Overheden verzamelen gegevens over burgers en gebruiken die gegevens om deze zelfde burgers te controleren. Sinds het discriminerende algoritme van de toeslagenaffaire weten we dat dit niet zonder gevaren is. Duizenden ouders belandden - vaak onterecht - in de kaartenbak van de afdeling fraudeopsporing.

Maar welke andere overheidsdiensten maken gebruik van dit soort methoden? En op basis van welke kenmerken wordt bepaald dat de ene burger wel een gevaar of een potentiële fraudeur is en de andere niet? Wat weet zij eigenlijk allemaal van ons? En hoe gaat zij met onze informatie om? Welke toepassingen zijn er behalve fraudecontrole bijvoorbeeld nog meer? 


Allemaal vragen die Argos ertoe brachten om samen met de onderzoeksjournalistieke organisatie Lighthouse Reports de overheid op grote schaal te bevragen, gebruikmakend van de Wet open overheid. De resultaten vindt u in dit dossier.

 

Heb je een tip?

Kun je bijdragen aan de voortgang van dit onderzoek, vanuit je vakgebied, of heb je een tip. Deel het met de redactie.

Alle verhalen

2023

Toch geen fraudeur

Jarenlang onterecht bestempeld als fraudeur: ‘Ik heb alles altijd naar eer en geweten gedaan’

25-01-2023

Tot vorig jaar maakten nog zeker vijf gemeenten gebruik van de zogenoemde ‘fraudescorekaart’: een algoritme dat mensen wel of niet zou bestempelen als fraudeur. Naar aanleiding van eerder onderzoek van Argos richtte de vakbond FNV in juli 2022 een meldpunt op voor mensen die meenden slachtoffer te zijn geworden van deze fraudescorekaart. Een van de mensen die zich daar meldde, is Anne Marie Appeldoorn.

FNV doet aangifte tegen vijf gemeenten om omstreden ‘fraudescorekaart’

21-01-2023

Vakbond FNV heeft aangifte gedaan bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) tegen vijf gemeenten die nog tot vorig jaar gebruikt maakten van de omstreden ‘fraudescorekaart’. Het gaat om de gemeenten Nieuwegein, Houten, IJsselstein, Lopik en Veenendaal, die ondanks waarschuwingen doorgingen met het gebruiken van dit algoritme dat mensen risicoscores geeft op basis van 20 jaar oude gegevens.

Toch geen fraudeur

21-01-2023

Je komt bij het loket om bijstand aan te vragen en nadat je de nodige vragen hebt beantwoord, zegt de gemeenteambtenaar: u ziet er best aardig uit, maar we verdenken u van fraude. Twee uur later staat de sociale recherche in je huis en trekt alle laden en kastjes open.

2022

Een glazen bol voor fraude en leefbaarheid

Achter de voordeur met de fraudevoorspellingen van de overheid

24-12-2022

Je woont in een buurt met problemen en een team fraudecontroleurs van de overheid komt onaangekondigd aan de deur, want je bent geselecteerd voor een huisbezoek. Ze vertellen je niet dat je in beeld bent gekomen omdat uit de data blijkt dat je sinds een tijdje een alleenstaande moeder bent, je woning behoorlijk groot is voor iemand met een bijstandsuitkering en iemand een melding over je heeft gedaan. 

In arme wijken voorspelt de overheid nog altijd fraude

20-12-2022

De overheid voorspelt na het verbod op het ‘sleepnet’ SyRI nog altijd fraude op adressen in sociaal-economisch zwakkere wijken. Argos en Lighthouse Reports deden onderzoek naar de methode, waarbij gemeenten en instanties als Belastingdienst, UWV en politie risicosignalen delen. ‘Dit gaat over een overheid die zoveel van je afweet dat die altijd iets kan vinden.’

Argos op tv: Een glazen bol voor fraude en leefbaarheid

20-12-2022

De overheid voorspelt met behulp van schimmige methodes fraude en misstanden in sociaal-economisch zwakkere wijken, naar eigen zeggen om de leefbaarheid te verbeteren. Hoe werkt die ‘glazen bol’? Kan deze methode waarbij instanties als Belastingdienst, UWV, politie en gemeenten privacygevoelige gegevens delen eigenlijk wel door de beugel?

Organisaties achter SyRI-verbod spannen nieuwe rechtszaak aan om profileren burgers

20-12-2022

Een coalitie van maatschappelijke organisaties begint een rechtszaak tegen de manier waarop de overheid burgers profileert om socialezekerheidsfraude op te sporen in wijken met veel uitkeringen. Aanleiding is nieuw onderzoek van Argos en Lighthouse Reports.

Onzichtbare muren

Een onzichtbare muur

11-06-2022

Said uit Gouda merkt vanaf 2018 dat zijn leven ingrijpend verandert. De politie heeft ongebruikelijk veel belangstelling voor hem en buitenlandse reizen leveren hem steeds grotere problemen op. 

