Op deze pagina vind je de digitale versie van het VPRO jaaroverzicht van 2021. Op zoek naar specifieke informatie? Raadpleeg hieronder de inhoudsopgave.

inleiding

verhalen die ons verder helpen

Het is eind maart 2022 en de wrede oorlog die Rusland ontketent in Oekraïne is niet uit het dagelijkse leven weg te slaan. Het leed van de burgerslachtoffers en de miljoenen vluchtelingen, de absurditeit van de vernietiging, de verwarring en het ongeloof dat dit echt gebeurt zet alles in een ander daglicht. We voelen allemaal pijn en medeleven bij het kwaad dat zich in Oekraïne ontrolt.

Op een moment als dit volgt alles en iedereen het nieuws en de gebeurtenissen op de voet. We tonen ons solidair, organiseren steun en hulp. Ook de VPRO verslaat en duidt de gebeurtenissen zo goed mogelijk. In Bureau Buitenland, OVT, Buitenhof en De avondshowFrontlinie, onze documentaires en Tegenlicht zoeken verdieping. De Gids en de Nieuwsbrief kleuren blauw en geel. We voeren campagne voor Free Press Unlimited dat de vrije pers in Oekraïne, Rusland en Belarus steunt. Alleen onafhankelijke journalisten kunnen gaten slaan in propaganda, nepnieuws en oorlogsretoriek.

Lennart van der Meulen

meer hoofdthema's

De oorlog in Oekraïne doet haast vergeten dat ons leven twee jaar lang werd gedomineerd door de coronapandemie die alles wat we hadden opgebouwd ontregelde en infecteerde. Ook in 2021 droogde de stroom aan berichten, analyses en meningen over de pandemie bepaald niet op. De langste kabinetsformatie ooit en de verruwing van de politiek was een tweede hoofdthema van 2021. De enorme commotie over de VPRO-documentaire over Sigrid Kaag deed ons meer dan ooit beseffen dat we als mediaorganisatie iedere schijn van beïnvloeding moeten voorkomen en onze journalistieke onafhankelijkheid moeten borgen. We zijn wijzer en sterker uit die crisis gekomen.

inspireren met een goed verhaal

Gelukkig wist de VPRO zich in 2021 ook regelmatig te onttrekken aan de dominante en alles verzengende mediahypes. Onze makers gingen nadrukkelijk op zoek naar de verhalen en mensen die tijdens crises het spotlicht verdienen. Verhalen die hoop bieden, die onze zinnen verzetten, die aandacht vragen voor andere frontlinies, nieuwe inzichten, kansen en oplossingen.

Juist in tijden van grote problemen en uitdagingen moeten we op zoek naar verhalen die ons verder helpen. Met een serie als 100 dagen in je hoofd, het nieuwe boekenprogramma Brommer op zee of de actiedocumentaire Reaction. En leggen we ons oor te luisteren bij mensen die inspireren met een goed verhaal. Bij Zomer- en Wintergasten als Alfred Birney en Grayson Perry.

Juist in slechte tijden zijn dat onze sterkste wapens in de strijd. Nieuwe perspectieven schetsen en de kracht van verbeelding inzetten. Een podium geven aan nieuwsgierigheid, pionierslust, wilskracht, vakmanschap en creativiteit. Niet tegen beter weten in maar door steeds weer laten zien dat er alternatieven zijn. In dit jaaroverzicht doen wij verslag van die creatieve slagkracht. Met grote dank en een diepe buiging voor iedereen die daar opnieuw een bijdrage aan heeft geleverd.

Lennart van der Meulen
Directeur VPRO




voorwoord

veerkracht

Een tweede coronajaar verder, en terugkijkend lijkt het nog steeds onwerkelijk. Maar de VPRO heeft ook in 2021 de rug gerecht en, waar mogelijk, van de nood een deugd gemaakt. Begin 2022 mocht eindelijk weer wat niet mocht. Opluchting. Heel even maar, want toen diende de oorlog zich aan. Hoe onwerkelijk kan onwerkelijk zijn. Een dystopische film.

Natuurlijk ging en gaat de VPRO door. Veerkracht en hernieuwde energie, daar draaide het om het afgelopen jaar. Het publiek heeft kunnen genieten van een rijk gevuld VPRO-jaar. Van diepgravende journalistiek tot maatschappelijk ‘dicht op de huid’, van vrolijk boekenfestijn tot onderscheidende kindertelevisie. Enkele van deze fantastische programma’s passeren de revue in dit jaaroverzicht. Zoals 100 dagen in je hoofd, waarin we meegenomen worden in het leven van de bewoners van een GGZ-kliniek. Of prijswinnende documentaires zoals Jason (IDFA award), de aan veertien landen verkochte documentaireserie Het Zaad van Karbaat of de eveneens prijswinnende podcast De Deventer Mediazaak

Meer dan ooit voelde de VPRO zich het afgelopen jaar geroepen om achter façades en barricades te kijken en verhalen te vertellen die ertoe doen. Authentiek, actueel, relevant en onthullend. De grote lijnen en verbanden, maar ook de waan van de dag en de waanzin van de enkeling. Er is nog zo veel tegen het licht te houden.

Marise Voskens

'Meer dan ooit voelde de VPRO zich het afgelopen jaar geroepen om achter façades en barricades te kijken en verhalen te vertellen die ertoe doen.'

Marise Voskens

zelfreflectie

Er waren ook momenten van zelfreflectie. In de zomer werd onze journalistieke integriteit ineens in twijfel getrokken. De raad van toezicht heeft een en ander op gepaste afstand gevolgd en gezien dat de VPRO ook op punten die de eigen ziel raken, de nodige flexibiliteit in huis heeft, leert en beweegt.

We richten de blik naar voren, in een nieuwe concessieperiode waarbij het meerjarenplan Uitgesproken inclusief richting geeft. Met als belangrijke basis de gezamenlijke erkenning voor VPRO-HUMAN. Na jaren voorbereiding trekken VPRO en Human sinds 1 januari 2022 op als samenwerkingsomroep. Het vrijzinnige gedachtegoed blijft zo, zij aan zij met de humanistische visie, zichtbaar en hoorbaar binnen de publieke omroep.

De raad van toezicht heeft de gang van zaken bij de VPRO achter de schermen kritisch gevolgd en heeft met waardering gezien hoe de VPRO mogelijkheden blijft creëren en zich blijft ontwikkelen.

Alle eer komt hierbij de medewerkers toe. Onze dank en complimenten aan eenieder! En de VPRO gaat verder, richting zijn 100-jarig bestaan. Vastbesloten de ambities waar te maken. Aan inspiratie en verhalen immers geen gebrek.

Marise Voskens
Voorzitter raad van toezicht VPRO



'het was een prachtig avontuur'

Ggz-manager Annemiek de Wit was mentor van Tim den Besten en Nicolaas Veul in het programma 100 dagen in je hoofd. Nu, bijna een jaar later, mist het team van de Eindhovense psychiatrische kliniek de twee stagiairs nog steeds.

Hoe doe je dat eigenlijk, twee televisiemakers annex bijzonder stagiairs begeleiden in een psychiatrische kliniek?
‘Wat het voornamelijk inhield is dat ik samen met hen reflecteerde op hun werk tijdens de stage. Dan vertelden ze in eerste instantie altijd dat het goed ging, en daarna kwamen de verhalen. Voornamelijk over zaken in hun eigen leerproces; dingen waar ze over twijfelden of die confronterend voor ze waren. Dat proces begeleidde ik van een afstandje.’

En lijkt dat een beetje op wat je normaal gesproken doet, als de camera’s uitstaan?
‘Gedeeltelijk. Ik ben manager van een aantal afdelingen, dus ik ben dagelijks bezig met hoe we onze zorg beter kunnen maken. We hebben namelijk nog wel wat stappen te zetten, vind ik, als het om onze kijk op psychische gezondheid gaat. Maar die camera, die voelde ik al vrij snel niet meer, hoor. Het is wat het is en ik ben wie ik ben. Dat ligt ook aan de bescheiden manier waarop Maarten (Slagboom, eindredacteur) en zijn team zich opstelden. Ik was voornamelijk geïnteresseerd in hoe de jongens het deden. Die camera was eigenlijk alleen vervelend als ik de geluidjes van mijn iPad was vergeten uit te zetten. Dan moest alles opnieuw.’

We hebben nog heel wat stappen te zetten, zeg je. Waarom vind je dat?
‘De ggz is ooit in de medische hoek beland en dus wordt er heel medisch naar gekeken. Ergens is dat prima, want de hersenen zijn ook gewoon een orgaan, maar aan de andere kant zouden we wat dat betreft ook wel eens naar andere culturen mogen kijken.'

'Als je visioenen hebt vinden wij iemand psychotisch, maar in Afrika word je de sjamaan en in Tibet een hoge monnik. Wij zeggen dan: er is iets met jou aan de hand. Maar het is een normaal fenomeen van ons menszijn.’

Hoe komen we van die stigma’s af?
‘Alles wat je beter leert kennen, ga je vanzelf minder vervelend vinden. Dat was mijn grootste drijfveer om mee te doen aan 100 dagen in je hoofd. De mensen die normaal gesproken niet verder komen dan ons landgoed hebben nu een gezicht gekregen. Kijk naar Mursal, die in de eerste aflevering poep aan de muur smeert en in de laatste een afscheidskaartje van Nicolaas krijgt. Stralend van geluk, omdat iemand aandacht aan hem besteedt. Dan is die poep opeens helemaal niet meer relevant. Tim en Nicolaas waren echt onderdeel van het geheel en de camera’s daardoor ook. Dat maakt het integer, omdat je van binnenuit naar de verhalen kijkt. Toen de VPRO bij ons aanklopte, was dat wat ik hoopte te bereiken. Wij vinden dat dat doel behaald is.’

Ziet jouw eigen leven binnen de muren van de kliniek er nu anders uit, na die 100 dagen?
‘Ik ben mijn werk niet anders gaan doen, maar ik heb wel met heel veel bewondering naar mijn collega’s gekeken. Als ik zie met hoe veel compassie zij hun werk doen, dan ben ik best een beetje trots op ons vak. Het was een prachtig avontuur en ik had het niet willen missen. Het is nu ongeveer een jaar geleden dat de jongens er waren en het leuke is: we hebben nog steeds een beetje heimwee naar ze.’






programmering

jonger, meer divers en dichterbij

De VPRO wil relevant zijn voor de hele Nederlandse samenleving. Daarom is het zaak om als omroep én als organisatie te verjongen en diverser te worden. Hierbij een overzicht van enkele activiteiten en initiatieven die we in 2021 hebben ingezet die hieraan bijdragen.

een jongere vpro

De cijfers liegen er niet om: het gemiddelde VPRO-lid is al snel ouder dan zestig jaar. Maar de VPRO neemt een bijzondere plek in het Nederlandse medialandschap in: we hebben een onderscheidende vrijzinnige visie en willen een ander geluid laten horen. En dat is niet alleen relevant voor ouderen, maar óók voor jongeren. Daarom wil de VPRO aansluiting zoeken bij een jongere generatie, zonder de bestaande leden van ons te vervreemden.

Vrijzinnig, stoutmoedig en grensverleggend: dat is wat de VPRO typeert. Geen eenvoudige opgave, want waar die grenzen liggen is niet eenduidig en ze liggen ook zeker niet vast. De wereld verandert in rap tempo. Wat vroeger grensverleggend was, kan nu óf algemeen geaccepteerd óf juist not done zijn. Dat is de zoektocht waar we als VPRO voor staan: hoe blijven we vrijzinnig én bewegen we tegelijkertijd mee met de verschuivende grenzen?

