aflevering 2

de woordvoerder van god

aflevering 2

de woordvoerder van god

In Iran moet je uit naam van de Almachtige veel en mag je weinig. Toch blijkt altijd weer dat er van alles mogelijk is.

Thomas laat de hond van zijn buurvrouw uit. Dat moet omzichtig gebeuren, want honden zijn verboden in de islamitische republiek Iran. Wat er wel en niet mag is niet altijd even duidelijk.

De zoektocht naar de grens tussen mogen en moeten brengt Thomas bij een sportschool waar het verschil tussen fitness (mag) en dansen (verboden!) voor problemen zorgt.

Iraniërs zijn het maar over één ding eens: Iran moet zich verdedigen tegen de buitenwereld. En dus wil de sterkste man van het land zich voor het volle pond, in zijn geval 178 kilo, inzetten voor de verdediging van zijn vaderland. En een vrijwilliger die net terugkeert van het front in Syrië en Irak vertelt bijna enthousiast over zijn vrienden die daar zijn omgekomen. 

'Dans hoort bij de Perzische cultuur. Dat kunnen ze niet verbieden.'

Onze man kijken met... Reza Athar

DJ Reza Athar (1987) ontvluchtte Iran op tienjarige leeftijd en kwam uiteindelijk in Nederland terecht, waar hij na tien jaar wachten een verblijfsvergunning kreeg. Inmiddels woont hij alweer vijftien jaar in Nijmegen, van waaruit hij het nachtleven verovert. Het grootste deel van zijn familie woont nog in Iran en Athar is regelmatig teruggekeerd. Hij bekeek de tweede aflevering en we noteerden zijn reacties.

Klik hieronder op open om verder te lezen

de wereld is open gegaan

‘Wat ik me herinner van mijn jeugd in Iran is de soberheid en somberheid. Toen ik jong was, kreeg ik koranles op school, veel later ontdekte ik dat de informatie heel erg gekleurd was. Je hebt in Iran ook veel rouwdagen, daarop wordt uitgebreid stilgestaan bij de dood van de profeten die zijn omgekomen en het centraal stellen van pijn die de profeten hebben geleden voor ons en het belang van martelaarschap. Het was voor mij in Iran routinematig, maar achteraf is het wel gek.

Er is geen oorlog in Iran, daardoor duurde het erg lang voor we hier een verblijfsvergunning kregen. We leefden constant in angst over wat er zou gebeuren. Als je in een AZC woont, leer je wel veel culturen kennen, je ontwikkelt een voelspriet voor wie je wel en niet kunt vertrouwen. Om de onzekerheid over de asielprocedure te vergeten ging ik veel stappen. Tot ik bijdehand werd en zelf ben gaan draaien.

In Iran liggen mijn roots, vier jaar geleden was ik er op reis en dan voel je dat je toch sterk verbonden bent met het land. Ik heb gezien dat Iran vooruit gegaan is. Het leek alsof de regering makkelijker is geworden omdat ze ook realiseren dat er meer vrijheden moeten worden toegestaan. Door internet is de hele wereld open gegaan voor heel veel mensen. Ze zien wat vrijheden met de mensen doen. Daar willen ze zich aan spiegelen.

Ik was echt een fan van de eerste serie. Deze heeft veel in perspectief geplaatst. Mensen kenden Iran wel, maar er was toch een vaag beeld bij het land, gekleurd door de berichtgeving. Na afloop heb ik in Iran contact gezocht met Thomas en hem verteld wat de serie betekende voor mij. Het was ook fijn dat mijn vrienden een ander beeld van het land zagen. Het zijn dezelfde mensen, met dezelfde dromen. Bijkomend gevolg is wel dat steeds meer mensen naar Iran op reis willen en ik als de gratis reisgids wordt geraadpleegd.’

Reza Athar

'het is zo hypocriet'

Bij de eerste beelden van besnorde Iraniërs bij de kapper is er gelijk herkenning: ‘Toen ik op reis was in Iran zag ik hoe de huidige jongeren in Iran flirten met het Westen en tegelijkertijd in verbinding willen blijven met hun Islamitische roots.’ In de scène erop laat presentator Thomas Erdbrink zien hoe inwoners de rek van de regelzucht opzoeken door hun hond uit te laten, wat eigenlijk verboden is.

En even later illustreert Thomas dit door een zumbales alleen maar indirect in beeld te brengen, als vrouw dansen in beeld mag immers ook niet. Tenminste, als hierbij een overtreding wordt begaan, zoals het tonen van huid, of vrouwelijke vormen. Zelfs een paar dansende meisjes in bijzijn van een minister ging de overheidscensuur wat te ver, waarna de man werd ontslagen.

Er volgt een hard lachsalvo. Athar licht toe: ‘Onvoorstelbaar als je hier bent opgegroeid en ziet wat in Iran als aanstootgevend wordt ervaren. Om een voorbeeld te geven: in Iran werd een internationale voetbalwedstrijd nooit live uitgezonden, omdat de kans bestond dat er vrouwen met een onbedekt hoofd in beeld kwamen. Het is willekeur. Er zijn heel veel popconcerten in Iran waarbij man en vrouw samen zingen, dat mag blijkbaar wel. Drie onschuldige meisjes die dansen… Ik vind het ziek.’

