Silvia Bromet over de podcast Brood nodig: 'Hier heeft het allemaal wel zin'

Het is een onstuimige dag in Amsterdam-Noord – heftige regenbuien en felle zon wisselen elkaar af. Op een industrieterrein aan het IJ, pal naast de veerpont richting Amsterdam-Oost, is een kleine markt waar vrijwilligers gratis eten uitdelen aan mensen. Een van hen is documentairemaker Silvia Bromet, die over de perikelen op de markt de podcastdocusoap Brood nodig maakte.

Ze wijst naar de overkant. ‘Achter dat gebouw zit het volkstuinencomplex dat het onderwerp was van mijn podcast Onkruid in het paradijs.’ Via Martijn, een van de tuinders, kwam ze terecht bij Helen’s Free Food Market, waar elke dinsdag ruim honderd huishoudens eten ophalen.

Op dat moment was Silvia Bromet al een tijdje op zoek naar vrijwilligerswerk. ‘Ik was treurig over de staat van de wereld: klimaat, armoede en oorlog. Op het hysterische af, ik wilde absoluut geen nieuws meer kijken. Je kunt natuurlijk van alles doen, zoals in de politiek gaan of een podcast maken over de oplossingen.’ Het werd vrijwilligerswerk. ‘Dat is lekker simpel, dacht ik. En als vrijwilliger zou ik me een beetje in de samenleving kunnen begeven. Wellicht knap ik daar wel van op, even uit mijn eigen bubbel.’ Ze overwoog de begraafplaats in haar dorp Ilpendam, de dorpswinkel of de insectentuin. ‘Maar dat voelde allemaal te klein.’

© Omroep Max

De urgentie die ze zocht vond ze wel bij Helen’s Free Food Market, een voedselmarkt die ooit begon als initiatief om voedselverspilling tegen te gaan. ‘Alleen kwamen er heel veel mensen op af die het echt nodig hadden, arme mensen. En wat ik meteen heel interessant vond was de community van vrijwilligers.’ Aanvankelijk verwachtte Bromet dat ze mensen zou treffen die daar om dezelfde redenen aan de slag waren gegaan als zij. ‘Heel stom eigenlijk, maar dat was dus helemaal niet zo.’ Veel van haar collega’s zijn zelf ook klant, ze leven in armoede en hebben het eten hard nodig. ‘De hulpbehoevenden helpen de hulpbehoevenden.’

De vrijwilligers van de voedselmarkt vormen een uitbundig en bont gezelschap. Er wordt veel geknuffeld, gekletst en gelachen. ‘Het is heel vrolijk. Het zijn voornamelijk mensen die op dinsdag geen reguliere baan hebben, dus vaak is er ook wel iets met hen aan de hand. Ik was benieuwd: wat vinden ze bij elkaar?’

Gedoe

Een vrijwilliger die voorbijfietst zegt in het Engels: ‘Ik heb je podcast gedownload en ga ernaar luisteren. In het Nederlands!’ Ze heeft vanmiddag met een bakfiets eten opgehaald in de wijk. Het voedsel wordt gedoneerd door kleine winkels uit de buurt en door een onlinesupermarkt. Bromet: ‘Die supermarkt verkoopt alleen vers voedsel voor mensen met lekker veel geld, maar het is fantastisch eten.’ De buurtwinkels doneren wat ze kunnen missen. ‘Bijvoorbeeld een doosje met prima limoenen. Ik vroeg aan een winkelier die nauwelijks Nederlands sprak waarom hij dat deed, waarop hij antwoordde: “Ik wil gewoon iets geven.”’

Al snel begon het toch weer te kriebelen bij Bromet: hier zat een verhaal in, En dus is er nu een zesdelige podcastserie voor Omroep Max. ‘Het is alsnog een enorm project geworden.’ Zoals in elk goed verhaal is er ook het nodige drama. Voor het voortbestaan van Helen’s Free Food Market moet, met name door initiatiefnemer Helen van der Bilt, non-stop worden gestreden. ‘Dit is geen officiële voedselbank, maar een particulier initiatief. Dus al zeven jaar lang moet Helen geld aanvragen om dit draaiende te houden en afgelopen jaar stond het echt op omvallen.’

Brood nodig volgt de voedselmarkt in haar overlevingsstrijd en combineert dat met verschillende portretten van vrijwilligers. ‘Ik kom er ook achter dat het allemaal niet zo mooi is als het op het eerste gezicht lijkt. Overal waar mensen samenleven of -werken ontstaan ruzietjes en moeilijkheden.’ Het gedoneerde eten is soms schaars en vrijwilligers nemen zelf óók eten mee naar huis. ‘Gedoe. Gedoe met geld. Eigenlijk heb ik net als in mijn vorige podcast ingezoomd op een microkosmos om de grotere thema’s aan te raken, zoals armoede, solidariteit en polarisatie.’ Ze wijst. ‘Kijk, daar loopt een mevrouw met een papegaai. Die heb ik volgens mij nog nooit gezien.’