Het goede nieuws is, dat veel jongeren dat vrijzinnige weten te waarderen. We trekken steeds meer jonge makers aan, die bijvoorbeeld podcasts of korte documentaires bij ons maken. VPRO Dorst is een bewezen kweekvijver voor jong talent. Het afgelopen jaar leverde dat weer een inspirerende lichting op uit het Dorst Pitch-traject, waar drie mooie producties uit voortkwamen: Making a Mocro van Mo Jouhri, Liever Kroes van Nelly Dos Reis en Bims in de lobby van Karim Khamis en George Adegite.

Middels onze programmering op tv, radio, online en in podcasts, bracht de VPRO ook vorig jaar weer verschillende programma’s gericht op een jonger publiek. Bijvoorbeeld rond de Tweede Kamerverkiezingen met de politieke podcast Polititia en de tweede reeks van House of Politics, portretten van prominente politici in hun thuisomgeving. Ook Arjen Lubach bracht een satirische remix van de verkiezingsweken; Lubach is sowieso een belangrijke troef in het bereiken van een jonger publiek.

Daniël van de Poppe en Titia Hoogendoorn Polititia

Bims in de lobby

meer diversiteit

Om relevant te blijven, moet de VPRO niet alleen een jonger, maar ook een diverser publiek aanspreken. Alleen zo word je als omroep een goede afspiegeling van de maatschappij, zeker van de verstedelijkte samenleving waar de meeste leden wonen en waar het percentage mensen met een niet-westerse of bi-culturele achtergrond sterk is toegenomen. De behoefte aan meer diversiteit speelt al langer, er wordt nu serieus werk van gemaakt.

Qua personeelsbestand streeft de VPRO ernaar dat binnen zes jaar één op de zes medewerkers een niet-westerse of bi-culturele achtergrond heeft. Om dat te bereiken is in 2021 de diversiteit van de programmering en het personeelsbestand op een verantwoorde manier gemeten. Dat ging overigens niet zonder discussie: het is niet gemakkelijk om mensen en afdelingen langs de meetlat van diversiteit te leggen. Het lukt alleen om dat streefcijfer te halen en te zien of je vooruitgang boekt als je weet waar je nu staat.

Als het gaat over je aannamebeleid heb je ook een afweging te maken. Je wilt niet alleen mensen aannemen op basis van kleur of achtergrond, daarmee doe je de organisatie én de persoon in kwestie tekort. Maar het argument ‘we kiezen voor kwaliteit’ gaat ook niet op. Want als dat een te homogeen (wit) team oplevert, mis je de pluriformiteit die nodig is om de verhalen te vertellen die een goede afspiegeling van de maatschappij vormen en waarmee je een breed en divers publiek kan bereiken.

ambassadeursgroep

Omdat diversiteit en inclusie niet enkel een beleidszaak is, maar een zaak waar iedere medewerker mee te maken heeft en aan kan bijdragen, is binnen de VPRO een ambassadeursgroep opgericht. Een groep betrokken medewerkers uit alle onderdelen van de organisatie die op regelmatige basis samenkomen. Zij wisselen ervaringen uit, organiseren workshops en overleggen over concrete kwesties op programmaniveau. Daarnaast informeren en inspireren zij de rest van hun collega’s via het intranet en bijeenkomsten.

Het afgelopen jaar heeft de groep onder meer een hand-out over diversiteit gemaakt met praktische tips voor collega’s. Zo’n ambassadeursgroep helpt om het onderwerp levend te houden. Binnen de VPRO bestaat een grote behoefte aan meer diversiteit, maar tussen droom en daad staan soms regels en praktische bezwaren in de weg. De ambassadeurs vormen een belangrijke schakel om dat soort barrières te signaleren en mee te zoeken naar manieren om ze weg te nemen.

programmering

Er komt steeds meer diversiteit in de groep makers waarmee de VPRO werkt, en dat heeft duidelijk zijn weerslag in de producties. Het afgelopen jaar is bijvoorbeeld Danny Ghosen erbij gekomen, die in Danny’s wereld programma’s maakt die vrijwel altijd buiten de directe belevingswereld van het gemiddelde VPRO-publiek liggen. Dat geldt ook voor journalist en documentairemaker Sakir Khader, die in 2021 de documentaire Obada maakte.

Op de radio is iets vergelijkbaars aan de gang. Nog maar een paar jaar geleden speelde de discussie over de ‘jongetjesradio’ bij NPO 3FM. Maar inmiddels wordt de VPRO daar vertegenwoordigd door drie vrouwen: Eva Cleven, Eva Koreman en Sagid Carter. En dat hoor je terug in de gasten en de aanpak van de programma’s.

De podcast Geen kleine man van AudioCollectief SCHIK gaat over hoe de farmaceutische industrie nog altijd veel te veel mannen als referentie neemt. Vrouwen worden daar nog te vaak behandeld alsof ze een ‘kleine man’ zijn. De online serie Maandverbond wilde het gesprek over de hormonale cyclus openen en meer kennis delen over de werking van hormonen op het lichaam. Dit online project speelde zich gedurende 28 dagen - niet toevallig de duur van een gemiddelde menstruatiecyclus - af op 28 Telegram-kanalen, synchroon aan de cyclus van de deelnemer. Maandverbond werd in Potsdam bekroond met de Prix Europa.

Soms zijn diversiteit en inclusie de onderwerpen van onze programma’s, zoals bij Black Lives Matter, een jaar later. Nog belangrijker is het om te zorgen dat onze gezichten een afspiegeling vormen van de samenleving. Iemand van kleur of iemand die zich bijvoorbeeld als non-binair identificeert maakt bij de VPRO programma’s over de onderwerpen die hen aan het hart gaan, niet enkel over (hun) identiteit of emancipatiestrijd. Een voorbeeld hiervan is een programma als Koken met konijnen, gepresenteerd door Diederik en Ayrton: beiden queer, één met een Surinaamse achtergrond en de ander identificeert zich als non-binair persoon. In dit jeugdprogramma gaat het geen moment over hun geaardheid of achtergrond: het gaat om de huisdieren en hun baasjes. Op die manier dragen onze programma’s bij aan de emancipatie.

Obada Kheireddin
3Lab: Obada

Ayrton Fraenk & Diederik Kreike
Koken met konijnen

van omroep naar dialoog

Een derde poot waarmee de VPRO zich steviger in de samenleving wil nestelen is het aanhalen van de band met het publiek en de leden. Van oudsher is bij de omroepen sprake van éénrichtingsverkeer waarbij ‘Hilversum’ bepaalt wat interessant is. Alleen al het woord ‘uitzending’ zegt wat dat betreft genoeg. Dat is niet meer van deze tijd en daarom gaat de VPRO steeds meer de dialoog aan met het publiek. Met initiatieven zoals de boekenclub van Brommer op zee en de oproepen voor publieksparticipatie die Argos doet, bijvoorbeeld om klimaatverandering te onderzoeken.

Naast online interactie helpt ook fysiek samenkomen de kloof tussen programmamakers en publiek te verkleinen. Zo organiseert VPRO Tegenlicht al jaren rond iedere uitzending op meerdere locaties een Meet Up, onder meer in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam en in de Bibliotheek Utrecht. Vanwege corona vonden deze Meet Ups in 2021 vaak online plaats.

Andere events waar we in contact zijn met ons publiek zijn bijvoorbeeld de uitzendingen van OVT in de Maand van de Geschiedenis en de VPRO-(p)reviewdagen op het IDFA, die vorig jaar ondanks de coronamaatregelen gelukkig doorgingen.

uitzendkracht

De driekoppige VPRO-hoofdredactie zou het liefst álle programma’s noemen in een terugblik op 2021, maar dat zijn er te veel. Daarom koos VPRO Gids-redacteur Hugo Hoes uit het rijke aanbod zelf een dozijn titels voor een nabeschouwing met Anouk Kamminga, Sarah Sylbing en Willem van Zeeland.


Laten we over de grens beginnen. Bureau Buitenland, daar is wat veranderd.
Willem:
‘Met Sophie Derkzen is er een nieuwe presentator bijgekomen en op 1 januari dit jaar is Tim de Wit daar begonnen. Tegelijkertijd is het tijdslot naar de middag gegaan. Dat is eigenlijk 2022, maar het gesprek daarover om dat middagslot binnen te krijgen heeft zich vorig jaar afgespeeld. De middag is een betere uitzendtijd. Het is een mooie beloning voor het programma en uit de cijfers blijkt dat er nu drie keer zoveel luisteraars zijn.’

Heb je hard moeten vechten voor deze plek?
Willem:
‘Het eerlijke antwoord is dat we het in de schoot geworpen hebben gekregen en dat ik het gevecht hiervoor al bijna had opgegeven. Wij vinden buitenland belangrijk en wilden al een tijdje een beter en ook langer slot. We hadden het geluk dat men NPO Radio 1 anders wilde gaan indelen en opeens paste dat in de nieuwe opzet van de zender. Meer afwisseling tussen blokken kort snel nieuws en rustige momenten met verdieping. Variatie voor als je de hele dag naar die zender luistert. Een nieuwe manier van denken waardoor Bureau Buitenland in de middagprogrammering past.’

Goed nieuws dus. Brieven aan de rest van Spanje.
Sarah:
‘Van Stef Biemans. Het vervolg op Brieven aan Andalusië waarmee hij nog de Zilveren Nipkowschijf heeft gewonnen. Wat ik echt te gek aan hem vind is dat hij altijd zo’n bijzondere vorm weet te vinden.’
Anouk: ‘Deze brievenvorm werkte als een trein. Hij schreef naast brieven aan inwoners van Andalusië, ook een brief aan de kijkers. Hij kreeg ruim 300 brieven terug, die hij allemaal persoonlijk heeft beantwoord. Het heeft veel kijkers geraakt.’
Willem: ‘Mooi ook hoe hij het persoonlijke met het politieke vermengt. Zo kwamen er families aan het woord die gespleten werden door de heftige ETA-strijd voor onafhankelijkheid.’
Sarah: ‘Ook in die zin is Stef een maker om te koesteren, want hij is heel goed in vorm en inhoud combineren. Vertrekken vanuit de inhoud en daar een vorm bij zoeken die dat -ondersteunt.’

Tim de Wit & Sophie Derkzen
Bureau Buitenland

Stef Biemans
Brieven aan de rest van Spanje

‘Ik heb gehoord dat de Nipkowschijf er mede voor heeft gezorgd dat Brieven aan Andalusië een vervolg heeft gekregen. Die onderscheiding creëerde een nieuw momentum en heeft het wel een duwtje gegeven.’

willem van Zeeland

Wat heb je aan de Zilveren Nipkowschijf?
Willem:
‘Ik heb gehoord dat de Nipkowschijf er mede voor heeft gezorgd dat Brieven aan Andalusië een vervolg heeft gekregen. Die onderscheiding creëerde een nieuw momentum en heeft het wel een duwtje gegeven.’
Sarah: ‘Het is voor een televisiemaker het hoogst haalbare om te winnen.’
Anouk: ‘Nog steeds, zeker voor een VPRO-maker.

