Balsem voor de ziel

een column van Chris Kijne

, Chris Kijne

Balsem voor de ziel

een column van Chris Kijne

Chris Kijne ,

Als journalist zakt de moed je soms in de schoenen. Voor Chris Kijne kwam een lezing van historicus Timothy Snyder daarom precies op het goede moment.

Chris Kijne

Chris Kijne

Hoe het u vergaat weet ik niet, want ik ontmoet wel eens mensen die nergens last van hebben. Maar ik ben een kind van de wederopbouw, van het dat-nooit-meer-sentiment van de WO II-generatie, van het vooruitgangs- en bevrijdingsoptimisme van de jaren zestig en zeventig en het rotsvaste geloof dat de democratische wereldorde van de tweede helft van de vorige eeuw een grote sprong voorwaarts was in de ontwikkeling van onze aanwezigheid hier op de planeet.

En ik maak me best zorgen, de laatste tijd.

Ik weet ook wel: op die vooral door de overwinnaars van de diezelfde laatste wereldoorlog bepaalde orde valt veel aan te merken. En ook in de afgelopen vijftig, zestig jaar hebben we best voor hete vuren gestaan, qua Koude Oorlog die af en toe behoorlijk warm werd. En tijdens de genocides die vanuit een minder eurocentrisch perspectief net zo ingrijpend moeten zijn geweest als de Tweede Wereldoorlog.

Maar toch: parlementaire democratie, vrijheid van meningsuiting, persvrijheid, een onafhankelijke rechterlijke macht, een min of meer functionerende internationale orde gebaseerd op mensenrechten, het leek me nog steeds vooruitgang. Ik zag het als een manier om de wereld in te richten, die alleen maar beter, rechtvaardiger en inclusiever zou worden.

En de mate waarin dat model de laatste jaren onder druk staat en soms al daadwerkelijk wordt afgebroken: zo zorgelijk heb ik het in mijn leven nog niet meegemaakt.

VVD-CDA discussie

Daar kwam recentelijk nog iets bij, iets beroepsmatigs. Wanneer ik probeerde als journalist te laten zien dat het gebeurde, dat ondergraven, in de Verenigde Staten, of hier in Europa in Hongarije of in Polen, klonken er luide stemmen die precies dát diskwalificeerden als ondemocratisch. Die probeerden van het debat over Trump, of Orban of Kaczynsky , een soort enerzijds, anderzijds-ding te maken. Een soort VVD-CDA-discussie: je kan het met de een eens zijn of met de ander.

En die, wanneer je genoemde heren duidde als een bedreiging voor de democratie, heel hard roepen dat je een propagandist bent, een onbetrouwbare vazal van de per definitie foute publieke omroep. MSM, immers.

In dat soort tijden is het héél prettig wanneer er iemand op staat van formidabel intellectueel niveau die de dreiging onderkent en analyseert. Die vervolgens een feilloos instrument aanreikt om in deze moreel verwarrende tijden het roer recht te houden. En die als afsluiting van zijn analyse een tubetje troost voor de gekwelde journalist uit zijn zak tovert.

lees ook: De waarheid in pacht

In deze column uit maart beschrijft Chris Kijne hoe hij in een Twitter-wormgat terecht kwam, waar alleen bepaalde mensen recht van spreken hebben. Volgens hen, althans.

Lees verder →

Timothy Snyder

De avond, op dinsdag 13 november jongstleden, in het Amsterdamse debatcentrum De Balie met Timothy Snyder, bracht precies dat. Snyder, hoogleraar geschiedenis aan Yale en gespecialiseerd in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en Oost-Europa, maakte naam met zijn boek Bloodlands. Daarin combineert hij beide specialisaties in een gruwelijke beschrijving van het slagveld dat Europa was tussen Berlijn en Moskou in de eerste helft van de twintigste eeuw. Veertien miljoen mensen werden er vermoord door Stalin en Hitler. Sindsdien is Snyder in zijn werk steeds verder opgeschoven richting heden, met als laatste resultaat zijn boek The Road to Unfreedom: Russia, Europe, America.

In zijn lezing, gebaseerd op dat boek, gaf Snyder een glashelder beeld van Poetins Rusland, waar het volk, met harde dan wel zachte hand, wordt weggeleid van de democratische beweging die na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie leek ingezet. Schetste hij Trumps Amerika waar soortgelijke tendensen waarneembaar zijn – op de vraag van gespreksleider Eelco Bosch van Rosenthal of Trump een fascist is, antwoordde hij: ‘Let me put it this way: he’s not éven a fascist,’ wijzend op het feit dat de president wel een aantal kenmerken vertoont, maar er ook enkele ontbeert, zoals een goed georganiseerde partij en knokploegen op straat. En beschreef hij de middenpositie die Europa inneemt en de verantwoordelijkheid die dat voor ons met zich meebrengt.

Noem hem alarmistisch of een doemdenker, maar doe me een lol: bekijk de lezing of lees het boek. En think again.

‘Ja maar hullie doen het ook!’ Ja, en? Vinden we wat ze doen verkeerd? Dan benoemen en veroordelen we het toch? Probeer het uit. Het werkt.

Chris Kijne

Toen het publiek vragen mocht stellen, stond er een mevrouw op met, meen ik, een Russisch accent. Ze had zich gestoord aan de spijkerharde kritiek van Snyder op de Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen, die volgens hem rechtstreeks de uitverkiezing van Trump tot gevolg heeft gehad.

‘Want,’ zei de vrouw, ‘met hoeveel verkiezingen heeft Amerika zich al niet bemoeid?’

‘Ah, juist,’ antwoordde Snyder, ‘mag ik een tegenvraag stellen? Vindt u het goed of verkeerd wanneer landen zich inmengen in andermans verkiezingen?’

De vrouw vond het verkeerd.

‘Laten we dan even een stapje terug doen. Laten we even teruggaan naar het ethische uitgangspunt waar het om draait. Namelijk dat je je niet hebt te bemoeien met verkiezingen in andere landen. Van daaruit beoordeel ik wat er gebeurt, en dan zie ik dat Rusland dat recent op grote schaal heeft gedaan in de VS. Dus daar spreek ik me tegen uit.’

whataboutismes

Het was het helderste instrument tegen alle whataboutismes die ik de afgelopen tijd in mijn Twittertijdlijn heb zien langskomen. ‘Ja maar hullie doen het ook!’ Ja, en? Vinden we wat ze doen verkeerd? Dan benoemen en veroordelen we het toch?

Probeer het uit. Het werkt.

Tot slot verbond hij deze morele handleiding aan de taak van journalisten. Hij noemt ze de helden van onze tijd en van levensbelang voor het bewaken van de democratie.

Helden lijkt me onzin, althans in het paradijselijke Nederland. Maar zijn oproep om je als journalist niets aan te trekken van al het geroep en geschreeuw over partijdigheid of vooroordeel, over MSM of anderszins, maar steeds die stap terug te blijven doen naar het ethische uitgangspunt en van daaruit te blijven rapporteren wat je denkt te zien: het was balsem voor mijn ziel.

advertentie