Dorpsplein

Een van de vrijwilligers die druk bezig is, is Nienke. ‘Zij vertelt in aflevering 5 dat ze haar man is verloren. Daarna belandde ze in een diepe depressie en wilde ze dood. Ze ging op zoek naar structuur en vond die hier. Voor haar is dit werk van levensbelang.’ Merel had een winkel in de binnenstad toen ze van de ene op de andere dag haar benen niet meer kon bewegen. ‘Ze had het gevoel dat ze niet meer meetelde en alleen maar ruimte innam. Hier heeft ze een plek gevonden waarin ze weer meedoet.’ Mariska, die vanuit haar scootmobiel de boel aanstuurt, vat het mooi samen: ‘De mensen hier zijn tegen slecht geluk aangelopen. Dat kan iedereen overkomen.’

De voedselmarkt is net het dorpsplein van vroeger, zegt Bromet. ‘Een plek waar je mensen ontmoet met wie je normaal gesproken niet in aanraking komt. En dat gebeurt steeds minder vaak. Hoe leuk is het om daar soms uit te breken? Op je werk heb je dat misschien ook wel, maar daar wordt je betaald. Juist omdat het werk hier belangeloos is, zijn mensen heel vrij in het contact. Je hebt hele andere gesprekken. Ik ben er zelf wel van opgeknapt, merk ik.’

Zo roept Bromet inmiddels niet zo vaak meer: ‘Zet die televisie uit!’. ‘Natuurlijk is hier veel ellende, armoede en verdriet. Maar tegelijkertijd is het een hoopvolle plek, waar mensen elkaar willen en kúnnen helpen, en waar ze samen strijden voor iets groters. Niet alles is verloren als je de handen uit de mouwen steekt.’ Ze geniet ervan om bakken vol appels uit te zoeken. De rotte gaan naar de twee ietwat obese varkens die naast de markt leven. ‘Dit is zo veel beter dan de hele dag achter je laptop zitten, ’s avonds naar de televisie kijken en roepen dat het allemaal geen zin heeft. Hier heeft het allemaal wel zin. Je ziet gewoon de blije gezichten, al moest ik er wel aan wennen hoe breedsprakig de mensen zijn, iedereen heeft echt de tijd.’

Tijgergarnalen

‘Ochtendchef’ Natasja komt een praatje met Bromet maken. Ze loopt op krukken. ‘Drie kwartier geleden kreeg ik een vol krat op mijn knie.’ De boosdoener was een krat jonge, romige boerenkaas. ‘Het was heel oenig, ik draaide me even om naar het andere krat toe om te kijken of ik er één krat van kon maken en hij glijdt zo, floep, weg.’ Bromet: ‘Ik zou wel lekker een stuk kaas meenemen zo.’ Natasja lacht verheugd. ‘Er is ook pizza, ik heb mijn dochter net al gebeld, want er was één stukje zalm, dat neem ik voor haar mee.’ ‘Mooie buit,’ concludeert Bromet. Natasja is al op de helft van de podcast, vertelt ze. ‘Ik kijk ook vaak naar de programma’s van haar vader [Frans Bromet, red.], ze is net de vrouwelijke versie. Allebei hebben ze een bepaalde rust. Ik ben druk in mijn hoofd, dus dat is fijn om naar te luisteren. Nou, die veren kun je in je reet steken, schat!’

Samen kijken ze bezorgd naar een klant die zo veel spullen meetorst dat ze eigenlijk niet meer kan fietsen. Natasja: ‘Ik kan niet ingrijpen nu met die knie. Maar ik snap het wel hoor, er is vandaag zo veel lekkers! Mensen gaan hun vriezer lekker volstoppen, dan hebben ze een voorraad. Dit is wat armoede doet. Als je niks hebt, zit er paniek in je lijf. Je ziet nu de euforie omdat er even genoeg is.’

De vrouw wordt door twee mensen geholpen om alles te herschikken. Natasja: ‘Wat een rijkdom vandaag. Er zijn zelfs tijgergarnalen! Hoe dan?! En heb je gezien hoe mooi die broccoli is, wauw!’ Als de vrouw, die lijkt te hebben geaccepteerd dat lopen de enige optie is, passeert, verontschuldigt ze zich. Natasja wil er niks van weten. ‘Lekker naar huis en lekker genieten!’