Bram Vermeulen heeft met Frontlinie een basisplaats veroverd.
Sarah:
‘Daar mogen we er nu tien per jaar van maken. Een belangrijk programma over vergeten fronten dat tussen de actualiteiten, zoals bij Nieuwsuur, en onze meer klassieke reisseries inzit. Bram kijkt net naar de andere kant of erachter. Hij maakt niet alle afleveringen zelf. Er komen ook andere makers aan bod, zoals Sakir Khader die eerder voor de VPRO de documentaire Obada maakte.’

In zijn eerste series sprak Ruben Terlou Chinezen in hun eigen land. Vorig jaar, in De wereld van de Chinezen, bezocht hij Chinese gemeenschappen buiten China. Nu is het wel een beetje klaar toch?
Anouk:
‘Er komt nog heel wat China aan, en gezien de huidige situatie in de wereld lijkt me dat ook hard nodig. Maar Ruben maakt nu ook een serie over de zorg, Dokter Ruben. Daarin gaat hij over de hele wereld op zoek naar hoe de zorg is geregeld. Deze serie wordt nu gemaakt, maar ik zeg het ook om te nuanceren. Het lijkt alsof Ruben alleen verhalen rondom China maakt, terwijl we juist ook aan het kijken zijn waar zijn breedte zit.’

Bram, Ruben, Stef, Thomas. Ik zie een overeenkomst. Al onze reisleiders zijn witte mannen.
Willem:
De puinhopen van Irak, ook 2021, was met Sakir Khader. Weliswaar een man, maar geen witte. Nina Jurna is bezig aan een serie over de Caraïben. Nadia Moussaid maakt nu een reisserie Mijn vader de gelukszoeker, dus we zijn er wel mee bezig.’
Anouk: ‘De NPO wil heel graag die eerdergenoemde mannen op zender. Dat betekent constant onderhandelen over nieuwe en bekende gezichten.’
Willem: ‘Bij de radio speelt de diversiteitsdiscussie natuurlijk ook. Met Sophie Derkzen hebben we een sterke presentator in huis. Zij heeft de podcast Generatie Merkel gemaakt over de Duitse verkiezingen. Op NPO 3FM, van oudsher een mannenbolwerk, zijn we met presentatoren Sagid Carter, Eva Cleven en Eva Koreman met drie vrouwen vertegenwoordigd. OVT wordt alweer een tijdje gepresenteerd door een team dat bestaat uit twee mannen en twee vrouwen terwijl de geschiedeniswereld best wel een oude witte mannenwereld is. En als je regelmatig luistert hoor je dat OVT met Laura Stek en Julie Blussé een andere toon heeft gekregen. Je merkt het ook aan de onderwerpkeuze.’

Sakir Khader
De puinhopen van Irak

'Zowel gasten als crewleden kregen om de beurt corona. Steeds weer spande het erom of het wel of niet kon doorgaan. Echt heel knap hoe ze het voor elkaar hebben gekregen en, nog belangrijker, inhoudelijk zijn het goede uitzendingen geworden.’

Sarah Sylbing over Wintergasten

Door corona was het voor kunst en cultuur een slecht jaar, maar wij hadden On Stage.
Willem:
‘Wij hadden zelfs een Actieplan Cultuur. Omdat alle theaters dicht zaten ontstond het idee om het theater op het scherm open te gooien. Daar hebben wij het een en ander aan bijgedragen en On Stage was daar het vlaggenschip van. Opeens konden we een muziekprogramma maken zoals we al heel lang hadden gewenst, met David Kleijwegt als eindredacteur en Nadia als presentator. Acht afleveringen rond een hoofdgast die haar of zijn favoriete muziek liet horen waardoor het ook echt vanuit de muziek zelf werd beleefd. En ze nodigden zelf ook artiesten uit. Zo nodigde hoofdgast Raven van Dorst Jozef van Wissem uit. Die ziet eruit als een hardrocker en speelt luit. Zo’n muzikant zag en hoorde je vroeger misschien wel eens bij Vrije Geluiden maar verder niet zo snel op mainstream televisie. Vervolgens vlogen de kaartjes voor zijn tournee eruit omdat men hem in On Stage had gezien. We zouden wel vaker dat soort muziekprogramma’s willen maken. In het kader van datzelfde Actieplan hebben we ook acht Romeinse tragedies van het ITA, Internationaal Theater Amsterdam, uitgezonden. En het belangrijkste was natuurlijk Brommer op zee.’

Het nieuwe boekenprogramma. Met twee presentatoren. Is dat niet één teveel?
Anouk:
‘Nee, ik vind van niet. Ze hebben een goede chemie en Ruth en Wilfried hebben ieder echt een andere aanpak tijdens interviews. Wilfried wilde het ook met Ruth doen. Ze kennen elkaar al lang en zijn goed bevriend. Ik vind het niet storend.’
Willem: ‘Het is een theatraal praatprogramma geworden zonder dat het theatrale er altijd dik bovenop ligt.’
Anouk: ‘Gekozen is voor meer focus op de gesprekken met de schrijvers. Ze breken ook vaak even in bij elkaar. Daardoor worden deze gesprekken organischer dan bij een-op-een interview. Zijn we heel blij mee.’

Zomergasten kennen we. Hoeven we het niet over te hebben. Wintergasten is nieuw, althans met Janine Abbring.
Sarah:
‘Het is jarenlang weggeweest. Dat zijn de ondoorgrondelijke wegen van de netmanager.’
Willem: ‘Eigenlijk zouden we het al een jaar eerder mogen maken, maar corona maakte reizen in 2020 onmogelijk.’
Sarah: ‘Zowel gasten als crewleden kregen om de beurt corona. Steeds weer spande het erom of het wel of niet kon doorgaan. Echt heel knap hoe ze het voor elkaar hebben gekregen en, nog belangrijker, inhoudelijk zijn het goede uitzendingen geworden.’

Met perfect Engels van interviewer Abbring.
Anouk:
‘Absoluut, dik compliment.’
Willem: ‘Op de radio hebben we vijf Marathoninterviews uitgezonden. In de zomer met Raymond van het Groenewoud en Manon Uphoff, in de kerstvakantie met Jesse Klaver en historicus Mathieu Segers.
Anouk: ‘Vooral het gesprek met Mathieu Segers heeft veel indruk op me gemaakt en ook op de luisteraars. Eindelijk een spreker die niet alleen het overzicht had in de diplomatieke verhoudingen, maar het ook heel goed kan overbrengen. Heerlijk om naar te luisteren. Dat deed Sophie Derkzen supergoed.’
Sarah: ‘Sophie gaat nu een Tegenlicht Lab maken met Segers.’

Henny Vrienten & Nadia Moussaïd
On Stage

Wilfried de Jong & Ruth Joos
Brommer op zee

Wat wetenschap betreft zijn we snel klaar. Ik herinner me alleen Anna’s brains met Anna Gimbrère en Maandverbond, al weet ik niet of dat ook wetenschap betrof.
Anouk:
Anna’s brains was luchtig en ook een experiment. Kijken of wetenschap toegankelijk was te maken voor een jong publiek. Dat is best ingewikkeld en niet makkelijk. We hebben daar dus veel mee geworsteld tijdens het maken, maar uiteindelijk ben ik trots op het resultaat. De ene aflevering was beter dan de andere maar het waren wel allemaal jonge wetenschappers en onderzoekers die met veel humor en plezier naar wetenschap keken. De NPO wilde uiteindelijk geen tweede serie, terwijl ik wel denk dat er een goed uitgangspunt lag.’

Maandverbond won de Prix Europa Award voor het beste onlinemediaproject. Maar wat was het?
Anouk:
‘Met Maandverbond gingen we met z’n allen 28 dagen onze cyclus bijhouden.’
Sarah: ‘We, als in alle mensen met een baarmoeder.’
Anouk: ‘Daar kon je je via een app voor aanmelden. Als je daar de data van je cyclus invulde kreeg je allemaal content die paste bij je cyclus. Het menstruatieweerbericht, interviews, filmpjes, en dat 28 dagen lang.’
Sarah: ‘Je kon met elkaar chatten. Dat je het samen beleefde had echt meerwaarde.’

Anna Gimbrère
Anna's brains

Een grote transfer in omroepland was de komst van Danny Ghosen naar de VPRO. Ik zag hem net in de kantine.
Anouk:
‘Heb je een selfie gemaakt? We hebben gesprekken met hem gevoerd en op basis daarvan besloten om te kijken hoe we konden samenwerken.’
Sarah: ‘Wat wil je daarover vragen?’

Hoe hebben jullie Danny kunnen wegkapen bij de NTR?!
Anouk:
‘We hebben hem niet weggekaapt. Danny was zelf aan het rondkijken en op zoek naar een nieuwe uitdaging. Dat kwam voort uit zijn ambitie om zich verder te ontwikkelen en daarbij had hij ook gekeken naar onze reisseries. Wij vinden het interessant om dat te combineren met iemand die een andere stijl van werken heeft, een rauwere manier van maken. Afgelopen jaar kon Danny nog weinig van zijn nieuwe ambities waarmaken, want hij was vooral druk met Danny’s wereld voorheen bij NTR Danny op straat. Het was lastig om daar echt een VPRO-stempel op te kunnen drukken, omdat het een bestaande formule was, hit and run, in een draaidag een item maken. En de nieuwe dingen die hij vorig jaar zou gaan maken konden om een aantal redenen niet doorgaan. Nu staat er van alles op stapel en hebben we al een indringende documentaire van hem kunnen zien over het bombardement in Hawija.’

Naast Ghosen werd er nog een maker met een rauwere manier van werken aangetrokken, Ismail Ilgun, bij het grote publiek bekend als de treitervlogger. Die samenwerking was snel voorbij. Wat ging er mis?
Anouk:
‘Wat ging er mis? Dat we een witte redactie hadden die niet genoeg ingevoerd was en kennis had over de mensen om Ismail heen. Wij wilden een programma maken over online shaming en vonden het interessant om dat te doen met iemand, in dit geval Ismail, die dat ook zelf uit eigen ervaring kent. Met daders en slachtoffers over de invloed daarvan op je leven. Tijdens de productie interviewde hij op zijn YouTube-kanaal echter iemand die aan de lopende band vrouwen met een MENA-achtergrond online shamet. Wij werden daarop geattendeerd door vrouwen met een migrantenachtergrond die dat gezien hadden. Op zich hoeft het geen probleem te zijn als een maker van ons buiten de VPRO ook interviews afneemt maar dit interview was niet kritisch en kon in onze ogen lastig bestaan naast een serie waarin je als presentator dit thema bespreekbaar wil maken.’

We kenden die wereld niet goed genoeg.
Anouk:
‘Een enorm leermoment. We behandelden een thema waarin we niet alle belangen even goed kenden.’

Uit een andere wereld.
Anouk:
‘Het ging ook over een wereld die wij kennen. Shaming gaat over kleuren heen. Alleen de wereld van vrouwen met een migratieachtergrond, die na shaming soms zelfs uit hun gemeenschap worden gestoten, kenden we niet.’
Sarah: ‘We maken natuurlijk vaker programma’s over mensen en onderwerpen uit werelden die we niet kennen. Als we dat niet meer zouden doen…’

Danny Ghosen
Danny's wereld

Drama ontwikkelen duurt gewoon ook heel erg lang. Er gaan vaak jaren overheen voordat je kunt oogsten.

Anouk Kamminga

Drama. Dat was er het afgelopen jaar bijna niet bij de VPRO. Naast De droevige kampioen over de Antilliaanse tafeltennisser Robert Hosé kan ik niets verzinnen.
Sarah:
The Spectacular.’

