieuwe permanente plek. Maar Joyce, die al sinds 1981 in de Klokkenhof woonde, zit in een van de wisselwoningen in de laagbouw naast de flat: een pand dat op de slooplijst staat.

‘Ik wil absoluut niet naar de Amstel Tower, een enorm lelijke hoge flat in Amsterdam-Oost,’ fulmineert ze. ‘Dít is mijn buurt, ik ben hier opgegroeid.’ Ze zegt dat ze haar strijd om het behoud van de Klokkenhof zoals hij was, met de sociale huurwoningen in originele staat, heeft losgelaten. Maar al snel blijkt dat ‘loslaten’ een relatief begrip is voor Joyce: zo loopt ze nog dagelijks een rondje om de flat en als ze in het koffiezaakje een flyer ziet liggen voor een voorlichtingsavond van Vesteda over de toekomst van de Klokkenhof zegt ze dat ze daar toch maar naartoe gaat. ‘Ik beraad me nu op de toekomst. De Klokkenhof beschouw ik wel als afgerond, maar ze zijn ook niet zomaar van me af.’

De afgelopen jaren heeft Joyce zich niet bepaald bij iedereen in de flat populair gemaakt. Als enige verzette ze zich tegen de renovatie en om die te bestrijden gaf ze de krakers een warm onthaal. Dat haar nieuwe vrienden overlast veroorzaakten, ontkent Joyce – zelfs de door Powned op film vastgelegde agressie van de Ierse kraker Jake relativeert ze in de podcast: ‘Een schat van een jongen.’

De hoogoplopende emoties tussen zowel de bewoners onderling als tussen bewoners en instanties, met op de achtergrond het grotere plaatje van de woningcrisis en de geschiedenis daarvan, maken een fascinerende, gelaagde serie van De lelijkste flat van Amsterdam. En dat terwijl maker Pietro Tramontin (26) aan het project begon tijdens zijn stage op de podcastafdeling van DPG Media en ongeveer alles nog moest leren. Nadat we afscheid hebben genomen van Joyce gaan we met hem in gesprek over het hoe en waarom van zijn reeks.

Vrouwenrechten

Allereerst: is de Klokkenhof, inmiddels dus rijksmonument, echt de lelijkste flat van Amsterdam? Nou ja, het is een bekende bijnaam van de Klokkenhof, maar geen officiële titel. Mooi wordt het gebouw van Cornelis Sleeswijk en Sijtse Wichers misschien door weinigen gevonden, maar de monumentale status dankt het ook vooral aan de historische betekenis. ‘Zelf ben ik de flat inmiddels mooi gaan vinden,’ lacht Tramontin en hij legt uit waarom hij toch voor deze titel koos. ‘De Klokkenhof staat bekend als een van de lelijkste gebouwen van de stad, maar wat daar is gebeurd laat ook het lelijke gezicht van de woningcrisis zien. Zelf kom ik uit een bevoorrechte situatie: mijn ouders hebben mij altijd financieel ondersteund en als ik zonder huis kom te zitten kan ik altijd nog bij hen op zolder in Amsterdam slapen. Ik wilde die podcast dus niet maken omdat ik het zelf zo zwaar heb gehad tijdens de woningcrisis. Maar ja, ik heb de afgelopen vijf jaar wel op meer dan tien plekken gewoond, zelfs voor een bevoorrecht iemand als ik is het ingewikkeld. Toen ik zonder huis zat was woonruimte zoeken een halve baan. Urenlang was ik er dagelijks mee bezig: met snel reageren en mezelf verkopen. Ik moest ook voortdurend leuk doen, je kan niet zomaar een reactie copy-pasten. Ik heb geluk gehad met mijn huidige huis, dat ik samen met een vriend huur. Kort daarvoor had ik een bezichtiging van een plek waar niet eens een vloer in zat, maar er werd honderden euro’s overboden op de huur.’

