Ontluisterende audiodoc over de Kraggenburger Pornozaak

Op zondagmiddag 18 april 2004 vlucht een jonge Afrikaanse vrouw uit een bedrijfsloods aan de rand van het dorp Kraggenburg in de Noordoostpolder het veld in. Ze is naakt en in paniek. De vrouw belt ontredderd aan bij de bewoners van een naburige boerderij, die haar opvangen.

Het blijkt te gaan om de ongeveer twintigjarige Blessing uit Nigeria, die slachtoffer is van twee Belgische broers die aan het hoofd staan van een bende die snel geld wil verdienen met dierenseksfilms en een escortbureau. Daarvoor ontvoert de bende drie jonge, Afrikaanse prostituees vanuit hun werkgebied rond het Brusselse Noordstation naar de loods in de polder waar ze vervolgens op een weerzinwekkende manier misbruikt en mishandeld worden. De zaak zal bekent komen te staan als de Kraggenburger Pornozaak.

Het is de openingsscène van de audiodocumentaire Er ademde misdaad tussen Sahara en polder, waarin niet alleen een gedeeltelijke reconstructie van dit dramatische verhaal over mensenhandel te horen is, maar waarin ook Rosie, de toenmalige vriendin van de hoofddader, aan het woord komt. De destijds 45-jarige directiesecretaresse wordt als medeplichtig veroordeeld. Haar Belgische partner blijkt een loverboy en een gewelddadige psychopaat, die haar dwingt mee te doen. De wens van Rosie, die twintig jaar later nog altijd kampt met een schuldgevoel, is om op de een of andere manier contact te leggen met Blessing, nu een vrouw van rond de veertig. Blessing en de twee andere slachtoffers van de bende, Bridget uit Nigeria en Boekie uit Sierra Leone, zijn na hun verklaring spoorloos verdwenen. Wat begint als een zoektocht naar de verdwenen vrouwen, verandert al snel in een onderzoek naar het grotere verhaal achter het persoonlijke leed: de criminele netwerken van mensensmokkelaars die Nigeriaanse meisjes uiteindelijk in de Brusselse prostitutie doen verdwijnen om ze daar uit te buiten.

Het is een mensonterende trip in een Toyota-pick-uptruck vanuit Nigeria, via Niger en Algerije, om vervolgens per bootje naar Italië en verder Europa in te trekken. Tijdens het transport zijn de meisjes, die in hun thuisland een mooie toekomst in Europa is voorgespiegeld, overgeleverd aan de willekeur van de mannelijke uitvoerders. Onderweg worden ze stelselmatig mishandeld en verkracht. Meisjes die het aandurven zich te verzetten, worden meedogenloos uit de pick-uptruck gegooid, en aan hun lot overgelaten in de Libische woestijn.

De Nigeriaanse Blessing en Bridget, waarvan het sterke vermoeden bestaat dat ze getraumatiseerd zijn teruggekeerd naar Lagos of Benin City, worden door de zoektocht de onzichtbare hoofdpersonages. Zo doet radiojournalist Mary-Ann Okon van Nigeria Info FM uit Lagos een oproep aan de meisjes om zich te melden. 

‘Tegenwoordig is de voorlichting dusdanig dat ouders én kinderen heel goed weten dat het om sekswerk gaat, maar dan nóg kiezen meisjes – gedwongen door armoede – er over het algemeen voor om toch maar te gaan,’ zegt journalist en radiomaker Femke van Zeijl, die al zo’n vijftien jaar Lagos als standplaats heeft. Van Zeijl raakte betrokken bij de zoektocht en maakt voor de documentaire opnamen in een opvanghuis in Lagos waar teruggekeerde meisjes, die vaak in Europa sekswerk hebben gedaan, na langdurige therapie een nieuw bestaan kunnen opbouwen.

‘Ze schuiven het zoveel mogelijk weg,’ vervolgt Van Zeijl, ‘zeker die extreem traumatische dingen die Blessing en Bridget zijn overkomen. Ik heb vrouwen en meisjes geïnterviewd die terug waren gekomen en helemaal op slot zaten omdat ze het onbeschrijfelijke dat ze was overkomen gewoon niet aan konden.’

Blessing en Bridget werkten als prostituee in de buurt van het Brusselse Noordstation, ‘in de vitrines’, zoals ze in Vlaanderen zeggen. Voordat ze door de Belgen per auto naar Kraggenburg werden ontvoerd, waren ze al slachtoffer van een ander misdadig netwerk, geleid door Nigeriaanse madammen. Het gaat vaak om meisjes niet ouder dan een jaar of zeventien die niet meer dan twintig euro per klant vragen. Door een voodooritueel dat ze bij hun vertrek uit Nigeria hebben moeten ondergaan, zitten ze meteen vast aan een schuld van tienduizenden euro’s, waarvoor ze vaak jaren moeten werken om die terug te kunnen betalen.

‘Het is een soort piramidesysteem,’ vertelt Ilse Hulsbosch van Pag-Asa, de Vlaamse hulporganisatie voor slachtoffers van mensenhandel. ‘Meisjes die aanvankelijk slachtoffer waren, werken zich op de ladder omhoog en laten op hun beurt weer meisjes voor hén werken, waardoor ze eigenlijk slachtofferschap voor daderschap inruilen. Zo blijft het systeem in stand.’

Er ademde misdaad tussen Sahara en polder is te beluisteren bij DOCS.