Nee, was dit jaar. Te laat.
Willem:
‘Maar het stond eind december al op NPO Start. Dus dat telt nog. Zeker bij een online gedreven omroep als de VPRO.’
Anouk: ‘Vergeet Joardy Season 2 en De regels van Floor ook niet. Die hadden ook weer twee heel goede en originele series. Drama ontwikkelen duurt gewoon ook heel erg lang. Er gaan vaak jaren overheen voordat je kunt oogsten. De droevige kampioen bestond eerst alleen uit fictie maar dat moest opeens veranderen omdat op NPO 2 geen drama meer mocht worden uitgezonden. Daardoor ging De droevige kampioen bijna down the drain. Door er een hybride vorm aan te geven, docudrama, is het gered. Van huis uit waren we op NPO 2 goed vertegenwoordigd met dramaseries over het koningshuis en over Haagse politiek. Maar er staat enorm veel op stapel voor de komende jaren. Dit jaar is al De verschrikkelijke jaren tachtig te zien, het bijzondere Kop op en de verfilming van het boek Lampje is ook bijna klaar.’

Voor mij was podcastserie De Deventer Mediazaak een hoogtepunt van 2021.
Willem:
‘Een enorme hit. Heel goed beluisterd. Ging over de moord maar ook over hoe die in de media werd behandeld.’
Sarah: ‘Geweldig goed gemaakt en dramaturgisch heel slim opgebouwd. Als een thriller. Spannend verteld en bijna alle betrokkenen komen aan het woord.’
Willem: ‘Ons, of wij media, werd een spiegel voorgehouden. Hoe gaan we met onderwerpen om? Hoe brengen we dingen ter sprake aan talkshowtafels? Wordt niet veel te vaak gekozen voor sensatie in plaats van nuance en krijgen bekende mensen niet veel te makkelijk een podium? Allemaal media-kritische vragen die op een goede manier aan de orde werden gesteld. Het was de meest beluisterde podcast en het heeft ook de Dutch Podcast Award gewonnen.’

De VPRO heeft een lange traditie op het gebied van documentaire. In 2021 was vooral de driedelige serie Het zaad van Karbaat spraakmakend.
Willem:
‘Een waanzinnig verhaal dat zonder sensatiezucht werd verteld.’
Anouk: ‘Door deze documentaire zijn meer mensen zich ervan bewust geworden waar deze donortechnieken toe kunnen leiden. Tijdens het kijken naar de serie dacht je steeds, nee niet dit ook nog. Het was echt on demand, next level. Dit wilde je echt doorkijken.’

Het portret van Jason in de gelijknamige documentaire liet niemand onberoerd en heeft veel teweeggebracht.
Sarah:
‘Zeker, heel veel en dat is nog steeds gaande. Jason is onder meer met andere kinderen uit de gesloten jeugdzorg een petitie gestart. Hij heeft gehoor gevonden in Den Haag en is daar ook uitgenodigd om te komen praten over hoe het beter kan. Veel politieke partijen zijn hierdoor wakker geschud. Grote impact. Het gaat om langdurige processen dus het daadwerkelijke effect is pas over een paar jaar te zien. Een belangrijke film die twee keer op primetime is uitgezonden. Maasja Ooms is zo’n goede filmmaker.’

De regels van Floor

De droevige kampioen

Joardy Season 2

Tim den Besten en Nicolaas Veul gingen diep in 100 dagen in je hoofd.
Anouk:
‘Een intense ervaring omdat ze er middenin zaten én ze besloten ook openheid van zaken te geven over hun eigen psychische problemen, nadat de cliënten zich zo open tegenover hen opstelden. Extra zwaar omdat ze zelf ook in therapie gingen en Tim ontdekte dat hij zelf ook een licht bipolaire stoornis had. Het was tragisch maar ook ontroerend en grappig. Nicolaas en Tim vertelden dat ze nog nooit zoveel reacties kregen als na deze serie. Van kijkers die zelf met psychische klachten kampen maar ook van familieleden van patiënten. Die vinden het allemaal belangrijk dat hier aandacht voor is en waarderen de openheid over wat er allemaal bij komt kijken als iemand last heeft van psychische stoornissen. Vaak zit het toch in de taboesfeer.’

Na 100 dagen voor de klas kwam 100 dagen in je hoofd. Dit format is voor herhaling vatbaar.
Anouk:
‘De VPRO zal nooit een format-omroep worden. Trouwens, wat is volgens jou dan het format?

Nicolaas en Tim blijven honderd dagen in een gesloten gemeenschap.
Anouk:
‘Dat zou je ook op een makkelijke manier kunnen invullen. Oh nu even 100 dagen bij de brandweer. Dat wil de VPRO niet. We zijn wel weer aan het researchen voor een nieuwe arena. Maarten Slagboom doet eindredactie en zoekt een serie die echt iets kan toevoegen aan de vorige. En aan de ontwikkeling van de jongens. Nu heeft Tim twee keer achter elkaar dezelfde ontwikkeling doorgemaakt. Zo van ik kan dit niet, waarbij hij steeds op zijn bek gaat en Nicolaas die steeds met vlag en wimpel slaagt in alles wat hij doet. Het zou aardig zijn als we nu een arena zouden kunnen vinden die Tims kracht ten goede komt.’
Sarah: ‘Het is nog niet uitgeput. Dit is een slimme manier om dichtbij een wereld te komen.’
Anouk: ‘Omdat je er zo lang bent. Dan ga je erbij horen en dat levert intimiteit op.’

Nicolaas Veul & Tim den Besten
100 dagen in je hoofd

‘Wat mij opvalt, je begint over allerlei programma’s en presentatoren maar niet over Kaag.’

Anouk Kamminga

Buitenhof?
Sarah:
‘Is dat een vraag? Met eindredacteur Lieke Kwant en nieuwe interviewer Maaike Schoon is het nog beter geworden. Ze maken vaak nieuws, gaat goed dus. Onafhankelijke journalistiek met als meevaller van corona, althans ik vind dat een enorme verbetering, de afwezigheid van publiek in de studio. Brengt rust en je wordt niet meer afgeleid. Echt een verbetering.’

Dat zijn onze leden!
Sarah:
‘Het kijkt een stuk prettiger zonder rijtje toeschouwers dat in de warme studio tegen de slaap zit te vechten.’
Anouk: ‘Wat mij opvalt, je begint over allerlei programma’s en presentatoren maar niet over Kaag.’

De documentaire bedoel je. Sigrid Kaag: van Beiroet tot Binnenhof. Bij deze.
Anouk:
‘Die kwestie heeft veel impact gehad en een enorme nasleep. Niet alleen negatief, het heeft ons ook weer op scherp gezet. We hebben een onafhankelijk onderzoek laten uitvoeren door Carel Kuyl en Hugo Arlman naar de totstandkoming van de documentaire. Zij kwamen met een aantal aanbevelingen die de journalistieke werkwijze en interne procedures bij het ontwikkelen en produceren van documentaires versterken. Dat is verwerkt in onze aangescherpte journalistieke code.
Willem: ‘Het zat al in onze cultuur maar het afgelopen jaar zijn we nog kritischer naar onszelf gaan kijken. Er zijn veel organisaties waar misstanden en problemen worden weggewoven en men elkaar bij fouten direct dekt. Hier is een open cultuur. Als er iets misgaat is het daarna wat kunnen en moeten we anders doen. Vind ik gezond.’

Omdat de betweterige VPRO onder een vergrootglas ligt.
Willem:
‘De PVV ligt ook onder een vergrootglas als Dion Graus in opspraak raakt. Daar, en op veel andere plekken, is de eerste neiging fouten ontkennen en toedekken. Dat gebeurt hier niet.’
Anouk: ‘Bij de productie van de Kaag-documentaire is er te veel ruimte geweest voor discussie. Als je met buitenproducenten werkt ben je niet overal van op de hoogte en ken je niet alle communicatie. Heldere afspraken met producenten worden nog belangrijker. Uiteindelijk zijn we er wijzer en scherper uitgekomen.’
Willem: ‘Je vecht ook tegen de beeldvorming. Ons werd bijvoorbeeld gevraagd waarom het fragment van Kaag met de autogordel eruit was gehaald. Is niet zo, zit er gewoon in. Het is lastig verweren tegen valse beeldvorming. Net als de beschuldiging dat we beïnvloed zouden zijn door D66. Was niet het geval en dat was ook de conclusie van het onderzoek van de Ombudsman. Het is belangrijk dat mensen die conclusie blijven zien.’

Maaike Schoon
Buitenhof

Arjen Lubach
Zondag met Lubach

Jard Struik
De dikke data show

Laten we daarmee afsluiten
Anouk:
‘Bijna. Laat ik niet De dikke data show vergeten. Een succesformule waarin acteur en online maker Jard Struik ons meeneemt in de wereld van social media. Kinderen brengen dagelijks vaak rond de 3 à 4 uur online door met apps, socials, video’s, streams en games, maar zijn zich vaak niet genoeg bewust van wat er nog meer allemaal speelt in de onlinewereld. In deze serie probeert Jard een antwoord te vinden op verschillende vragen. Welke data een influencer gebruikt, hoe echt virtual reality nou eigenlijk is. Komend jaar gaan we het 3e seizoen maken. En, 2021 was natuurlijk ook het laatste jaar van het succesvolle Zondag met Lubach en de opmaat naar het groteske plan van De Avondshow met Arjen Lubach. Arjen gaf in april al aan dat hij vond dat hij op het hoogtepunt moest stoppen om zichzelf weer opnieuw uit te vinden. Best bijzonder, ga d’r maar aanstaan.’








‘Vanuit vriendschap kun je mooie dingen opbouwen’

Jos de Blok is zorgondernemer en oprichter van Buurtzorg, een thuiszorg-organisatie zonder hiërarchie of managers. Hij hielp filmmaker Kees Brouwer bij het (on)coördineren van zijn Reaction: een duurzame winkelketen in wording, als ‘reactie’ op de grote discountwinkel met de blauwe letters. Ik spreek Jos via de handsfree van zijn auto, vanaf  de snelweg tussen Almelo en Lage Vuursche.

Kees had een hele verzameling enthousiaste ondernemers, dromers en wereldverbeteraars. En dan vraagt hij jou om orde op zaken te komen stellen. Hoe ging dat?
‘Ik heb meteen tegen Kees gezegd: neem de zelforganisatie als basis. Laat mensen zo veel mogelijk hun eigen verantwoordelijkheid nemen om de boel verder te helpen. Een groenteboer wil gewoon een gezonde peer of prei produceren, dus je kunt er best op vertrouwen dat hij zijn werk zelf wel organiseert. Bijna elk bedrijf ter wereld redeneert vanuit een hiërarchie, maar hoe meer bureaucratie, hoe minder ruimte er overblijft voor vakmensen om hun werk te doen. Terwijl juist zij intrinsiek gemotiveerd zijn om het goed te doen.’

Waarom besloot je Kees te gaan helpen?
‘Die duurzame oplossingen, dat is iets waar Kees en ik elkaar in gevonden hebben. Aandacht creëren voor de manier waarop je producten of diensten levert, daar vind ik Kees gewoon ontzettend goed in. Hij komt met allerlei ideeën. Die heeft hij aan de lopende band, volgens mij. Net als alle ondernemers die hij om zich heen heeft verzameld, trouwens. Maar om aan die ideeën vorm te geven, dat is voor veel mensen moeilijk. Daarom wilde ik mijn bijdrage leveren met de kennis die ik heb over hoe je dat zou kunnen doen. Je prikkelt de creativiteit van iedereen, maar wel binnen bepaalde kaders.’