Verstrikt in het web van de terrorisme-aanpak

11-06-2022

Burgers die problemen ondervinden doordat informatie over hen is gedeeld in het kader van terrorismebestrijding, kunnen zelfs als zij onschuldig blijken te zijn nauwelijks worden geholpen. ‘Als het woord terrorisme valt, ligt de lat om informatie te delen heel erg laag. En de lat om mensen uit systemen te halen, die ligt dan heel hoog’, zeggen advocaten.

 

Argos op tv: onzichtbare muren

29-09-2022

Niets wijst erop dat ze ooit iets te maken hebben gehad met terrorisme, ze worden daar ook niet van verdacht en hebben geen crimineel verleden. Toch worden gewone burgers op reis voor vakantie of werk de toegang geweigerd of zelfs vastgezet op luchthavens in het buitenland, omdat ze een gevaar zouden zijn. Wat ze hebben misdaan, krijgen ze niet te horen.

Bijstandsfraudebingo

25-06-2022

Een verboden overheidsalgoritme dat bijstandsfraude voorspelde maar in 2020 zou zijn afgeschaft, blijkt toch nog in gebruik bij een aantal gemeenten. Met een Wob-verzoek kregen Argos en Lighthouse Reports bovendien deze zogeheten fraudescorekaart zelf in handen. Woonwagenbewoner? Zevenhonderd punten.

Het geautomatiseerde wantrouwen van de overheid

07-05-2022

Hoe bepaalt de overheid wie een potentiële fraudeur is en wie niet? Die vraag houdt ons bij Argos al een tijdje bezig. Sinds de toeslagenaffaire weten we dat geautomatiseerde risicoprofielen zelf ook niet zonder risico zijn. Duizenden ouders belandden in de kaartenbak van de afdeling fraudeopsporing. Afkomst of een laag inkomen konden daarin een rol spelen.

IND registreerde afkomst voor risicoprofilering

07-05-2022

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft jarenlang de afkomst van het bestuur van duizenden bedrijven geregistreerd in risicoprofielen om fraude tegen te gaan. De gedachte: een niet-westerse achtergrond geeft een grotere neiging tot regelovertreding. Al in 2017 werd intern gesteld dat sprake was van etnisch profileren en dat de statistische onderbouwing niet voldeed, maar toch bleef het systeem in gebruik.

2021

Het Rotterdamse algoritme dat naar bijstandsfraude speurt

‘Burger heeft recht op transparantie over algoritme'

18-12-2021

De gemeente Rotterdam gebruikt een algoritme om bijstandsfraude te voorspellen. Hierin wogen kenmerken als geslacht, wijk, taal en zelfs indicaties van psychische en financiële problemen mee voor een risicoscore. Inmiddels past Rotterdam het model aan en is de gemeente open over de werking. Argos vroeg verantwoordelijk wethouder Richard Moti (Werk en Inkomen) naar zijn overwegingen.

In het vizier van het Rotterdamse bijstandsfraude-algoritme?

18-12-2022

Rotterdam gebruikt een algoritme om bijstandsfraude te voorspellen en kende jarenlang risicoscores toe op basis van bijvoorbeeld geslacht, woonwijk, taal en zelfs indicaties van psychische en financiële problemen. Hoewel er volgens de gemeente geen sprake is van oververtegenwoordiging van mannen, vrouwen of bepaalde wijken, blijkt uit cijfers dat daar nog wel vragen over zijn te stellen.

In het vizier van het algoritme

18-12-2021

De overheid gebruikt algoritmes om te voorspellen of iemand misschien fraudeert. Dat dit mis kan gaan weten we inmiddels van de Toeslagenaffaire: er bleek sprake van discriminatie van mensen met een tweede nationaliteit en vooral mensen met lage inkomens werden op de korrel genomen.

2020

Datahonger te lijf met de AVG. Werkt dat?

30-05-2020

Instellingen en bedrijven verzamelen steeds meer data van burgers en consumenten. Sinds 25 mei 2018 is Europese wetgeving van kracht die allerlei voorwaarden en beperkingen stelt aan die datahonger, de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Dit om Big Brother-achtige toestanden te voorkomen. Zo moeten de verzamelingen van persoonsgegevens aan controleerbare doelstellingen voldoen en goed worden afgeschermd tegen oneigenlijk gebruik. En de inzagemogelijkheden voor burger zijn verbeterd, om fouten te kunnen corrigeren. 

2018

‘Badmeester wat weet u van mij?’

28-04-2018

Het wordt steeds makkelijker om gegevens op te slaan en te delen. Onze medische geschiedenis, onze locatiegegevens, informatie over ons leesgedrag, ons koopgedrag, onze vrienden, ons liefdesleven… het is allemaal opgeslagen op servers in binnen- en buitenland. Volgens de wet mogen die persoonsgegevens niet zomaar door iedereen gedeeld en gebruikt worden, maar in de praktijk wordt nauwelijks gecontroleerd welke data organisaties verzamelen en hoe ze er vervolgens mee omgaan.

Blijf op de hoogte