Tramontin woont nu in de Geuzenhof in Amsterdam-West, naast de Oranjehof: appartementencomplexen die allebei, net als de Klokkenhof, door ondernemer Huibert van Saane zijn geïnitieerd – de Oranjehof en de Klokkenhof specifiek voor alleenstaande vrouwen. ‘Die feministische geschiedenis van de Klokkenhof vind ik fascinerend. Toen ik erin dook vond ik het schokkend hoe weinig rechten vrouwen nog maar kort geleden hadden. Ik probeer daar voorzichtig mee om te springen in de podcast, want vrouwen die ik laat meeluisteren zeggen soms: “Ja hallo, komt een man er ook achter hoe slecht vrouwen het gehad hebben.” Dus ik wil niet te geschokt doen, haha, maar het is heel interessant dat de geschiedenis van deze flat laat zien hoe de positie van de vrouw in de samenleving is veranderd. Daarom vind ik het zo mooi dat die flat er nog staat, dat hij niet gesloopt wordt.’

Hijgerig

Tramontin is een Italiaanse naam, die de podcastmaker van zijn uit Venetië afkomstige overgrootvader erfde, evenals zijn voornaam. En zoals het stomtoevallig is dat Pietro Tramontin nu in een aan de Klokkenhof verwant appartementencomplex woont, was het ook stom toeval dat zijn achternaam hem hielp om het vertrouwen te winnen van de Klokkenhofbewoners. ‘Ik was geïntrigeerd geraakt door de verhalen in de media over wat er misging in de Klokkenhof, waar ik regelmatig langsfietste. Ik dacht: in de krantenstukken mis ik het perspectief van de krakers en dat zag ik als een manier om mijn podcast te verkopen, zo van: ik heb de krakers wél uitgebreid gesproken. Dat was onervarenheid denk ik, ik wilde meteen die scoop, meteen die credibility van het andere perspectief. Tijdens mijn master, ik deed journalistiek en media aan de UvA, word je ook gedrild om overal gelijk achteraan te gaan. Dus ik had briefjes opgehangen in de flat om met de krakers te spreken, maar in plaats daarvan werd ik opgebeld door bewoners die riepen: ik voel me onveilig in mijn eigen huis, hoezo wil jij die krakers spreken? Ze waren boos en wilden ook niet geïnterviewd worden. Maar bewoner Romy dacht: Tramontin, ik ken die naam. Bleek dat onze oma’s zussen zijn! Daarom wilde zij wel met me praten en daardoor won ik uiteindelijk ook het vertrouwen van andere bewoners. Al zullen sommigen als mijn podcast straks uitkomt nog steeds denken: o, dat is die jongen die aan de kant van de krakers staat. Maar ik wil juist alle verschillende perspectieven laten horen. Achteraf gezien ben ik er destijds te hijgerig in gegaan, dat zou ik nu anders doen. Net zoals ik geen drie interviews op één dag meer inplan, haha. Maar ik ben mijn achternicht Romy heel dankbaar, zij heeft me gered.’

Die lastige eerste stappen brachten hem wel aan het twijfelen over de hele onderneming, vertelt Tramontin. ‘Dat briefje van mij maakte veel los. Ik werd overspoeld met emotionele reacties, mensen liepen helemaal leeg. Het is altijd zo cliché als podcastmakers dit zeggen, maar die nacht kon ik dus echt niet slapen. Ik vond het moeilijk, ik ben niet zo’n keiharde journalist die dat allemaal van zich af kan laten glijden. Die mensen zitten hier in een vreselijke kutsituatie, dacht ik, en dan kom ik me er nog eens tegenaan bemoeien met mijn microfoon. Uiteindelijk putte ik kracht uit het feit dat ik op nuance uit was, in de geschiedenis van het gebouw kon duiken en ervoor probeerde te zorgen dat mensen zich gehoord voelden. En dat ik ze misschien ook met elkaar zou kunnen verbinden, maar dat kwam later pas. In het begin dacht ik: volgens mij lever ik die mensen alleen maar stress op, boven op de stress die ze al hebben. De ontmoeting met Joyce hielp ook. Zij gaat weliswaar overal met gestrekt been in, maar ik merkte dat haar hart en ziel in dit gebouw zaten en dat ze haar verhaal graag kwijt wilde. De bewoners die niet wilden meewerken neem ik overigens niks kwalijk. Ik kan me goed voorstellen dat je geen trek hebt in een genuanceerd verhaal als je je thuis niet veilig voelt. Een oud-bewoner die ik laatst vroeg om nog een interview zei: “Eerlijk gezegd word ik al misselijk van het woord Klokkenhof.” Ik hoor het ook van andere oud-bewoners: zelfs als ze nu een fijn huis hebben, hebben ze nog steeds last van deze periode. Het is echt een trauma. Ik kan me goed voorstellen dat je door zo’n onveilige, onrustige tijd je vertrouwen verliest in, nou ja, de degelijkheid van je medemensen: van je verhuurder, de gemeente, je buren.’