Maar als je hoofd overstroomt van de ideeën, heb je toch helemaal geen zin om over kaders na te denken? Dan wil je lekker aan de slag!
‘En dan zeg ik: doe dat vooral! Maar zorg er wel voor dat je kennis opdoet over wat er wel en niet werkt, zodat je die kan delen met anderen. Er zijn binnen de Reaction bijvoorbeeld verschillende ondernemers die zich bezighouden met voeding, en die lopen allemaal tegen dezelfde dingen aan. Als je die aan elkaar verbindt, kunnen ze heel veel aan elkaar hebben. Mensen willen elkaar vooruit helpen en als je van elkaar leert ontstaan er patronen. Vaak blijkt dat die mensen elkaar dan ook nog eens heel aardig en leuk vinden en dat daar misschien zelfs iets nieuws uit voortkomt.’

Ben je nog steeds betrokken bij de Reaction?
‘Kees en ik hebben nog af en toe afspraken. Dan kijken we hoe we de formele kant moeten regelen; gaan we samen naar de notaris, en zo. Maar zoiets heeft ook tijd nodig, je kunt niet verwachten dat die groei direct explosief is. Al zijn er wel ontzettend veel mensen die mee willen doen.’

Een vruchtbare samenwerking dus.
‘Ik zie Kees als de creatieve kunstenaar en ik denk dan: prachtig, maar het moet wel werken. Zo sta ik in het leven. Wat ik heel mooi vind is de chemie die er dan ontstaat. En dat je vanuit vriendschap hele mooie dingen kunt opbouwen. Het is niet te geloven, maar ik rijd nu langs een grote vrachtauto van de Action! Aan mijn rechterkant.’

Toeval bestaat niet!
‘Dat denk ik ook. Ik haal ‘m nu in!’

multimediaal gidsen

papieren gids

Zoals de lezers gewend zijn, selecteert de VPRO Gids wekelijks de parels uit het groter wordende aanbod van televisie, films, series, podcasts en boeken en geeft daarbij duiding en achtergrond.

Diversiteit en inclusie is een belangrijk speerpunt van de VPRO en dat is ook steeds beter terug te zien in de gids: in onderwerpkeuze, medewerkers en geïnterviewden, maar ook in het gekozen (cover)beeld.

Zonder het te weten publiceerden we in mei het afscheidsinterview met AL Snijders, die een paar maanden daarvoor zijn laatste column had ingeleverd. Hij overleed een paar weken later. Ook Arnon Grunberg en Esther Gerritsen stopten als columnist. We vonden waardige vervangers in Cesar Majorana, die schrijft over online leven, en Ine Boermans.

Wanneer de gelegenheid zich voordoet leeft de redactie van de gids zich graag uit in een special, zoals in april over angst en een paar weken later over LHBTQIA+, naar aanleiding van De roze revolutie. Het dubbeldikke eindejaarsnummer kreeg het thema ‘licht’: met de beste oplichters van 2021, het verhaal achter stadsverlichting in Amsterdam en een licht kerstgerecht.

In de zomer maakte de redactie van de VPRO Gids vier dubbelnummers. In de weken dat er geen gids op de mat viel, verschenen er online ‘coverstory’s’: longreads over verschillende thema’s uit de Gidsgeschiedenis, verteld aan de hand van covers. De eerste longread had het thema ‘In je blootje’ en ging over de geschiedenis van naakt óp de Gids. Daarna volgden ’De datastroom’, over algoritmes en speelfilms, ‘#Ophef’ en ‘Vrouwen voorop’. Bij elke longread verscheen een zogenaamde ‘covercast’: een korte audioreportage over de totstandkoming van één specifieke cover binnen dat thema.

Gidscolumnist Cesar Majorana

bijlagen

De redactie van de VPRO Gids maakte in 2021 twee keer een Etalage voor alle VPRO-leden. De traditionele IFFR-bijlage werd in 2021 geschrapt, omdat het filmfestival alleen in online vorm door kon gaan. In mei verscheen er een bijlage over het Holland Festival. De Maand van de Geschiedenis viel zoals elk jaar in oktober en had het thema ‘aan het werk’. In november verschenen de bijlagen over documentairefestival IDFA en muziekfestival November Music.

Gidscolumnist Ine Boermans

vprogids.nl

In 2021 steeg het sitebezoek van gemiddeld 91.000 per maand in 2020 naar bijna 145.000 per maand. Met een mooie eindsprint in december waarin we toplijstjes maakten over documentaires, non-fictieboeken en het meest succesvolle artikel van het jaar: een lijstje met de beste podcasts van 2021. De programmagids is met meer dan een miljoen pageviews nog steeds de belangrijkste service waarvoor mensen vprogids.nl bezoeken. De app van VPRO Gids is inmiddels bij een trouw deel van de achterban ook onderdeel van het mediagebruik. Op de valreep van het jaar zijn we begonnen deze app te verbeteren: je kunt artikelen nu ook beluisteren en je kunt podcasts van de VPRO Gids in de app luisteren.

Gidscolumnist Hugo Blom

VPRO Cinema

Bezoekers van VPRO Cinema konden dit jaar voor het eerst naast de film van het jaar ook stemmen op de beste serie van 2021. Dat werd de Netflix-serie Sex Education, gevolgd door de Nederlandse serie Oogappels en It’s a Sin, die door de VPRO op televisie werd uitgezonden. Beste film werd The Father, het aangrijpende drama met Anthony Hopkins als dementerende man die de grip op zijn leven verliest.

In 2021 startte VPRO Cinema met een tweede nieuwsbrief die wekelijks wordt verstuurd; elke dinsdag krijgt een snelgroeiende groep lezers (binnen een paar weken waren er 8000 aanmeldingen) tips voor de beste series die op televisie of on demand te bekijken zijn.

Tussen de lockdowns door was er een fysieke editie van Cannes, de 74ste, met een groot aanbod aan fantastische films, waarvan de meeste in 2022 in Nederland te zien zullen zijn. Gerhard Busch sprak met internationale makers, Noa Johannes maakte een reportage over Paul Verhoeven, van wie voor de derde keer een film voor het festival was geselecteerd. Cesar Majorana maakte voor VPRO Cinema en Eye de podcast Op de vijfde rij in Cannes, met bijzondere verhalen uit heden en verleden van het festival.

Het bezoek aan de website liep ten opzichte van het uitstekende 2020 iets terug. Dat was vanwege de verhuizing van domein te verwachten. Na zo’n verhuizing duurt het even voordat zoekmachines zoals Google en andere verwijzers de site weer op hetzelfde niveau inschatten. Met ruim een half miljoen bezoeken in december is het jaar mooi afgesloten.

VPRO Boekengids

In maart van 2021 startte de VPRO Boekengids met de online webserie De minibieb der onvolprezen boeken. De eerste acht afleveringen werden zo positief ontvangen, dat we in december besloten nog twee afleveringen te maken met presentator Lisa Weeda. Ook in 2022 springt ze voor ons op de fiets om aan schrijvers te vragen welke boeken een groter publiek verdienen. Elke twee weken loodst Katja de Bruin meer dan 3.500 abonnees op geheel eigen wijze door de boekenwereld in haar fijn geschreven nieuwsbrief. Natuurlijk krijgt ook Brommer op Zee volop aandacht in ons online boekenmagazine.

VPRO Podcastgids

Ook het groeiende aanbod van podcasts voor de Nederlandse luisteraar vraagt om een duidelijke gids. Welke verhalen wil je niet missen? VPRO Podcastgids geeft antwoord op die vraag, en dat resulteerde in 2021 onder andere in het (met afstand) best gelezen artikel op vprogids.nl, een artikel waarin podcast-kenner Elja Looijestijn de hoogtepunten van de eerste helft van 2021 bespreekt. Service, informatie en smaak. Een belangrijk menselijk alternatief voor het algoritme dat alleen meer van hetzelfde op de luisteraar afvuurt. VPRO Podcastgids was in 2021 ook als menselijke gids aanwezig op de twee belangrijkste evenementen op dit gebied: het Oorzaken festival in Amsterdam en het landelijke Podcastfestival.

Nhung Dam Minibieb der onvolprezen boeken

VPRO Koos

De VPRO Gids gidst al vijf jaar een jongere doelgroep in de vorm van de app VPRO Koos. Elke dag vijf tips die je direct kan luisteren, lezen of kijken. In 2021 werd de app compleet vernieuwd en introduceerden we abonnementsvormen om te kijken of we voor Koos abonnees kunnen werven.

exploitatie

We sloten het jaar af met een positief resultaat van € 1.000.000, een plus van € 400.000 t.o.v. de begroting. Dit was voor een belangrijk deel te danken aan het totale aantal abonnees (papieren en digitale gids) dat hoger uitkwam dan het begrotingsgemiddelde. De omzet op jaarbasis is daardoor € 125.000 hoger dan begroot. Vanwege de coronapandemie, en dan met name door het wegvallen van advertenties van culturele instellingen, werden de advertentieopbrengsten gedurende het jaar lager ingeschat dan begroot. De laatste vier maanden zijn echter zeer succesvol geweest. De opbrengsten zijn uiteindelijk € 32.000 hoger uitgekomen dan begroot: op € 432.000.

innoveren met impact

Het succes van een innovatieprogramma staat of valt met de mate waarin je door de technologische hype weet heen te kijken. Nieuwe technieken voor het maken, verspreiden en consumeren van media dienen zich bijna elke dag aan; er is weer een nieuw platform, weer een nieuw gadget, weer een nieuwe trend waaraan de VPRO toch zeker mee zou moeten doen.

Wij geven er de voorkeur aan om niet de waan van de dag te volgen, maar onze eigen agenda te bepalen. En uiteraard doen we dat niet in het luchtledige. Samen met NPO komen wij tot een omroepbrede innovatieagenda, die wij vervolgens binnen de afdeling I&DM, in het Medialab, verder invullen en concreet maken. We leggen daarbij onze eigen accenten, waarbij we letten op langer lopende trends – niet alleen technologische trends, maar zeker ook ontwikkelingen rond media en maatschappij. Uiteraard betrekken we in dit proces ook de redacties en de medewerkers van de afdeling Publiek & Marketing, die hun eigen accenten leggen en doelen stellen. Zo wegen we af hoe we de investeringen die de VPRO doet in innovatie, de meeste impact kunnen laten genereren.

Die benadering werpt vruchten af. In 2021 won VPRO-maker Karen van Dijk de eerste NPO Innovatieprijs voor haar productie AI Song-festival, die een jaar eerder al veel (internationale) media-aandacht genereerde. We onderzochten in hoeverre AI al een echte ‘creatieve’ bijdrage kan leveren aan het maken van muziek en videoclips. En we deden een mooie ontdekking: kunstmatige intelligentie is inmiddels al zover dat het wel degelijk een substantiële hulp kan zijn in het creatieve proces.

samen met de NPO

Sinds 2019 speelt de NPO een actievere rol in het innovatieproces. De NPO stelt niet alleen (samen met de omroepen) een innovatieagenda op, maar maakt ook geld vrij om de budgetten, die de omroepen veelal uit eigen middelen bekostigen, aan te vullen. Daarbij hanteert de NPO principes die het innovatieproces helpen stroomlijnen. Technologische vernieuwing wordt hierin beschouwd als een proces dat in fasen plaatsvindt: van de eerste verkenningen en research, via de validatie van concepten en prototypes bij een breder publiek, tot de daadwerkelijke realisatie. Elke fase wordt apart gefinancierd, mits uiteraard de vorige fase tot een succesvolle afronding en evaluatie is gekomen.

