podcast over schuld en schaamte

Sorry hoor

Hoe ga je om met schuldgevoel? Verdringen, naar het biechthokje gaan of simpelweg sorry zeggen? Luister naar de podcast 'Sorry hoor' voor persoonlijke verhalen en deskundige uitleg.

Iris Mathilde van der Werff en Vera Boonman,

schuld en spijt

De podcast Sorry hoor is een onderzoek naar schuldgevoel. Vroeger ging je biechten en werd vergeven door God. Maar wat moet je nu, in deze seculiere samenleving, met schuld? Je gaat naar de psycholoog, loopt een marathon, houdt een dagboek bij of mediteert. Persoonlijke verhalen worden afgewisseld met uitleg van deskundigen, waaronder een islamitisch theoloog, een psycholoog en een filosoof. Luister naar de podcast hierboven, mét beeld.

De podcast is ook beluisteren via ►iTunes, ►RSS-feed of ►Stitcher

Daan en Fiona (niet hun echte namen) waren goede vrienden. Zij was zes jaar ouder dan hij en al getrouwd. ‘Er was altijd een spanning tussen ons,’ zegt Daan. ‘Op een dag zoenden we. En het bleef niet bij een enkele keer.’ Hij vroeg haar mee op een backpackreis door Oost-Europa. ‘Ik had daar verder geen intenties bij. Ik voelde me al enorm schuldig over de keren dat we stiekem hadden gezoend.’

Fiona vertelde haar man dat Daan homoseksueel was om geen argwaan te wekken. ‘Tijdens de reis heb ik haar vaak afgewezen, maar uiteindelijk hadden we seks. En ruzie. En seks.’ Na afloop voelde Daan zich schuldig. ‘Ik vertelde het een paar vrienden en zij reageerden zoals iedereen zou reageren: dat ik een stomme lul was. Verder heb ik het zo veel mogelijk verdrongen.’

Was het puur schuldgevoel, of ook schaamte dat Daan parten speelde? Is daar überhaupt wel onderscheid in te maken? ‘Schuldgevoel gaat over gedrag dat verkeerd is, het gevoel zet je aan tot iets herstellen,’ legt Tjeerd Olthof uit. Hij is emotieonderzoeker aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. ‘Schaamte heeft meer te maken met het idee dat je als persoon niet goed bent. Schuld is nuttig en adaptief, maar schaamte is problematischer. Schaamte leidt eerder tot je terugtrekken, maken dat je wegkomt.’

excuses

Daan voelde zich schuldig tegenover Fiona’s man, maar vond ‘sorry’ zeggen niet gepast. Hij was immers niet degene met een trouwring. ‘Ze vertelde dat ze twijfelde over haar huwelijk, maar dat was voor mij geen excuus om de affaire voort te zetten. Terug in Nederland was die dan ook gelijk over.’

Excuses aanbieden is een logische stap na het voelen van schuld. Maar dat 'sorry' alleen is lang niet altijd voldoende om van je schuldgevoel af te komen. ‘Je kunt je excuses aanbieden,’ vertelt Ger van der Heijden, filosoof. ‘En stel, de ander vergeeft je, dan begint de moeilijkheid pas. Hoe zit het met vertrouwen en hoe kun je bewijzen dat het je echt spijt?’ Dat er iets moet gebeuren met dat schuldgevoel is helder. Dat ‘iets’ bleef uit bij Daan. Na de reis zag hij Fiona een tijd niet. Nu voelt Daan zich minder schuldig, maar het knaagt nog steeds. ‘Het is heel erg als je vriend of vriendin vreemdgaat, maar om “die ander” te zijn is net zo naar.’ Fiona en haar man zijn inmiddels uit elkaar, maar tussen Daan en Fiona is het nooit iets geworden.

podcast

In de podcast komt onder andere Wytske aan het woord. Zij lijdt aan orthorexia. Dat is een eetstoornis waarbij iemand zich dwangmatig met gezond eten bezighoudt. Vorig jaar, op haar dieptepunt, heeft ze zich compleet afgesloten van haar omgeving. ‘Hier voel ik me nog steeds schuldig over, het voelt alsof ik me beter had moeten vermannen. In het begin voelde ik me niet schuldig tegenover vrienden en familie, toen deed ik hen niets aan. Maar toen ik na mijn eerste behandeling niet goed genoeg genas, voelde ik me wel schuldig. Hierna ben ik ook weer teruggezakt in mijn eetstoornis.’