Uiteindelijk duurde het nog heel lang voor Tramontin daadwerkelijk krakers van de Klokkenhof kon interviewen, zij komen pas later in de serie aan het woord. Tramontin: ‘Dat geeft al aan hoe krakers het contact met de pers zijn verloren. Vroeger wisten zij precies welke journalisten ze moesten bellen.’

Doelmatig

De podcastmaker – geboortejaar 1999 – groeide lang nadat krakers de dienst uitmaakten in Amsterdam op. In de serie horen we zijn verbazing als hij ontdekt hoe bepalend de kraakbeweging vroeger was in de stad. Tramontin: ‘In de jaren tachtig had je landelijk een woningtekort van zo’n 150.000 woningen en je ziet wat voor rellen dat opleverde: de hele hoofdstad werd afgebroken. We hebben nu ruim twee keer zo veel huizen te weinig, maar wij zitten allemaal een beetje complacent op de bank van: nou, wat kut zeg. Natuurlijk, er zijn wel grote woonprotesten en ik zeg ook zeker niet dat we de hele stad moeten affikken, maar we zouden ons wel iets meer kunnen realiseren dat het iets is wat we kunnen veranderen. Ik denk dat veel mensen uit mijn generatie opgroeien met de gedachte: ik kan er niks tegen beginnen, het is toch allemaal verpest. Maar je kunt echt verandering teweegbrengen als je je krachten bundelt, dat heeft de kraakbeweging in de vorige eeuw wel laten zien. Ik wil het Amsterdam van de jaren tachtig niet romantiseren, het was ook een rotzooi en het was onveilig, maar het was wel een stad waar nog plek was om te kunnen rommelen, om uit te vogelen wat je precies wilde. Als je tegenwoordig in Amsterdam wil wonen, moet je een plan hebben: weten waar je heen gaat, zekerheid hebben over je baan. En als je dan een huis vindt, moet je keihard werken om de woonlasten te kunnen betalen. Dan krijg je een heel doelmatige stad, waar iedereen constant aan het werk is. Ik kan niet zomaar een winkelpandje huren en op de bonnefooi “Pietro’s pizza’s” beginnen, dat lukt alleen als je een businessplan hebt. Van mijn vader hoor ik hoe Amsterdam in zijn tijd een stad was waar ook lekker gechild werd en waar creatieve dingen werden ondernomen. Die creativiteit staat heel erg onder druk. Ik vraag me weleens af: als ik een huur had van 300 euro, wat zou ik dan allemaal wel niet doen?’

Ten tijde van ons interview moet Tramontin de laatste aflevering van De lelijkste flat van Amsterdam nog maken, met daarin het langverwachte weerwoord van woningbelegger Vesteda. COO Michiel de Bruine zal samen met Tramontin de bouwplaats van de Klokkenhof betreden en met hem in gesprek gaan. ‘Daar ben ik erg benieuwd naar,’ zegt Tramontin. ‘Kijk, ik wil voorkomen dat Vesteda overal de schuld van krijgt. Hun plan was 350 middenhuurwoningen bouwen, ze hadden er ook vrijesectorwoningen van kunnen maken, maar daar hebben ze niet voor gekozen. Alleen heb ik mijn twijfels over hun verdediging in de pers inzake de escalatie binnen de Klokkenhof. Ze zeggen: “We zijn naïef geweest.” Maar als je een onderneming runt met een omzet van 880 miljoen per jaar, mag je dan naïef zijn? Dat wekt verbazing als je ziet hoe berekenend dit bedrijf verder is. Anderzijds kan ik me ook voorstellen dat dit een erg ingewikkelde situatie is. En uiteindelijk zie ik de woningnood als het probleem, niet bedrijven als Vesteda. Wanneer je commerciële partijen alle vrijheid geeft, zullen ze die nu eenmaal ook nemen.’