De VPRO is buitengewoon succesvol gebleken in de samenwerking met de NPO. Tussen 2019 en 2021 hebben we meer dan zes ton mogen ontvangen, verdeeld over zestien projecten.

In de gezamenlijke innovatieagenda van de NPO en omroepen van 2021 was de behoefte aan nieuwe collectieve ervaringen en participatieve media een speerpunt. Hoe kunnen we nieuwe inclusieve, collectieve ervaringen creëren die angst en polarisatie tegengaan? Uiteraard wordt deze agenda mede ingegeven door de ervaringen die we de afgelopen twee jaar tijdens de COVID-19-crisis hebben opgedaan. De maatschappelijke behoefte aan gedeelde ervaringen en aan het -bestrijden van polarisatie werd heel evident.

kindvluchtelingen haalde uitgebreid de internationale pers, zoals The Guardian en de Duitse publieke omroep.

hackathons

Om te verkennen welke nieuwe technologische ontwikkelingen en open source platforms ons hierbij kunnen helpen, organiseerden we samen met NPO Innovatie een drietal hackathons. Vanwege de coronabeperkingen moest alles uit de kast worden gehaald om deze hackathons helemaal online te organiseren. Met de inzet van tools en platforms als MS Teams, Zoom, Mural, wonder.me en Spatial Chat konden deelnemende teams van verschillende omroepen steeds gedurende twee dagen toch intensief op afstand samenwerken aan creatieve concepten.

Onder de titel ‘Outside the Inbox’ bogen redacteuren en ontwikkelaars zich in april over de vraag of er andere verschijningsvormen of platforms denkbaar zijn voor de populaire nieuwsbrief, waarin community, interactie en dialoog een prominentere rol spelen. Het winnende team bedacht een vorm voor een interactieve nieuwsbrief in Augmented Reality – een aanpak die zelfs nog vooruitliep op de aankondiging van enkele overheden en grote commerciële platforms (zoals Facebook en Google) om miljarden te gaan investeren in het zogeheten ‘Metaverse’, waarin vormen van Augmented en Virtual Reality een grote rol spelen.

De verkenning van nieuwe open source community-platforms in de tweede hackathon leidde tot een verdere uitwerking van het onderzoek dat Argos is gestart naar klimaatverandering. Onder de noemer ‘Thermostaat’ worden bij dat onderzoek ook burgers betrokken via zo’n community-platform. En ook keken we opnieuw naar de Meet Ups die Tegenlicht al sinds jaar en dag organiseert. Hoe kunnen we deze fysieke bijeenkomsten verrijken en ontsluiten met online middelen? De derde en laatste hackathon, een samenwerking met de innovatieafdeling van de Britse BBC over ‘augmented podcasts’, leverde een prototype op voor DoofPod: dit project -onderzoekt hoe we de rijke podcastwereld toegankelijk kunnen maken voor een doof en slechthorend publiek.

Archief van de toekomst en Maandverbond

In 2021 kende de NPO bovendien aan twee verschillende VPRO-projecten financiering toe voor de zogenaamde ‘groeifase’ van NPO Innovatie. In zo’n groeifase kunnen de eerder bedachte concepten en gevalideerde prototypes daad-werkelijk worden gerealiseerd.

In februari 2022 is het Archief van de toekomst gepubliceerd: voor dit project werd al in 2020 het eerste prototype ontworpen. In 2021 is dit verder doorontwikkeld tot een compleet nieuwe manier om het publiek te laten grasduinen in twintig jaar toekomstverkenningen van Tegenlicht (2002-2022). Met behulp van algoritmes voor tekstanalyse, beeld- en spraakherkenning zijn alle uitzendingen omgezet in een audio-visuele dataset, waarin bezoekers zelf specifieke fragmenten, citaten en zelfs losse shots kunnen vinden, verbinden en bekijken. Onderwerpen als technologisering, de groene economie of de ontwikkeling van de ‘Metaverse’ zijn over jaren te traceren in een levend archief dat zich blijft -verrijken en herschikken.

Het tweede project, Maandverbond, was net als AI Songfestival ook internationaal succesvol. Het won de Prix Europa en werd geselecteerd voor het IDFA Doclab. In Maandverbond (internationaal bekend als The Cycle Club) gebruikten we het chatplatform Telegram om op een vernieuwende, persoonlijke manier verhalen te vertellen over de hormonale cyclus: parallel aan deze cyclus vertelden we gedurende 28 dagen de relevante verhalen over dit thema.

Maandverbond ging live op 1 augustus 2021 op 28 Telegram-kanalen en op NPO3.nl. Middels een online rekentool konden deelnemers instappen in het Telegram-kanaal dat ongeveer gelijkliep met hun eigen cyclus. Gedurende 28 dagen ontvingen zij daar, in de privéomgeving van hun eigen smartphone, dagelijks content in diverse vormen: video, audio, tekstberichten, memes en graphics. Deelnemers konden ter plekke met elkaar in gesprek gaan over de content en hun eigen ervaringen.

Met Maandverbond zette VPRO Medialab de mogelijkheden van Telegram in als platform voor content en discussie over de effecten van hormonen en de cyclus. Dit onderwerp, dat momenteel steeds meer speelt onder jonge mensen, vraagt om een veilige, intieme plek die tegelijkertijd laagdrempelig is. Maandverbond zorgde gedurende de looptijd voor een groot aantal boeiende gesprekken onder de duizenden actieve deelnemers, en genereerde ook veel aandacht in de landelijke media.

Archief van de toekomst in de Installatie van de toekomst
VPRO Tegenlicht









‘we zijn soms boos, maar lief van binnen’

De Syrische Obada Kheireddin heeft twee miljoen YouTube-abonnees in het Midden-Oosten, maar in Nederland weet niemand wie hij is. Bovendien vindt vader Rajaie de YouTube-carrière van zijn zoon maar niks. Ik spreek Rajaie Kheireddin samen met zijn dochter Mariam, die zijn antwoorden uit het Arabisch vertaalt.

Eigenlijk gaat de documentaire maar gedeeltelijk over Obada's online roem. 
‘Ja. Het gaat ook over hoe het vroeger in Syrië was en het grote verschil met het leven hier. En dat het best moeilijk is om daar mee om te gaan, voor mij.’

Wat is het grootste verschil?
‘In Syrië zorgt een vader voor zijn kinderen. Hij is altijd de baas, al is hij honderd jaar. Hij koopt een huis voor ze en als ze willen trou- wen betaalt hij de bruiloft. Hier hebben kinde- ren hun ouders niet nodig. Hier kunnen ze hun eigen huis kopen en dus luisteren ze minder goed. Al is dat ook wel echt het karakter van mijn zoon. Hij heeft toekomstdromen en daar houdt hij aan vast, ook als iedereen om hem heen zegt dat hij dat niet zou moeten doen.’

Ja, jullie toekomstdromen verschillen nogal van elkaar. Jullie hebben veel ruzie in de film. Hoe vond je het om dat terug te zien?
‘Ik vond het interessant om terug te zien. Het is ons verhaal en mensen mogen dat best weten. En Sakir (Khader, documentaire- maker) heeft vanaf het begin tegen ons ge- zegd: als je iets niet leuk vindt, komt het niet in de film. Sakir is een goed mens, we hebben nog steeds contact met hem. Onze Arabische vrienden en kennissen vonden het geen goed idee om ons privéleven op camera te zetten. Maar als ik op straat loop en een Nederlander herkent mij uit de film, dan zegt hij: wat heftig wat er met jullie is gebeurd in Syrië, sterkte.

De meningen uit het Midden-Oosten zijn voor ons minder belangrijk. Want wij zijn hier. Wat wij belangrijk vinden is wat Nederlanders over ons denken.’

En wat denken Nederlanders over jullie?
Mensen die ons niet kennen, denken dat wij in Syrië helemaal niks hadden en niks waren. Maar wij hadden daar een heel goed leven. De opa van mijn kinderen was tandarts en we hadden een restaurant, we hadden geld. In deze film laten wij ook zien wat we allemaal zijn kwijtgeraakt.’

Denk je dat Nederlanders dat nu beter begrijpen?
‘Ik denk het wel. Maar het is wel moeilijk uit te leggen, want het Arabisch is lastig te vertalen. Het is een rijke taal. Voor één Arabisch woord heb je in het Nederlands een hele zin nodig, dus is het moeilijk om het precies te vertalen zoals wij het bedoeld hebben. Maar bijna alle Nederlanders die mij of Obada spreken over de documentaire, vertellen dat ze aan het einde emotioneel werden. Dat ze moesten huilen.’

Heeft de film jullie iets gebracht, als gezin?
‘Mijn zoon en ik worden allebei snel boos. Dat is soms moeilijk, want als we het niet met elkaar eens zijn wordt dat al gauw een groot probleem. Maar als Obada iets verkeerds heeft gedaan, komt hij altijd sorry zeggen en ik ook. Van buiten zijn we boos, maar we zijn lief van binnen.’






stijgende cijfers, steviger profiel

In het hoofdstuk van publiek & marketing stond de afgelopen jaren steevast dat de afdeling meer donaties had binnengehaald, het online bereik ten -opzichte van het jaar ervoor was gestegen en programma-campagnes hadden bijgedragen aan mooie bereikcijfers.

Terecht, want daar zijn we trots op. En dit jaar was niet anders: de donaties kwamen boven begroting uit, de online cijfers gingen zowel qua bereik als interactie door het dak en we organiseerden geslaagde campagnes voor 100 dagen in je hoofd, Argos (met Human) en The Spectacular. Succes verveelt nooit, maar er valt natuurlijk méér te vertellen over wat publiek & marketing bij de VPRO doet.

In 2021 stond een aantal thema’s centraal: het verstevigen van het VPRO-profiel, de gerichte benadering van doelgroepen, het betrekken van ons publiek en de verjonging ervan. De afdeling heeft daaraan invulling gegeven in het dagelijks werk én met een aantal bijzondere projecten.

Maandverbond

Maandverbond won de Prix Europa voor het beste digitale mediaproject van Europa. Het is typisch zo’n project dat concrete invulling geeft aan de doelen van publiek & marketing. Geestelijk moeder Marlijn Aarts is online specialist van de afdeling. Maandverbond verkende live via Telegram gedurende 28 dagen (de duur van een gemiddelde cyclus) de wondere wereld van de cyclus en schuwde daarbij geen taboe. Deel-nemers konden instappen in het kanaal dat overeenkwam met de dag in hun eigen cyclus. Samen met ervaringsdeskundigen, gynaecologen en andere hormoonexperts namen Dzifa Kusenuh, Lize Korpershoek, Thorn Roos de Vries en Fatima Warsame allerlei hormonale kwesties onder de loep: alles waarvan je gehoopt had dat de biologiedocent er íets langer bij had stilgestaan.

Maandverbond werd uitgevoerd in het VPRO Medialab in nauwe samenwerking met online-specialisten en marketeers van publiek & marketing. Niet alleen was het vernieuwend in mediavorm, ook is gepoogd het mediaproject toegankelijk te maken voor alle mensen met een baarmoeder. De gesprekken over de manier om dat doel te bereiken, zijn waardevol geweest in de vorming van een meer inclusieve organisatie.

