Luister Anita geeft de vergeten stemmen van de regenbooggeschiedenis hun plek terug

De Amerikaanse zangeres Anita Bryant wordt in de jaren zeventig bekend als antihomoactivist. Ze omschrijft homoseksualiteit als ‘kwaadaardig’ en ‘een gruwel’ en voert internationaal campagne tegen homorechten. Tegen die heksenjacht wordt op 8 oktober 1977 in Amsterdam een benefietconcert georganiseerd. Wanneer de Zangeres zonder Naam tijdens dat concert het speciaal geschreven ‘Luister Anita’ ten gehore brengt, barst het statige Concertgebouw uit in applaus. Zo luid zelfs, dat ze besluit: ‘Ik zing het gewoon nóg een keer’: Maar beste vent hou gerust van je vriend/ En strijd voor je rechten/ Desnoods ervoor vechten/ Waar ze jou van beschuldigt heb jij niet verdiend. Het is een ontroerend moment: de heteroseksuele koningin van het levenslied die openlijk partij kiest voor een gemeenschap die ook in Nederland nog volop te maken heeft met uitsluiting.

Met dat soort archiefvondsten trekt NOS-presentator Winfried Baijens de luisteraar moeiteloos zijn vijfdelige podcast Luister Anita binnen. Wat begint als een zoektocht naar de geschiedenis achter de protestavond Miami Nightmare, gepresenteerd door Mies Bouwman, ontvouwt zich tot een rijk en verrassend portret van de Nederlandse regenboogbeweging.

De kracht van de serie zit in Baijens' persoonlijke aanpak. Als nieuwsgierige gids loodst hij de luisteraar langs ooggetuigen, activisten, historici, artiesten en krakende archiefbanden. Daarbij vliegt het verhaal geregeld alle kanten op: van pretpunkband Tedje & De Flikkers uit de jaren zeventig naar hedendaagse popartiest Merol, van warme herinneringen naar feitelijke analyses, van lichtvoetigheid naar ernst. Toch raakt de podcast nooit echt stuurloos. Steeds opnieuw brengt Baijens ons terug naar de avond in 1977 die als rode draad door de serie loopt.

Verzet

Luister Anita laat zien hoe Bryants antihomocampagne paradoxaal genoeg voor meer saamhorigheid zorgde. Door haar aanvallen vonden verschillende groepen binnen de queerbeweging elkaar, al bleven de onderlinge verschillen groot. Zo vonden de radicale Rooie Flikkers de benefietavond maar burgerlijk gedoe. Maatschappelijke verandering, zo blijkt, ontstaat zelden uit consensus. De aandacht voor verschillende vormen van verzet werkt hierbij goed: tegenover de provocateurs staat bijvoorbeeld Annie M.G. Schmidts musical Foxtrot, die homoseksualiteit langzaamaan een vanzelfsprekende plek gaf.

Een van de interessantste inzichten betreft de rol van vrouwen. De geschiedenis van Miami Nightmare blijkt exemplarisch voor een bredere blinde vlek. Terwijl de benefietavond vooral voortleeft via de naam van organisator Henk Krol, laat Luister Anita zien hoeveel (heteroseksuele) vrouwen een sleutelrol speelden in de homo-emancipatie. Waarom kennen we de mannelijke boegbeelden nog wel, maar vrouwelijke pioniers nauwelijks? De aflevering met activist en emeritus hoogleraar genderstudies Maaike Meijer geeft daarop een overtuigend antwoord, zonder een belerende geschiedenisles te worden.

Ondertussen hangt er een ongemakkelijke actualiteit boven de serie. Wanneer Meijer opmerkt dat Anita Bryant ‘peanuts’ was vergeleken met Trump, wordt kraakhelder dat Luister Anita niet alleen over het verleden gaat. De podcast laat horen hoe een Amerikaanse tegenstander de Nederlandse regenboogbeweging mede vormde, en ook: wat we onderweg vergaten. Juist daardoor blijft Luister Anita nog lang naklinken.