Thomas gaat op bezoek bij de censor van de overheid die filmpjes beoordeelt. Athar grinnikt ook hier: ‘Ik vind het grappig, omdat het zo hypocriet is. Deze man mag het filmpje wel keuren, en Thomas mag het wel maken, maar de rest van de mannen mag het niet zien. Alsof die zich meteen zouden vergrijpen aan een vrouw.  Als je in Iran komt dan zie je volop dansende meisjes. Dans en ritmisch bewegen horen bij de Perzische cultuur. Het voelt alsof zij willen ontkennen dat dat ooit heeft bestaan. Het lijkt me een strijd die ze niet kunnen winnen.’

kanonnenvoer

Dat er mensen zijn die alles willen geven voor het geloof, is te zien in de rest van de aflevering. Sociale media worden door Iran en de geestelijken uitgebuit om de strijd tegen het Westen, en het martelaarschap te propageren. Het land investeert vele miljoenen in de oorlog in Syrië en Irak. ‘Iran wil zijn invloed in het Midden-Oosten vergroten. In die zin snap ik het ook wel. Het is een heel moeilijke omgeving om te begrijpen als je in Nederland bent geboren en opgegroeid; maar het is vaak eten of gegeten worden.’

Thomas gaat op bezoek bij ‘kleine Ali’, een reus met baard, die ervan droomt om martelaar te worden. Athar is onder de indruk: ‘Moet je kijken hoe groot die vent is! Hij is echt een fenomeen in Iran.’ Maar wie gaan er nu eigenlijk naar het front? ‘Ik hoor van mijn familie dat weinig mensen uit Teheran zich aansluiten. Het zijn vooral de armen en de Afghaanse mensen zonder status die als kanonnenvoer worden gebruikt. Veel mensen begrijpen de oorlog in Syrië niet. Ze zien dat veel geld dat na het opheffen van de sancties is vrijgekomen is gegaan naar de strijd. Dit is wat je veel hoort; mijn neef is werkloos, waarom wordt daar niks aan gedaan? Rouw is een heel belangrijk wapen van de islamitische revolutie; je wordt een held als je sterft en er zullen veel mensen om je rouwen.

Na afloop is Athar enthousiast: ‘Deze aflevering brengt mooi in beeld hoe er vaak vanuit religie en ideologie wordt gedacht. Hoe je zou moeten leven en hoe je aan je dood zou moeten komen als man. Maar mijn generatiegenoten zijn niet dom en geloven niet alles wat ze wordt voorgeschoteld.’

door Erik van den Berg

vijf dingen die je moet weten over Iran

► shi'a
Met 90-95 procent praktiserende Iraniërs is de Shia-tak van de islam het meest vertegenwoordigd. Het sjiisme heeft veel overeenkomsten met het soennisme, maar er zijn ook veel verschillen: in de leer, rituelen, rechtspraak, theologie en religieuze organisatie.

► Iraanse Hulk
De bekendste Iraanse strijder in Irak/Syrië is Sajad Gharibi. De gewichtheffer Gharibi woog bij uitzending in 2016 zo'n 150 kilo en staat vanwege zijn imposante spiermassa bekend als de Iraanse Hulk of de Perzische Hercules. Zijn bijnaam IS-slachter bleek onterecht.

►internet
Met 20 miljoen gebruikers is in Iran na Israël het hoogst percentage van de bevolking online. Internetgebruik groeide exposief vanaf het begin van dit millennium en was voor de Iraniërs een manier om de strikte perswetten te omzeilen. De afgelopen jaren heeft de overheid meer censuur toegepast, gericht op porno, anti-religieuze websites en sociale media.

leger
Met 2.383.000 manschappen staat Iran op nummer acht van grootste legers, maar op nummer 24 qua legeruitgaven. Deze manschappen bestaan uit de IRIA grondtroepen, het ‘klassieke’ leger, de geüniformeerde politionele macht en de Revolutionaire Garde, die met name in het leven geroepen werd om het gedachtegoed van de Islamitische revolutie te beschermen, voornamelijk tegen bedreigingen van buitenaf.

dienstplicht
De dienstplicht geldt voor mannen vanaf 18 jaar en duurt over het algemeen 24 maanden. Uitzonderingen van dienstplicht kunnen worden gemaakt voor, onder andere, jongens zonder broer met een vader ouder dan 70, homo’s en transseksuelen. Vrouwen hebben geen plicht, maar mogen wel vrijwillig het leger in. Gevangenen kunnen hun straf kwijtgescholden krijgen om tijdens oorlog mee te vechten.

muziek uit de tweede serie Onze man in Teheran

colofon

regie Roel van Broekhoven
presentatie Thomas Erdbrink
research Thomas Erdbrink, Frederique Melman, Azad Jafarian
camera Jacko van 't Hof
geluid  Rik Meier
montage Pelle Asselbergs
montage assistentie Reinier Zoutendijk
productie Iran Meisam Jebelli, Daisy Mohr
beeldresearch Barbara Kist
kleurcorrectie Gerhard van der Beek
geluidsmixage Joost Oskamp
productie  Nicole Frints
productie-assistentie Thomas Greven, Emma Magre
met dank aan  Newsha Tavakolian
advertentie