100 jaar VPRO in 50 minuten

Honderd jaar VPRO. Dat wordt een jubileumuitzending met allemaal hoogtepunten uit ons geweldige archief.
Annelies Termeer: ‘Nee. Ik denk dat het heel erg VPRO is om juist niet terug te blikken, om niet te laten zien hoe ontzettend goed we zijn en waren. We willen het makerschap eren en centraal stellen door ruimte voor makers te creëren die er bij andere omroepen niet is. Dit tijdslot doneren we echt aan de makers.’

Abel Enklaar: ‘En dan juist het soort makers van programma’s waar de VPRO al honderd jaar om bekend staat: creatief, tegendraads en op zoek naar de grens. Als omroep willen we hun visie een kans geven. Met nieuwe dingen – en daar is steeds minder plek voor in het huidige omroepbestel, want de NPO wil vooral bekende formats met bekende koppen. Scoorde het goed? Nou, doe dan nog maar meer van hetzelfde. Men kiest voor zekerheid. Dus voor de VPRO wordt het steeds lastiger, omdat we voor financiering afhankelijk zijn van de NPO. Het experimentele, vooruitstrevende en gekke waar de VPRO in de hoofden van veel mensen voor staat, kunnen we op televisie de laatste jaren steeds minder waarmaken. Dat doen we nog steeds wel, alleen op andere plekken.’

AT: ‘Abel en ik spreken niet per se namens de hele VPRO, maar namens onszelf. Wij vinden het belangrijk om makers een plek te bieden waar ze kijkers uitdagen, inspireren, verrassen en voor de gek houden. Niet te makkelijk allemaal en niet te glad. Dat is volgens mij de rol van de VPRO binnen het omroepbestel en daar is steeds minder ruimte voor, maar op onze verjaardag bepalen we zelf wat voor feestje het wordt en hoe we dat vieren.’

Wat wordt het feestthema?
AE: ‘We gaan uit van vijf kwaliteiten waar de VPRO voor staat. Dat zijn nieuwsgierigheid, klieren en ontregelen ...’

Klieren en ontregelen?!
AE: ‘Ja. En verder twijfelen, grenzeloosheid en vrijheid.’

Zit daar een logische volgorde in?
AE: ‘Jazeker. Het idee is dat we van nieuwsgierigheid via klieren en ontregelen naar twijfelen, grenzeloosheid en vrijheid gaan. Uiteindelijk wil je dáár uitkomen. En nieuwsgierigheid is het begin van alles. Daar ontstaan ook dit soort ideeën. Twijfel, omdat een VPRO-maker die een verhaal werkt zelf misschien ook wel (van mening) verandert. Wij hebben geen vaststaande mening en staan onszelf toe om te twijfelen, te zoeken en te veranderen.’

Hoe gaan die vijf thema’s verbeeld worden?
AT: ‘We hebben makers die we bewonderen en die we graag een podium bieden gevraagd of ze speciaal voor deze show iets van maximaal twee minuten willen maken. Een totale vrijbrief. Bovendien hebben we benadrukt dat we geen vijf verschillende versies willen om te bespreken of waar we uit kunnen kiezen. Ga iets maken en laat communiceren zo veel mogelijk achterwege. Dit geven we aan jou. Dit is jouw ruimte.’

AE:‘Daarnaast is er al veel wat de televisiekijker nooit gezien heeft. Items die we voor online, YouTube of live-events hebben gemaakt. Uit die grabbelton van mooie en grappige maaksels doen we ook een greep. Zo krijgt die fantastische VPRO Dorstproductie die online slechts 500 views had er nu honderdduizenden. Sommige items duren een minuut of langer, maar er kan ook iets voorbijkomen dat slechts tien seconden duurt. Het wordt echt een soort TikTokfeed op NPO 2.’

Dit moet ik aan onze lezers uitleggen.
AT: ‘Nee, die weten wel wat dat is. De maximale lengte van de items is ongeveer twee minuten. Dat zijn soms heel verstilde en serieuze minuten, bijvoorbeeld van ambtenaren die in Den Haag bij Buitenlandse Zaken demonstreren tegen genocide. Daartegenover staat een theaterperformance met verkeersontregelaars die in slaap vallen en in een koortsdroom belanden. Dat is een totale aanslag op je zenuwstelsel, waarna je weer even wat rustmomenten krijgt. Het wordt een bloemlezing, soms vind je het leuk en soms niet.’

AE: ‘Verslavend snel moet het zijn. Dat je er helemaal door opgezogen wordt. Niet omdat er een groot dramatisch verhaal is dat je moet volgen, maar omdat je telkens zo verrast wordt door een bijzonder pareltje dat je nog niet kent.’

AT: ‘Maar we willen ook zo veel mogelijk verschillende dingen laten zien en daarmee de kijker verrassen, inspireren en aan het denken zetten. En laten lachen. En dat kan op heel veel verschillende manieren. Dus als het een je niet aanspreekt...’

AE: Dan komt er weer iets nieuws. En dat is, denk ik, ook waarom we voor deze vorm hebben gekozen. Een kloppend verhaal maken over honderd jaar VPRO is onmogelijk. Dat gaat niet. Daar zit geen duidelijke lijn in. De VPRO is een collectie van gekkies die Bureau Buitenland maken en tegelijkertijd Koken met konijnen en alles daartussen. Stel: iemand heeft zijn hele leven lang VPRO gekeken en zit zondagavond voor de televisie naar dit programma te kijken. Die denkt: ik heb dit nog nooit gezien, maar dit was VPRO. En hopelijk is dit nog steeds de VPRO. Daar geloof ik in. En daarom ben ik zo'n fan van de VPRO, vanwege deze gekkigheid. Die zie je nergens anders bij de publieke omroep.’