Kaag

2021 was ook het jaar waar de VPRO flink onder vuur kwam liggen in de ophef rond de documentaire Sigrid Kaag: van Beiroet tot Binnenhof. Voor deze documentaire had regisseur Shuchen Tan Kaag vijf jaar gevolgd in haar transformatie van diplomaat naar minister en uiteindelijk lijsttrekker. De tijd tussen uitzending en de verkiezingen werd door sommigen als te kort beoordeeld, wat leidde tot een Wob-verzoek om de correspondentie van het ministerie van Buitenlandse Zaken over de documentaire vrij te geven. Onderdeel van de vrijgekomen stukken was de correspondentie met de producent die de documentaire met de VPRO maakte. De gepubliceerde correspondentie op GeenStijl riep vragen op over de onafhankelijkheid van de productie. Het voornaamste verwijt aan het adres van de VPRO was dat D66 en het ministerie van Buitenlandse Zaken vergaande invloed zouden hebben gehad op de inhoud van de film. Dit leidde uiteindelijk tot een onderzoek van de NPO Ombudsman.

De ombudsman concludeerde dat de onafhankelijkheid nooit in het geding is geweest. Toch leverde de kwestie een belangrijk leerpunt op: helderheid geven over de context van het maakproces past bij de moderne journalistieke werkwijze. Publiek & marketing is zich daarvan overigens terdege bewust. We geven bij producties vaker en transparanter aan onder welke omstandigheden ze tot stand zijn gekomen en welke afwegingen zijn gemaakt. De VPRO kan zijn positie als kritische vragensteller in een gepolariseerde samenleving alleen waarmaken als de omroep zelf ook antwoorden geeft op kritische vragen over het maakproces.

De aanpak van communicatie rond het Wob--verzoek en de daaropvolgende mediastorm is uitgebreid geëvalueerd, zodat we er binnen de VPRO van kunnen leren. In een mediacratie, waarin meningen botsen, worden organisaties die verantwoordelijk zijn voor de mediaproductie nauwlettend gevolgd en kritisch bevraagd. Dat is goed, want dit leidt tot optimale checks and balances. Bij de VPRO bewaken de redacties de journalistieke vrijheid en onafhankelijkheid; het is aan publiek & marketing om snel kwesties te signaleren en daarop passend te reageren. De ‘Kaag-kwestie’ heeft ertoe geleid dat de daarvoor benodigde processen en inhoudelijke voorbereiding verbeterd zijn.

Frontlinie

In de journalistieke serie Frontlinie bericht correspondent Bram Vermeulen op indringende wijze over ontwikkelingen uit de hele wereld, die doorgaans niet meer zijn dan een voetnoot bij ons dagelijkse nieuws. Ook dit is een project waarmee we gerichte doelgroepen benaderen en waarbij we ons publiek weten te betrekken. Met impactvolle uitzendingen op televisie, een rubriek vol actuele items in Bureau Buitenland en online met een nieuwsbrief met boeiende verhalen van Vermeulen weten we cross-mediaal veel reacties los te maken. Vanuit publiek & marketing bezien is dit een schoolvoorbeeld, waarbij de verschillende media elkaar naadloos aanvullen. De inhoud van de nieuwsbrief is altijd gericht op de driehoek van verslaggeving (dit is er aan de hand), analyse (dit is waarom het nu speelt) en curatie (dit de beste bronnen voor wie meer wil weten). Nu het inhoudelijk staat, kunnen we doorbouwen in bereik en ook voor andere onderwerpen deze opzet gebruiken.

2Doc: Sigrid Kaag - Van Beiroet tot Binnenhof

zelforganisatie en teamindeling

De afdeling is ook op ander vlak in ontwikkeling, zodat we kunnen voldoen aan de wensen van het hedendaagse publiek en de organisatie. De teams marcom en creatief bureau zijn twee aparte teams geworden, waar zelforganisatie als leidend principe is geïntroduceerd. Na het vertrek van de teamleider bleek dit de beste inrichting om het meeste uit de medewerkers te halen. Wat goed voor hen is, is goed voor de titels en daarmee goed voor de VPRO. Het idee achter zelforganisatie is als volgt: we gaan uit van het werk dat gedaan moet worden en vullen daarvoor de juiste rollen in, om wendbaar te zijn en snel te kunnen reageren op ontwikkelingen in het vak en de media. In het najaar is ook voor team online een plan gemaakt voor een andere inrichting. Een van de onderdelen was het splitsen van de teamleiding over twee personen. In de loop van komend jaar wordt het team heringericht om beter cross--mediaal en efficiënt programma’s te kunnen ontwikkelen.

Onder de motorkap

Binnen publiek & marketing zijn we doorlopend bezig met verbeteren en innoveren we om ons publiek beter te bereiken. We investeren van alle afdelingen het meest in de opleiding van medewerkers, om bij te blijven met marktontwikkelingen en snel te kunnen inspringen op kansen. Zo stellen we de kanaalformules van de onlinekanalen bij om voorop te blijven lopen. Met resultaat, want de VPRO heeft na de NOS de grootste sociale kanalen van de hele publieke omroep.

Afgelopen jaar werd het dataproject afgerond met de oplevering van het nieuwe campagnemanagementpakket Ternair. Hiermee kunnen we ons publiek beter nieuwsbrieven op maat sturen en directer communiceren met de achterban. We werken steeds meer vanuit zogenaamde klantroutes, een methodiek die de behoeften van bezoekers op verschillende momenten in kaart brengt. Zo kun je het publiek dat in aanraking komt met de VPRO zo goed mogelijk bedienen. Dit werk onder de motorkap van de afdeling zorgt ervoor dat we het VPRO-aanbod relevanter kunnen maken voor het publiek.

verenigd

De vereniging van de VPRO is de laatste jaren in ontwikkeling. We zetten in op meer betrokkenheid en uitwisseling met de achterban. Na de eerste online ledenvergadering in 2020 hadden we de smaak te pakken; in 2021 organiseerden we vijf online-bijeenkomsten voor leden. In januari waren er drie online meet-ups om met leden over het meerjarenbeleidsplan van de VPRO te praten. Het beleidsplan is mede op basis van onderzoek onder de achterban opgesteld. Elke avond gingen leden van het VPRO-managementteam en makers in gesprek met leden over het beleid tot en met 2026. In de ledenvergadering die erop volgde werd het meerjarenplan aangenomen, waarmee de VPRO een nieuwe erkenning heeft aangevraagd en gekregen. Later in het jaar volgde nog een reguliere algemene ledenvergadering, waar de opkomst groter was dan de afgelopen tientallen jaren.

bijdragen

Betrokkenheid was ook goed te zien bij de nieuwste serie van Ruben Terlou, De wereld van de Chinezen. Donateurs leverden een substantiële bijdrage aan het programma, nadat Terlou daartoe had opgeroepen. Via de Reispost werd publiek op de hoogte gehouden van het productieproces. Helaas kon een grote première in verband met corona niet doorgaan, maar voor de donateurs was een speciale online meet-up georganiseerd waarin Terlou door Janine Abbring werd geïnterviewd. Binnen publiek & marketing is, mede dankzij de bijdragen, mooi extra onlinemateriaal gemaakt, waarin Terlou terugblikte op opzienbarende momenten en personen uit de serie. Vanwege deze goede ervaring hebben we ook voor Zomergasten geoormerkt werven ingezet en is in december een crowdfunding-actie gestart voor de VPRO Dorst-documentaire over discriminatie in het voetbal. En we zijn gestart met de ontwikkeling van een nieuwe propositie voor een jongere doelgroep.

Club VPRO

Ondanks corona en het vele werken vanuit huis, is het goed gelukt om de club bij elkaar te houden. Collega’s onderhielden onderling het meest contact via Teams. Om iedereen geïnformeerd te houden, maakten we elke drie weken de goed bekeken online livecast Villa Journaal waarin ontwikkelingen in de organisatie en nieuwe programma’s elkaar afwisselden. In oktober faciliteerde de VPRO een bijeenkomst op ons mediaplein voor een aantal mediawoordvoerders van de Tweede Kamer. Zij werden door verschillende omroepen bijgepraat en konden zo de publieke omroep beter leren kennen.

Vlak na de zomer, net toen het even kon, werden alle medewerkers en directe betrokkenen bij de VPRO in de tuin uitgenodigd voor het Club VPRO-feest. Iedereen was er zo hard aan toe om elkaar te zien en te dansen, dat feestvierders ruim na de laatste ronde nog op het dak van het gebouw -waren te vinden om door te clubben.

Club VPRO: magical



groen doen

De VPRO wil klimaatneutraal worden. Daarom brengen we sinds 2019 onze CO2-voetafdruk in kaart om te kunnen zien of we op de goede weg zijn. We focussen ons daarbij op het elektriciteits- en gasverbruik in de VPRO Villa, op het woon-werkverkeer en op het zakelijk verkeer, waarbij vooral de vliegreizen optellen die redacties maken voor de programmering.

VPRO-voetafdruk sinds 2019

In vergelijking met 2019 heeft de VPRO de afgelopen jaren minder CO2 uitgestoten. In 2020 lag de reductie met name op het gebied van verkeer. Door de corona-pandemie kon immers nauwelijks gereisd worden en hebben mensen langdurig thuisgewerkt. In 2021 hebben we vooral de CO2-uitstoot op het gebied van elektriciteit weten te verminderen, door over te stappen op windenergie en door het aantal zonnepanelen uit te breiden. De CO2-uitstoot van het verkeer kwam, ondanks periodes van lockdowns, weer terug op het niveau van voor de coronapandemie. Hier maken we werk van.

Maatregelen

Zo is in 2021 het besluit genomen om de CO2-tool albert verplicht te stellen voor alle producties. Met de tool bepalen redacties hoe duurzaam hun productie is. En van een team trainers krijgen zij ideeën aangereikt om groener te produceren. Voor duurzamer reizen, bijvoorbeeld per trein in plaats van het vliegtuig, is een groene subsidiepot ingericht om meerkosten die redacties maken voor hun duurzamere reiskeuzes te compenseren. De CO2-uitstoot van intercontinentale vluchten waarvoor geen alternatief is, compenseren we via het Fair Climate Fund. We werken aan de vergroening van ons woon-werkverkeer door structureel 1-2 dagen in de week thuis te blijven werken. Daarnaast stimuleren we medewerkers met een variabele vergoeding en een fietsenplan, om lopend, fietsend of met het ov naar het werk te komen.

Vooruitblik

Voor 2022 staat een grote investering op stapel voor een hybride warmtepomp, waarmee de VPRO en Human, en ook onze buren BNNVARA en NTR, voor ongeveer 40% van het gas afgaan. En op termijn volledig gasloos kunnen worden. Om naast het terugdringen van onze eigen uitstoot nog meer impact te realiseren, heeft de VPRO het initiatief genomen om met pensioenaanbieder PNO Media het gesprek aan te gaan over een duurzaam beleggingsbeleid. We zien graag dat PNO Media stopt met het investeren in fossiele energie.

samenwerkingen

De VPRO heeft ook afgelopen jaar samen-gewerkt met tal van organisaties in de creatieve sector. Dat netwerk koesteren we omdat we samen met maatschappelijke en culturele organisaties ons media-aanbod verrijken, het creatieve aanbod van de sector versterken en met onze partners een jongere en meer diverse doelgroep kunnen bereiken.