Marion biecht maandelijks haar zonden op in de kerk. ‘Veel mensen hebben een oordeel over biechten. Die denken dat je iets opbiecht en er daarna vanaf bent. Het wordt altijd gelinkt aan zonden en fouten, terwijl ik biechten meer zie in het licht van liefde voor jezelf en voor de ander.’
 

 

 

the making of

Sorry hoor is speciaal gemaakt voor de kerstgids van de VPRO. Dit nummer staat in het teken van 'sorry'. De podcast is gemaakt door Iris Mathilde van der Werff en Vera Boonman.

De video is gemaakt door Mandy Bezema.

de podcast

Biechten mensen nog? Hoe zit het met schuld in andere geloven? Waarom voel je je überhaupt schuldig?

We reisden door het land om de meest uiteenlopende mensen te spreken over schuld en schaamte. Zo ontstond het verhaal dat je nu kunt luisteren in de podcast Sorry hoor.

de sprekers

Jessy, Marion, Wytske en Bernadette vertellen hun persoonlijke verhalen in deze podcast.

Verder hoor je filosoof en theoloog Ger van der Heijden, boeddhistisch psycholoog Elske van de Hulst, theoloog en ex-predikant Leen den Besten, relatiepsycholoog Jean-Pierre van de Ven, emotieonderzoeker Tjeerd Olthof, islamitisch theoloog Rafik Dahman en socioloog Natasja Rietveld over wat er nog meer komt kijken bij schuld en schaamte.

de video

'Oke, laat maar vallen', kondigt Mandy aan. Ze heeft haar camera scherp gesteld op de vaas, terwijl Iris hem in de lucht houdt. Ze weet precies welke kant ze haar camera op moet bewegen als de vaas valt. We zijn alledrie gespannen. Wat als de vaas niet goed valt? Je kunt dat ding maar één keer laten vallen.

We houden onze adem in als Iris aftelt. 'Drie, twee, een.' Een harde klap en een deuk in het dikke vel papier dat de grond bedekt, verder gebeurt er niets. De vaas is nog heel. Terwijl je normaal gesproken opgelucht ademhaalt, schelden we nu alledrie.

We proberen het opnieuw. Weer blijft de vaas in perfecte staat. Het is tijd voor drastische maatregelen. Nu laat Iris hem op zijn bolling vallen, het meest breekbare punt. De vaas spat uit elkaar en de camera's registreren het beeld. Dan is het tijd om alles weer terug aan elkaar te gaan plakken met secondelijm.

De vaas symboliseert de relatie tussen mensen die stukgaat – en ja, daar voor moest hij dus echt kapot. Vervolgens is zo'n relatie misschien nog wel te lijmen (met secondelijm dan), maar de vaas is wel blijvend veranderd.

'Hoe zal ik hem laten vallen?'

colofon

Interviews: Iris Mathilde van der Werff en Vera Boonman
Montage: Iris Mathilde van der Werff en Vera Boonman
Presentatie: Iris Mathilde van der Werff en Vera Boonman
Productie: vpro.nl
Eindredactie: Bella Boender, Elmar Veerman en Anne de Vroomen
Stemregie: Elmar Veerman en Anton de Goede
Geluidsnabewerking: Alfred Koster
Film en filmmontage: Mandy Bezema
Fotografie: Mandy Bezema
Met dank aan: Jim Schilder, Felix Woudenberg, Stefan Wils en Yolanda van Beek.

copyrights

Tobaggan – Silent Partner

Far the Days Come – Letter Box

Comfortable Mystery 2 – Film Noire van Kevin MacLeod is gelicentieerd onder een Creative Commons Attribution-licentie (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)
Bron: http://incompetech.com/music/royalty-free/index.html?isrc=USUAN1100537
Artiest: http://incompetech.com/

I Don't See the Branches, I See the Leaves – Chris Zabriskie is gelicentieerd onder een Creative Commons Attribution-licentie (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)
Bron: http://chriszabriskie.com/dtv/
Artiest: http://chriszabriskie.com/

Looked Back, Saw Nothing – Twin Musicom is gelicentieerd onder een Creative Commons Attribution-licentie (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)
Bron: http://www.twinmusicom.org/song/273/looked-back-saw-nothing-kenyon
Artiest: http://www.twinmusicom.org

Ticker – Silent Partner

Vespers – Topher Mohr en Alex Elena

Sorry

Dit is het einde van deze pagina.