Waar zit liefde: samen met haar gasten vindt Teddy Tops liefde in een barbershop, taal en afval

De afgelopen twee weken ben ik op zoek geweest naar waar de liefde zit voor de zomerspecial van Nooit meer slapen omdat ik het idee dat liefde overwint kwijt was – tussen al het puin, alle gelivestreamde genociden, de oerbosbranden, de twee miljoen (and counting) overleden bosdieren. Ik ben het kwijtgeraakt in het geweld dat we de aarde en elkaar aandoen, ik ben het kwijtgeraakt in de kindjes onder het stof en in de herten die tegen de hekken vliegen, de vlammen ontwijkend.

En dus ben ik gesprekken aangegaan, ik heb mensen gevraagd waar die liefde voor hen zat en zo heb ik haar deze zomer – terwijl Europa smeult – stukje bij beetje teruggevonden. Meer nog dan in de voorbeelden die zij noemden, vond ik het in de vreemdeling die tegenover me zat en in de kieren die we samen vonden.

Oud-topatleet Troy Douglas deelde de liefde met zijn lach, die op voor mij volstrekt onvoorspelbare momenten doorbrak. Ik vond het in de barbershop van zijn zus op Bermuda, die er niet meer is, maar waar ik heen zou gaan als ik een tijdreiscapsule bezat om de nieuwste jazzplaat en de laatste roddels te horen.

Bij filosoof Alicja Gescinska vond ik het in haar scherpe blik, haar open houding en in haar Pools. Bij het voordragen van haar gedicht werd zij voor mijn ogen een andere vrouw, terwijl zij toch helemaal dezelfde bleef, en werd ik opgetild door de taal, haar taal, haar liefde voor alle talen, zo, tot in de boom in haar tuin. Daar bleef ik zitten op een tak.

Harmonie

Psychiater Damiaan Denys had het over liefde als vermogen om jezelf weg te cijferen. Liefde zit in de ander alle vrijheid gunnen. Maar voor hem was liefde ook zijn lief bellen en niet begrijpen dat zij niet naast de telefoon op hem zit te wachten. Want liefde is wachten.

Met schrijver en mysticus Clarice Gargard vond ik liefde in een voorouderaltaar met een borreltje erop, tussen de verhuisdozen in. Ik leerde dat liefde niet is: kijk dit is de rommel, hier moeten we mee dealen, maar die dozen uitpakken en kijken wat je er samen mee kan.

En liefde is vriendschap, daarover is iedereen het eens. Een vangnet, contact, gekozen familie. Van psychiater Floortje Scheepers leerde ik dat iedereen het in wezen heeft, liefde. Alleen hebben sommige mensen niet de kiertjes waardoor ze naar binnen kan stromen. Dan heb je hulp nodig, om haar toe te kunnen laten. Want eigenlijk is dat hetgene waar iedereen die in de psychiatrie terechtkomt naar zoekt, naar snakt.

Ze is waarvoor we leven, ze is het waard om voor te sterven. En ze bestaat niet op zichzelf. Zoals de strijkstok van de viool, de violist en de dirigent in een stuk van Bach niet in hun eentje kunnen resoneren. Alle elementen samen maken een orkest, ze maken harmonie, ze maken liefde.

Hoe kunnen we liefde voor onze aarde terugvinden? Terwijl de Europese bosbranden aanhouden, denk ik: we kunnen niet meer wegkijken, toch? Kunnen we iets leren van de astronauten, kunnen we het overview effect waarmee ze terugkeren – die aha-erlebnis – ensceneren? We moeten beter voor onze kleine blauwe knikker zorgen. Ruimtejurist Frans von der Dunk ervaart dat gevoel ook, gewoon vanuit Leiden. Door naar Pink Floyd te luisteren of door vanaf de maan genomen foto’s te bekijken. Hij voelt zich verantwoordelijk voor die planeet en voor de mensen die erop leven, en hij wil de ruimte voor en van de mens beschermen. En door de bevlogen manier waarop hij erover spreekt, ervaar ik het ook, denk ik, dat overview effect. Ik wil Frans beschermen. Ons, de blote gekke aardbewoners, die kopend en bulkend en ruimtetroep uitstortend om onze zon blijven doordraaien.

Neutronenster

Door de lens van fotograaf Els Korsten zag ik koeien op een nieuwe manier. Ze fotografeert bruiloften en koeien, en soms komen die twee passies samen. Els is van de romantische liefde, Grease en wanhoop zijn voor haar haakjes als papa’s kindje en meisjemeisje dat opgroeide op de melkveehouderij van haar ouders. Maar waar uiteindelijk de echte liefde in zat, was zichzelf weerspiegeld zien in haar eigen werk. Liefde als een lange sluitertijd. Wie kijkt terug?

Datafilosoof en multitalent Ajuna Soerjadi vindt liefde in wat ons mens maakt. Volgens haar is juist AI een reden om dat te herdefiniëren en -waarderen. Hoe we muziek kunnen maken, kunst kunnen ervaren en een braam kunnen plukken en proeven. Hoe we lief kunnen hebben. Van iemand die kungfumeester is en de eerste Nederlandse vrouw was op het WK schaakproblemen oplossen neem ik dat maar wat graag aan.

Met sterrenkundige Nathalie Degenaar vond ik liefde als singulariteit: een onverklaarbaar punt waarin alles samenkomt. Liefst vindt zij die in de ruimte, als neutronenster, de rockster van het heelal. En ik leerde dat liefhebben op afstand, in het licht van de eeuwigheid en in relatie tot kosmische tijd, niets minder dan magisch is.

En tot slot mocht ik het brein van sociaal ondernemer Noreen van Holstein lenen om te zoeken naar een duurzame manier van omgaan met afval – en met liefde. Ik leerde hoe liefde zich aanpast aan plaats en tijd.

Elke gast inspireerde mij over de liefde, maar het was uiteindelijk een patiënt van Floortje Scheepers die de liefde het dichtst omschreef. Hij schreef haar een kaartje met de tekst: ‘Liefde liefde liefde, ik wou dat ik niet leefde maar liefde.’ Dat blijft haar sindsdien bij. En mij nu ook.