Wat ons bindt is de overtuiging dat kunst en cultuur onmisbaar zijn in een samenleving. Voor de begeestering, voor troost en voor vermaak. En meer dan dat. In de vrijheid waarbinnen kunst ontstaat ontkiemen nieuwe ideeën, oplossingen van morgen en het verzet tegen wat niet door de beugel kan. Hoe belangrijk kunst en cultuur zijn, is tijdens de coronapandemie opnieuw gebleken. Ondanks dat vele festivals ook in 2021 niet doorgingen is onze relatie met de cultuursector even sterk.

Want ook van een livestreamfestival als Eurosonic Noorderslag of een feest overdag tijdens ADE kun je verslag doen. Het spotten van muziektalent ging online volop door. Bij On Stage haalde Nadia Moussaid de favoriete kunstenaars en muzikanten van haar hoofdgasten naar een leeg TivoliVredenburg. Om het thuispubliek een inkijk te geven wat er broeit in de Nederlandse oefenruimtes. En met het Internationaal Theater Amsterdam (ITA) maakten we Romeinse tragedies, een 10-delige, speciaal voor televisie gemaakte bewerking van drie Shakespeare tragedies.

Naast de samenwerkingen die hier in kaart zijn gebracht, heeft de VPRO een wijdverbreid netwerk op programmaniveau.




prijzen & onderscheidingen

In Europa Nu: Zwijgen als het graf
Pierre Rezus
- Storimans Award (beste camerawerk)

Plantage van onze voorouders
Maartje Duin en Peggy Bouva
Producent: Prospector
- Tegel voor beste podcast

The Hunt for Gaddafi’s Billions
Misha Wessel en Thomas Blom
Producent: Brook Lapping Productions
- Rocky Award voor beste documentaire
  (Crime & Investigative)

Maandverbond
Eefje Suijkerbuijk
- Prix Europa, online media

Lost in Europe (Argos)
- IJ4EU Impact Award

Pisnicht
Nicolaas Veul
- Winq diversity award 2021 - categorie Media

AI Songfestival
Karen van Dijk
- NPO Innovatieprijs

Zouden ze het weten
Kim Faber
- Nationale Onderwijsfilm 2021

Deventer Mediazaak
Annegriet Wietsma Producent: Bind
- Dutch podcast award

Dikke data show
Emiel Strzeszewski
- Cinekid award, categorie non-fictie

Captain Nova
Maurice Trouwborst
Producent: Keplerfilm
- Cinekid award, beste kinderfilm

Jason
Maasja Ooms
Producent: Cerutti Film
- IDFA Award voor Beste Nederlandse Documentaire

Hoofdzaken 2
Menno Otten. Producent: Keplerfilm
- Japan prize, The Best Work in the Primary Division



'Duitsland is een land dat meer aandacht verdient'

Hanco Jürgens is wetenschappelijk medewerker van het Duitsland Instituut en was vaste gast in de terugkerende verkiezingsrubriek van Bureau Buitenland. 2021 was het jaar waarin Angela Merkel na 16 jaar bondskanselierschap afzwaaide. Bureau Berlijn volgde de verkiezingen op de voet.

Van maart tot en met september was je vaste gast bij Bureau Berlijn. Wat deed je daar precies?
‘Als medewerker van het Duitsland Instituut is het een van mijn taken om meer kennis over Duitsland in Nederland te verspreiden. We hebben het enorm druk gehad vorig jaar en daar speelde Bureau Buitenland een grote rol in. Wat er in de Duitse politiek gebeurt is heel bepalend voor Nederland, maar in de Nederlandse media wordt dat niet altijd zo gezien. Vorig jaar waren er verkiezingen in Duitsland en in Bureau Berlijn heb ik verteld wat ik daar- van vond.’

En wat vond je ervan?
‘Van de verkiezingen? Die waren echt extreem spannend! Ze stonden helemaal in het teken van het afscheid van Angela Merkel, die 16 jaar bondskanselier is geweest. Mensen dachten: kan het wel zonder haar? In coronatijd was de vraag daarom vooral: wie wordt de beste Merkel? De verkiezingen zelf waren erg verrassend, omdat Olaf Scholz van de SPD kansloos leek. Ook omdat ‘ie een beetje saai overkomt. Het leek een gelopen race voor de CDU, tot zij onderling allemaal ruzies gingen maken waar- door de SPD toch gewonnen heeft. Scholz is nu de kanselier en dat is toch wel een beetje onverwacht.’

Een heleboel mensen beginnen direct te gapen als je over Duitse politiek begint, zegt presentator Sophie Derkzen in de eerste aflevering. En jij zegt dan: onbegrijpelijk!
‘Ja, want het verbaast mij. Duitsland is een land dat meer aandacht verdient, al was het alleen maar omdat onze buitenlandse politiek mede bepaald wordt door wat er in Duitsland gebeurt. Kijk naar de coronacrisis. Toen de pandemie uitbrak zaten eigenlijk alle Europe- se regeringsleiders met de handen in het haar.

Toen ging Duitsland in lockdown en een dag later Nederland ook. Dat is eigenlijk steeds zo geweest, ook als het om ons defensiebeleid gaat bijvoorbeeld. Het is heel duidelijk dat wij als buurland helemaal niet om Duitsland heen kunnen, maar toch gaat het in onze talkshows alleen maar over Amerika.' 

Ja, ook ik zat voor de televisie toen president Biden verkozen werd.
‘Het is een heel interessante zaak. In Amerika gaan de verkiezingen om één persoon en is het ook echt een televisieshow. Dat past he- lemaal in het format en bij de Nederlandse oriëntatie op de trans-Atlantische wereld.

De nieuwe burgemeester van Amsterdam bezoekt New York en misschien zelfs Taiwan, maar ik vraag me af of zij haar weg in Duits- land goed kent. In heel Europa lezen we de Economist of de Financial Times en dan word ik gebeld en krijg ik te horen: ik las in de Financial Times dat mevrouw Merkel dit of meneer Laschet dat.’

Hoe denk je dat dat komt, die Nederlandse desinteresse in Duitsland?
‘Duitsland is minder avontuurlijk misschien. En de politieke stijl met coalitiekabinetten is saaier en moeilijk te doorgronden. Maar wat ook speelt is dat Nederland sinds de coronacrisis heel erg op zichzelf gericht is. Het buitenland lijkt er minder toe te doen. Daarom is het zo goed dat Bureau Buitenland er is. Zij trekken hun eigen plan. Het is een heel belangrijk pro- gramma voor Nederland. Het zou snel ook op televisie moeten komen.'


financiën

financiën

Alle informatie over de financiën van de VPRO in 2021 zijn terug te lezen in de jaarrekening die als PDF-bestand gedownload kan worden.*

VPRO Jaarrekening 2021, gepubliceerd op 26 april 2022, onder voorbehoud van vaststelling door de Algemene Ledenvergadering.

fondsen, cofinanciering & sponsoring

fondsen, cofinanciering & sponsoring

Dankzij de financiële steun door fondsen en instellingen kan de VPRO programma’s ontwikkelen of inhoudelijk sterker maken waarvoor uit OCW-middelen niet genoeg geld beschikbaar is. De extra financiering zetten we in voor beter onderzoek, extra -online bereik of het ontwikkelen van een impacttraject waarmee we publiek intensiever betrekken en activeren.

In 2021 ontvingen we bijna 2,8 miljoen euro voor onder meer documentaires, drama, podcasts en onderzoeksjournalistiek. Het NPO-fonds steunde VPRO-producties met 2,3 miljoen euro.

Het volledige overzicht van alle sponsorbijdragen, en andere bijdragen van derden, die in 2021 zijn verantwoord voor de verspreiding van media-aanbod, zijn gespecificeerd in de Jaarrekening 2021.

NPO-fonds

- 2Doc: The Hunt for Gadaffi’s billions
- Het zaad van Karbaat
- De droevige kampioen
- Lampje
- Kimberly
- Een band met een boot
- Kassiewijle
- Dr. Bones
- Mijn vader de terrorist
- De komst van een vreemde
- De laatste 400
- Oorzaken academie 2021
- Joardy Season 2.0
- Papa Paranoia
- The Butler Academy
- Liever Blond
- Onze Straat serie 1
- Onze Straat serie 2

Mediafonds
- Een gentrificatie programma

VRT
Brommer op Zee

Stimuleringsfonds voor de Journalistiek
- Argos online
- Tegenlicht Archief voor de Toekomst

Fonds bijzondere Journalistieke projecten
- Argos
- Argos Dr Bones
- Argos Qatar 2002

Fonds NME
- Klimaatkoorts/We are fucked

Stichting ifund
- Tegenlicht – De Race om de Superbatterij
- Tegenlicht – De ontgroeiers

De Limburger
- OVT Bloody Sunday in Roermond

La Souris Verte Creation Multimedia Sarl
- Time Machine A Day in the life of Europe

Hogeschool Rotterdam
- Kiem project Aanbevelingsalgoritme

NPO Innovatiefonds
- De Dikke Data Show

European Commision
- Youropa 2019/2020/2021


personeel & sociaal jaarverslag

vpro in cijfers






bestuursverslag & jaarrekening

bestuursverslag & jaarrekening

Het bestuursverslag en de jaarrekening kunnen hier worden gedownload als PDF-bestand.* 

* De VPRO Jaarrekening 2021 is gepubliceerd op 26 april 2022, onder voorbehoud van vaststelling door de Algemene Ledenvergadering.

vpro-producties 2021

overzicht: VPRO-producties 2021

De informatie over VPRO-producties is ondergebracht in aparte downloads voor televisie, radio en podcasts.

kijkcijfers

uitgereikte prijzen


programmaverkopen




evenementen







colofon

colofon

samenstelling en redactie 
Joost Hosman
Ute Seela

productie-ondersteuning 
Sofie Bauer
Joanne Wens

beeldredactie 
Noëlla Nillesen 

eindredactie 
Ellen de Groot
Oncko Stuiveling 

vormgeving 
Frederik Vorderhake 

met bijdragen van 
Wim Amels, Geert-Jan Bogaerts, Jos de Blok, Hugo Blom, Roel Burgman, Marcel Dunnewind, Evelijn Garschagen, Diederik Hoekstra, Hugo Hoes, Hanco Jürgens, Anouk Kamminga, Rajaie Kheireddin, Ellen Kieft, Michèl Koot, Lex Lake, Mireille van der Laan, Lennart van der Meulen, Trang Nguyen, Mai Gerda Nomden, Merav Pront, Patricia van der Steen, Geert-Jan Strengholt, Iris Soeurt, Sarah Sylbing, Brecht van Teeseling, Annelies Termeer, Marise Voskens, Annemiek de Wit, Willem van Zeeland, Marcus van der Zwaag.

webredactie
Patricia Beekelaar
Nick Boers
Storm Roubroeks

VPRO © april 2022
Postbus 11
1200 JC Hilversum
info@vpro.nl 

eerdere jaaroverzichten

Klik hier voor het jaaroverzicht 2020: Beroerd 2020

Klik hier voor het jaaroverzicht 2019: Toekomstbouwers

Klik hier voor het jaaroverzicht 2018: Zo VPRO.

Klik hier voor het jaaroverzicht 2017: Welkom over de grens.

Klik hier voor het jaarverslag 2016: Sponsor van de vooruitgang.

Klik hier voor het jaarverslag 2015: Sponsor van de vooruitgang.

Klik hier voor het jaarverslag 2014: Want maar dus VPRO.

Klik hier voor het jaarverslag 2013: Pro VPRO.

Klik hier voor het jaarverslag 2012: Puur VPRO.