Verrassende wendingen en bijzondere personages in podcast De rolstoelrovers

Noem het toeval, of politie-instinct. In oktober 1982 houdt de ambitieuze jonge politieagent Willem Heeren in Rosmalen een man aan die aan de verkeerde kant van de weg rijdt. De chauffeur is net iets te welwillend bij het tonen van zijn papieren en zijn rijbewijs en bovendien ligt er een apart voorwerp onder een dekentje op de achterbank. Heeren vertrouwt het niet neemt hem met een smoes mee naar het bureau. Daar probeert de bestuurder de benen te nemen. Hij heeft duidelijk iets te verbergen. In de auto vindt Heeren bijzondere kandelaars en glimmende voorwerpen. Hij ontdekt ook twee valse paspoorten en het huurcontract van een garagebox. Nog diezelfde avond staat hij midden in een woonwijk in Den Bosch oog in oog met tientallen heiligen. De garagebox lijkt wel een museum: de ruimte staat vol met beelden die uit kerken in Nederland en België zijn ontvreemd, evenals andere religieuze kunst, zoals zilveren kandelaars. Alles is keurig opgesteld en sommige beelden zijn zelfs gerestaureerd. Een opgetrommelde collega herkent meteen de kostbare heilige Barbara, die begin 1981 uit Sint Janskathedraal in Den Bosch was gestolen. Daarnaast worden er catalogi van religieuze kunst aangetroffen.

In de garage staat ook een rolstoel, evenals een hengel. Wanneer de dieven op rooftocht gingen, zat een van hen in de rolstoel en duwde de ander hem de kerk binnen. Als er niemand in de buurt was, pakten ze een zelf gefabriceerde uitschuifbare hengel met een lus eraan. Daarmee haalden ze een heiligenbeeld van hun sokkel en verstopten het in een zak achter op de rolstoel. Zo wisten ze anderhalf jaar lang hun gang te gaan, tot ze een heel museum bij elkaar hadden geroofd. De beelden waren soms honderden jaren oud en de totale waarde van de collectie liep in de miljoenen guldens. Maar geld was niet hun drijfveer, beweerden de twee mannen – twintig en 21 jaar oud – uit Den Bosch en Rosmalen. Ze waren simpelweg grote kunstliefhebbers met een obsessieve verzamelwoede. Uiteindelijk werden ze allebei veroordeeld tot een gevangenisstraf van een jaar.

Lef

Noem het toeval, of journalistiek instinct, maar podcastmaker Marijn Lansbergen stuitte ruim veertig jaar later op deze merkwaardige misdaad en besloot het verhaal verder uit te pluizen. ‘Ik werkte toen voor het NPO Radio 1-programma Ter plekke, dat elke week vanaf een andere plek in het land wordt uitgezonden. Tijdens research daarvoor stuitten we in Den Bosch op dit verhaal. Er was maar heel weinig over te vinden en het lukte niet om er in die uitzending iets mee te doen, maar ik was meteen gegrepen en wilde er verder in duiken.’ Lansbergen werd in 1987 geboren, ruim na de roof dus. Voor de opnames was hij nog nooit in Den Bosch geweest. ‘Ik ben wel rooms-katholiek opgevoed en heb ongeveer tot mijn dertiende verveeld in de kerk naar dit soort beelden zitten staren. Ik begreep niet wat er boeiend was aan suffe heiligenbeelden. Daarom vond ik dit ook zo’n rare zaak. Ik kon me moeilijk voorstellen dat deze jonge gasten geobsedeerd waren door religieuze kunst. Zouden ze echt al die kerken van hun kostbare schatten hebben beroofd om ze vervolgens zelf in hun garagebox te bewaren?’

Daarnaast heeft Lansbergen altijd een fascinatie voor kunstroof gehad. ‘Het is een van de minder gewelddadige vormen van misdaad, meestal vallen er geen fysieke slachtoffers bij. De daders maken vaak gebruik van inventieve methodes waar je veel lef voor nodig hebt. Daar kan ik wel van genieten.’

Waarom

De rolstoelrovers is weliswaar een truecrimepodcast, maar de zaak is in principe al opgelost en de daders zijn veroordeeld. Toch zijn er nog genoeg vragen die Lansbergen probeert te beantwoorden. Wat dreef deze twee mannen? Waren ze echt zulke grote kunstliefhebbers of ging het uiteindelijk toch om de financiële waarde van de kerkbeelden?

Dankzij noest onderzoek en een beetje geluk weet hij de namen van de twee rolstoelrovers te achterhalen. ‘Zij zijn inmiddels zestigers en hun levens zijn twee totaal verschillende wegen ingeslagen.’ Wat Lansbergen daarbij ontdekt zorgt in de tweede helft van de zesdelige serie voor spannende en verrassende wendingen.

Tijdens de zoektocht naar antwoorden stuit hij bovendien op allerlei bijzondere personages en subculturen. De kerkelijke kunst die hem als kind zo verveelde, blijkt een stuk interessanter dan hij dacht. ‘Een van de ontmoetingen waar ik het meest van genoten heb, was die met de zilverpoetsploeg van de Sint Jan in Den Bosch. Dat is een groep vrijwilligers die elke week al het zilver in de kerk oppoetst. Wanneer ze klaar zijn, kunnen ze meteen weer opnieuw beginnen, zo veel is het. Deze mensen zijn echte liefhebbers met een scherp oog voor detail. Ook weet ik nu een stuk meer over heiligenbeelden, waardoor ik ze ook meer ben gaan waarderen.’